13.3 Baráttunni haldið áfram heima fyrir

13.3 Baráttunni haldið áfram heima fyrir

Markmið

Í lok þessa hluta átt þú að geta:

• Lýst lífinu á heimavígstöðvunum í síðari heimsstyrjöldinni
• Útskýrt hvernig stríðið hafði áhrif á líf kvenna í ríkjum öxulveldanna og Bandamanna
• Lýst því hvernig ný tækni þróaðist í síðari heimsstyrjöldinni og hafði áhrif á úrslit hennar

Þau sem eftir urðu heima fylgdust með örlögum fjarstaddra ástvina sinna hvar sem þeir voru. Þau þurftu oft að takast á við skort á nauðsynjavörum og aukið vinnuálag eftir því sem átökin drógust á langinn, ár eftir ár. Rannsóknir héldu einnig áfram heima fyrir þegar ríkin sem tóku þátt í stríðinu leituðust við að ná forskoti hvert á annað. Fyrir vikið varð til ný tækni og ný vísindaleg þekking sem hafði ekki aðeins áhrif á stríðið og úrslit þess heldur einnig á hnattrænt samfélag eftirstríðsáranna.

Lífið á heimavígstöðvunum

Í Evrópuríkjum var fjarlægðin milli vígvallarins og heimavígstöðvanna oft mjög stutt eða engin í síðari heimsstyrjöldinni. Algert stríð, háð með öllum tiltækum úrræðum og án takmarkana á vopnum eða skotmörkum þeirra, færði átökin inn í líf milljóna manna. Hernám landsvæða og andspyrnuhreyfingarnar sem fylgdu þýddu að heimili, býli og verksmiðjur urðu að minni háttar vígvöllum. Svæði fjær raunverulegum átökum, í Afríku og Ameríku, voru hefðbundnari heimavígstöðvar.

Andspyrnuhópar skæruliða spruttu upp og þeir stærstu voru meðal Hollendinga, Frakka, Pólverja, Sovétmanna og Júgóslava. Hinn 7. desember 1941 brást Hitler við andspyrnunni með „Nætur- og þokutilskipuninni“, þar sem hann lýsti því yfir að fólk sem ógnaði öryggi Þýskalands skyldi hverfa inn í nótt og þoku. Heimamenn máttu því þola þúsundir hrottalegra hefndaraðgerða vegna andspyrnunnar. Í fjöldamorðunum í Kragujevac í október 1941 drápu Þjóðverjar 2.700 Serba í hefndarskyni fyrir árás skæruliða þar sem tíu þýskir hermenn höfðu fallið og tuttugu og sex særst. Slík grimmd ýtti stundum enn frekar undir andspyrnu. Í Júgóslavíu gerði grimmd Þjóðverja Josip Broz Tito til dæmis kleift að safna 650.000 manns til baráttu gegn þeim og leiða þá, binda þrjátíu og fimm þýskar herdeildir og eyðileggja átján þúsund birgðalestir. Í Sovétríkjunum stóðu Þjóðverjar ef til vill frammi fyrir 150.000 skæruliðum. Í Hollandi fóru járnbrautarstarfsmenn í verkfall til stuðnings sóknum Bandamanna veturinn 1944. Þjóðverjar svöruðu með því að stöðva matvælaflutninga til þeirra og þrjátíu þúsund manns sultu í hel.

Þar sem atvinnulíf var síður nútímavætt var erfitt að auka framleiðslu. Verkamenn hurfu úr vinnu, annaðhvort vegna dauða eða vegna þess að þeir voru sendir til vinnu í Þýskalandi. Allt að tólf milljónir nauðungarverkamanna frá tuttugu ríkjum, flestum í Austur- og Mið-Evrópu, komust undir yfirráð Þjóðverja og drógu enn frekar úr framleiðslu neysluvara. Þrátt fyrir vonir Þjóðverja flutti Austur-Evrópa aðeins 800.000 tonn af brauði til Þýskalands meðan stríðið stóð og hungur og sultur urðu algeng hlutskipti íbúanna. Í Grikklandi leiddi upptaka matvæla til hungursneyðar sem varð fjórðungi úr milljón manna að bana veturinn 1941–1942, þar á meðal 90 prósentum ungbarna sem fæddust.

