Samantekt kaflahluta

Samantekt kaflahluta

13.1 Ótryggur friður

Þegar leið á fjórða áratuginn varð ljóst að friðurinn yrði skammvinnur. Framsókn Japans um Kína og ofbeldisfull árás þess á Nanjing sýndu að ríkisstjórnin, sem herinn réð yfir, myndi halda áfram að sækjast af hörku eftir auknum landsvæðum.

Uppgangur fasismans á Ítalíu og í Þýskalandi hélt áfram óhindraður. Nasistum tókst að nýta aðstæðurnar sér í hag á sviði stjórnarerindrekstrar og fá Breta og Frakka til að fallast á yfirtöku Austurríkis og Súdetahéraðanna í Tékkóslóvakíu áður en stríð braust út. Þegar síðari heimsstyrjöldin hófst kom yfirburðamáttur þýska hersins í ljós. Nokkur Evrópuríki féllu fljótt undir stjórn nasista og Bretland varð að umsetnu ríki sem leitaði eftir nýjum stuðningi og tryggingum frá Bandaríkjunum. Árás Japana á flotastöð Bandaríkjanna í Pearl Harbor á Kyrrahafssvæðinu árið 1941 gerði Bandaríkin að fullum þátttakanda í heimsstyrjöldinni.

13.2 Vígstöðvar stríðsins

Bandaríkin og Bretland börðust gegn Hitler í Norður-Afríku allt árið 1942. Árangur Bandamanna þar og á Ítalíu gróf undan fasistastjórn Mussolinis í Róm og honum var steypt af stóli árið 1943. Á austurvígstöðvunum háðu Sovétríkin langvinna bardaga gegn nasistum sem kostuðu mikinn fjölda óbreyttra borgara og hermanna lífið.

Bandaríkin héldu áfram að sækja gegn yfirráðasvæðum Japana um allt Kyrrahafssvæðið og náðu fjölmörgum eyjum aftur úr höndum þeirra. Þessir ósigrar, einkum í orrustunni við Midway, vöktu efasemdir um yfirráð hersins í japönsku ríkisstjórninni. Ný áhyggjuefni komu upp á svæðum á borð við Indland þar sem andúð á Bretum fór vaxandi. Nasistastjórnin hafði um nokkurt skeið unnið að því að útrýma gyðingum og öðrum sem hún taldi óæskilega. Helförin kostaði milljónir manna lífið í Evrópu.

13.3 Baráttunni haldið áfram heima fyrir

Stríðið hafði gríðarleg áhrif á fólkið á heimavígstöðvunum. Líf þess tók miklum breytingum þegar skömmtun og vöruskortur urðu hversdagsleg. Mörg ríki þurftu að virkja krafta sína til að halda iðnaðinum gangandi og tryggja að aðföng bærust til hermanna á vígstöðvunum. Við það fjölgaði konum mjög á skrifstofum og í verksmiðjum. Áherslan á vísindi og tækni færði nýjungar á borð við ratsjá, fyrstu tölvurnar og framfarir í læknisfræði inn í hernaðinn. Ekki síst vann Manhattan-verkefnið að kjarnorku og sú vinna leiddi til smíði fyrstu kjarnorkuvopnanna.

13.4 Upp úr rústunum

Jafnvel áður en stríðinu lauk voru Bandamenn sannfærðir um að sigurinn væri í nánd. Á röð funda skipulögðu leiðtogar þeirra heiminn eftir stríð eins og þeir sáu hann fyrir sér, meðal annars með því að ákveða hvernig Þýskalandi yrði skipt. Á Kyrrahafsvígstöðvunum lauk lokauppgjöri Bandaríkjanna og Japans með því að fyrstu kjarnorkusprengjunum var varpað, fyrst á Hiroshima og síðan á Nagasaki. Eftir átökin varð ljóst hversu mikið hafði glatast. Tugir milljóna manna höfðu látist. Þýskir og japanskir stríðsglæpamenn voru dregnir fyrir rétt. Ríkisstjórnir nokkurra landa voru í rúst. Endurreisn hófst þó, meðal annars í Japan með nýrri stjórnarskrá og nýrri áherslu á afvæðingu og mannréttindi.