Skömmtun matvæla og vara sem nýttust stríðsrekstrinum hafði áhrif á lífið á heimavígstöðvum um allan heim. Þjóðverjar komu á fjögurra ára efnahagsáætlun árið 1936 og skömmtun hófst í ágúst 1939. Fyrstu ár stríðsins breyttust lífskjör þeirra lítið en snemma árs 1945 var skömmtunin orðin óþægilega ströng. Ítalir þurftu einnig að laga sig að skömmtun sem hófst árið 1939 og rýrði lífskjör smám saman. Árið 1943 voru umfangsmikil verkföll á Ítalíu gegn þessum aðgerðum, jafnvel í iðnaði tengdum stríðsrekstrinum. Í Sovétríkjunum varð að taka upp stranga skömmtun eftir að Úkraína og önnur kornræktarsvæði glötuðust. Innrás Japana á fjórða áratugnum hafði raskað landbúnaðarhagkerfi Kína mjög og stríðið bætti ástandið lítið. Matvælaskortur var mikill í Japan og árið 1944 lifði hver íbúi af á átta únsum (um 227 grömmum) af hrísgrjónum á dag.

Skömmtun var einnig hluti af daglegu lífi í ríkjum Bandamanna. Í Bretlandi voru olía og bensín fyrst skömmtuð árið 1939 og ári síðar matvæli á borð við beikon, smjör, kjöt, ost og egg. Árið 1940 kom matvælaráðuneytið á fót mötuneytum í verksmiðjum og skólum um allt land til að veita mat og stýra dreifingu hans. Í Bandaríkjunum hafði Verðlagseftirlitsstofnunin verið stofnuð í ágúst 1941. Hún hóf skömmtun sykurs, kjöts, smjörs, bensíns, hjólbarða og niðursuðuvara þremur vikum eftir Pearl Harbor.

Mörg ríki sendu börn sín til öruggari svæða utan lands. Í loftárásunum á Lundúnir var ein milljón breskra barna flutt í sveitirnar eða til Kanada. Árið 1942 höfðu Þjóðverjar, Sovétmenn og Japanir flutt hundruð þúsunda barna frá stærstu borgum sínum og stundum einnig foreldra þeirra sem ekki gegndu herþjónustu.

Ríkisstjórnir nær allra stríðsaðila tóku fyrr eða síðar atvinnulífið undir sína stjórn til að beina vinnuafli og auðlindum að stríðsrekstrinum. Strax um miðjan þriðja áratuginn höfðu ítölsk stjórnvöld hafið bein afskipti af atvinnulífinu og árið 1939 var næsthæsta hlutfall ríkisfyrirtækja í heimi á Ítalíu; aðeins Sovétríkin voru með hærra hlutfall. Sovétmenn höfðu komið á ríkisstýrðum miðlægum áætlunarbúskap árið 1928 með það að markmiði að iðnvæðast hratt. Þegar Þjóðverjar réðust á féll um þriðjungur vesturhluta ríkisins, þar sem stærstur hluti iðnaðargrunns Sovétríkjanna var, í hendur þeirra. Í aðdraganda hugsanlegra átaka við kapítalísk ríki höfðu Sovétmenn hafið uppbyggingu iðnaðarsvæða austan Úralfjalla. Í síðari heimsstyrjöldinni hertu þeir tilraunir sínar til að bjarga iðnaðarmiðstöðvunum og fluttu tvö þúsund og fimm hundruð verksmiðjur og tuttugu og fimm milljónir manna austur fyrir Úralfjöll, utan seilingar Wehrmacht. Framleiðslugeta Sovétríkjanna náði jafnvægi smám saman og tók að skila glæsilegum árangri.

Fjögurra ára áætlun Þjóðverja, sem hófst árið 1936, bar þá yfir fyrstu stig stríðsins og árið 1942 var atvinnulífið sett á fullt. Luftwaffe fékk afhentar 8.300 flugvélar árið 1939 en fjöldinn rauk upp og náði hámarki í 39.800 árið 1944. Breskar verksmiðjur tóku með svipuðum hætti að framleiða tugi þúsunda flugvéla á síðustu árum stríðsins. Japanir færðu framleiðsluna yfir í flugvélar til að verja landið gegn loftárásum og allri smíði orrustu- og beitiskipa var hætt.

Aðgerðir stjórnvalda til að örva framleiðslu leiddu til nær fullrar atvinnu í mörgum ríkjum. Í Bandaríkjunum féll atvinnuleysi úr 15 prósentum árið 1939 í 1 prósent árið 1943 þegar sautján milljónir nýrra starfa utan hersins urðu til. Verkamenn juku framleiðni og afköst um nærri 100 prósent. Allar þessar breytingar umbyltu samfélagsgerðinni þegar verkafólk alls staðar að úr Bandaríkjunum, í auknum mæli konur og svartir Bandaríkjamenn frá suðurríkjunum, sótti í störf í varnariðnaði. Helmingur allrar hergagnaframleiðslu heims kom frá Bandaríkjunum. Með láns- og leiguáætluninni voru hergögn og matvæli send til fjörutíu ríkja Bandamanna, einkum Bretlands og Sovétríkjanna en einnig annarra ríkja, allt frá Brasilíu og Belgíu til Írans og Úrúgvæ.

Algert stríð þýddi að framleiðslugeta óvinarins var talin réttmætt skotmark til eyðileggingar. Þótt loftárásirnar á Bretland beindust oft að borgaralegum stöðum reyndu Bandamenn í fyrstu að fylgja áætlun um skipulagðar loftárásir á hernaðarlega mikilvæg skotmörk öxulveldanna í Evrópu. Áætlunin var að raska iðnaðarframleiðslu en árangurinn stóðst oft ekki væntingar. Sprengjur geiguðu, lentu á hreinum borgaralegum skotmörkum eða ollu einfaldlega ekki nægum skemmdum á verksmiðju. Napólí varð fyrir nærri tvö hundruð árásum frá 1940 til 1944. Konunglegi breski flugherinn gerði næturárásir á þýskar borgir, svipaðar þeim sem Þýskaland gerði á England. Í margra daga árásum á Dresden í febrúar 1945 vörpuðu meira en eitt þúsund breskar og bandarískar sprengjuflugvélar öflugum sprengjum og eldsprengjum á miðborgina, eyðilögðu mestan hluta hennar og drápu meira en tuttugu og fimm þúsund manns. Sumum þessara loftárása var vísvitandi beint að borgaralegum skotmörkum.

Hættan sem óbreyttum borgurum stafaði af loftárásum var augljós. Í orrustunni um Bretland drápu loftárásir 60.000 Breta og særðu 86.000. Heildartjón Þjóðverja af stríðinu um allt land nam 305.000 látnum og 800.000 særðum og fimm milljónir urðu heimilislausar. Loftárásir Bandamanna á Japan voru einnig harðar. Bandaríski flugherinn eyðilagði sextíu og níu japanskar borgir. Í árásinni á Tókýó í mars 1945 létust á bilinu 80.000 til 100.000 manns og heimili milljónar til viðbótar eyðilögðust. Árið 1945 var Japan á barmi efnahagshruns.

Lífið snerist þó um fleira en vinnu í hergagnaverksmiðjum og skömmtun. Fólk alls staðar reyndi að viðhalda einhverri mynd venjulegs lífs með dægradvöl og skemmtun. Útvarpsefni hélt fólki upplýstu og skemmti því. Í Englandi kom „Við hittumst aftur“ (We’ll Meet Again), líklega vinsælasta lag stríðsáranna, út árið 1939. Þjóðverjar bönnuðu djass en hvert sem bandarískir hermenn, nefndir GIs, fóru kynntu þeir heimamenn fyrir djassi og jitterbug-dansi sem naut vinsælda heima í Bandaríkjunum.

Fólkið sem vistað var í búðunum, en margir þeirra voru bandarískir ríkisborgarar, var neytt til að yfirgefa heimili sín og fyrirtæki og flest endurheimtu þau aldrei. Aðstæður í búðunum voru dapurlegar. Fjölskyldur voru aðskildar og karlar oft sendir annað til rannsóknar og yfirheyrslu. Flestir hinna vistuðu hlýddu, margir vegna þess að þeir vildu sýna Bandaríkjunum hollustu. Sumir buðu sig jafnvel fram til herþjónustu og voru síðar kvaddir í herinn. Aðrir töldu sig hins vegar svikna og fordæmdu Bandaríkin. Enn fámennari hópur var talinn þrjóskur og sendur til Japans meðan á stríðinu stóð og eftir það.

Árið 1944 staðfesti Hæstiréttur Bandaríkjanna að flutningarnir samræmdust stjórnarskrá en snemma á níunda áratugnum endurskoðaði alríkisdómstólakerfið málið. Nokkrir Bandaríkjamenn af japönskum uppruna, sem höfðu verið dæmdir fyrir að óhlýðnast framkvæmdatilskipuninni á fimmta áratugnum, fengu dómum sínum hnekkt og í einu tilviki var dómurinn ógiltur. Fred Korematsu, bandarískur ríkisborgari, hafði verið handtekinn árið 1942 fyrir að óhlýðnast útilokunartilskipuninni og barðist gegn skerðingu borgararéttinda sinna í fjörutíu ár. Dómurinn yfir honum var einn þeirra sem loks var hnekkt á níunda áratugnum. Árið 1988 baðst ríkisstjórn Bandaríkjanna formlega afsökunar við fólkið sem hafði verið vistað og veitti hverjum eftirlifanda 20.000 Bandaríkjadali í skaðabætur. Í viðtali árið 2000 sagði Korematsu: „Ég mun aldrei gleyma því að stjórnvöld mín komu svona fram við mig. Og ég vona innilega að þetta komi aldrei fyrir nokkurn annan vegna útlits, þótt viðkomandi líti út eins og óvinur lands okkar.“

Þótt flest ríki Rómönsku Ameríku tækju ekki þátt í bardögum í stríðinu (Brasilía var undantekning) gat ekkert þeirra komist hjá hinum harða veruleika átakanna. Öll urðu háðari viðskiptum við Bandaríkin og þurftu að þola skort, skömmtun og verðlagseftirlit sem fylgdi vöntun á nauðsynjavörum á heimavígstöðvunum. Á sumum svæðum jukust efnahagstækifæri innanlands, svo sem í Panama, þar sem umferð um skurðinn varð afar mikil í stríðinu þegar vörur voru fluttar milli úthafa.

Auk þess að verða vígvöllur í norðurhéruðum sínum dróst Afríka inn í síðari heimsstyrjöldina þegar Afríkumenn voru kvaddir í heri sem börðust gegn fasisma. Meira en ein milljón afrískra hermanna barðist í Evrópu, Norður-Afríku, Suðaustur-Asíu og á Kyrrahafssvæðinu eða lagði nýlenduherjum til vinnuafl í stríðinu. Flestir voru kvaddir með valdi og fengu mun lægri laun en hvítir evrópskir hermenn. Nýlendur Evrópuveldanna um alla álfuna gerðu auðlindir Afríku aðgengilegar stríðsrekstrinum. Vinna Afríkumanna var til dæmis nauðsynleg til að viðhalda framleiðslu hernaðarlega mikilvægra hráefna á borð við kol, tin, gúmmí og matvæli. Virkjun afrískra samfélaga til stuðnings stríðinu neyddi nýlendustjórnir til að takast á við óánægju vegna hækkandi verðs, aukinna skatta, verðbólgu og stjórnunar atvinnulífsins. Aukin borgvæðing álfunnar veitti íbúunum einnig meira athafna- og tjáningarfrelsi og dró nýlendustefnuna í efa. Brazzaville var höfuðborg Frjálsra Frakka (sameinaðra nýlendulandsvæða Frakklands) undir stjórn Charles de Gaulle og þar birtust kúgun og kynþáttahyggja skýrt. Margir Afríkumenn litu á dyggan stuðning sinn við Bandamenn sem innborgun fyrir aukinn sjálfsákvörðunarrétt og sjálfstæði eftir stríð.

Konur virkjaðar í þágu stríðsins

Staða og hlutverk kvenna urðu fyrir róttækum breytingum um allan heim vegna stríðsins. Í stríðsríkjum voru svo margir karlar sendir á fjarlægar vígstöðvar að konur mynduðu stóran tiltækan hóp vinnuafls sem hægt var að virkja. Þátttaka þeirra í atvinnulífi þjóðanna jókst verulega.

Árið 1939 voru konur 37 prósent af vinnuafli Þýskalands en þar sem nasistar hvöttu þær til að vera heimavinnandi og veigruðu sér við að ráða þær til starfa dró úr atvinnuþátttöku þeirra á árunum 1939 til 1941. Þegar Þýskaland efldi stríðsreksturinn árið 1942 fóru fleiri konur þó í verksmiðjurnar og hlutfall þeirra af vinnuaflinu hækkaði í um 50 prósent. Frá því nasistastjórnin komst fyrst til valda hafði hún einnig stuðlað að áætlunum til að fjölga hjónaböndum og fæðingum. Boðið var upp á fjárhagslega hvata en getnaðarvarnir bannaðar.

Árið 1945 voru konur 55 prósent af öllu vinnuafli Sovétríkjanna. Að auki gegndu um 800.000 konur herþjónustu í bardagasveitum, flestar sem heilbrigðisstarfsmenn. Leyniskyttan Lyudmila Pavlichenko var talin hafa drepið 309 óvini. Flugsveit sovéskra kvenna, Næturnornirnar, fór í meira en tuttugu og þrjú þúsund sprengjuflug í stríðinu. Allt að tuttugu og fimm milljónir sovéskra borgara létust á stríðsárunum. Móðurhlutverkið fékk því einnig nýtt vægi í stríðinu. Í júlí 1944 stofnaði forsætisnefnd Æðsta ráðs Sovétríkjanna heiðursmerki móðurdýrðar og heiðurstitilinn Móðurhetja. Fjárhagslegir hvatar voru veittir fyrir að eignast tvö börn eða fleiri.

Japanir verðlaunuðu einnig konur fyrir að eignast börn. Landslögin um mannkynbætur frá 1940 bönnuðu fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir af öllum ástæðum nema vegna mannkynbóta (úreltrar stefnu sem beindist að því að rækta eftirsóknarverða eiginleika í mannfjölda). Konur voru hvattar til að giftast ungar, eignast mörg börn og gegna náttúrulegu hlutverki sínu sem mæður. Þeim sem gerðu það var umbunað en konur á aldrinum átján til tuttugu og fimm ára voru einnig kvaddar til vinnu frá árinu 1943.

Hugmyndir japanska hersins um þarfir karla og undirgefni kvenna leiddu til víðfeðms kerfis nauðungarvændis og kynlífsþrælkunar. Kóreskar og kínverskar konur urðu fyrst fyrir barðinu á því en kerfið breiddist út hvert sem japanskar hersveitir fóru og allt að 400.000 konur frá Kína, Kóreu og öðrum svæðum samvelmegunarsvæðis Stór-Austur-Asíu kunna að hafa orðið fórnarlömb þess. Þessi meðferð varð til þess að margar konur tóku upp þá baráttustarfsemi sem Kommúnistaflokkur Kína hvatti til og fögnuðu aðgerðum gegn Japönum. Eðli og umfang glæpanna gegn þessum svonefndu „huggunarkonum“ eru enn umdeild löngu eftir stríðið.

Árið 1941 voru allar breskar konur á aldrinum átján til fimmtíu ára lýstar tiltækar til þjóðarþjónustu. Landbúnaðarher kvenna réð áttatíu þúsund konur til landbúnaðarstarfa á breskum býlum og 400.000 gegndu einhvers konar annarri almannavarnaþjónustu. Að lokum tóku átta milljónir kvenna þátt í stríðsrekstri Breta.

Vísindamenn í stríði

Síðari heimsstyrjöldin, líkt og sú fyrri, leiddi af sér vísinda- og tækniframfarir sem urðu fljótt spurning um líf og dauða. Eðli algjörs stríðs olli umbreytingu á sambandi ríkja og vísindamanna. Stjórnvöld fjárfestu í þróun banvænnar og óbanvænnar tækni sem varð að lokum nauðsynleg fyrir stríðsrekstur og þjóðaröryggi. Haustið 1939 færði breska vísindasamfélagið áherslur sínar hratt frá hreinum grunnrannsóknum yfir í vinnu í þágu stríðsrekstursins.

Aukinn skilningur á útvarpsbylgjum leiddi til þróunar ratsjár sem veitti viðvörun um árásir óvinarins. Aðrar framfarir komu fleiri og betri rafeindatækjum, svo sem örbylgjutækni og fyrstu gerðum stafrænna reiknitækja, inn í fjölbreytta hernaðarnotkun og lögðu grunninn að útbreiðslu raftækja í daglegu lífi eftir stríð. Tilraunir Bandamanna til að ráða njósnakóða nasista urðu kveikjan að fyrstu frumstæðu tölvunum. Breski stærðfræðingurinn Alan Turing og hópur vísindamanna sem vann fyrir bresku leyniþjónustuna tóku að reyna að ráða Enigma-kóða nasista, sem virtist órjúfanlegur. Í því ferli smíðuðu þeir rafsegultæki sem gat farið í gegnum hundruð þúsunda mögulegra samsetninga lykla og bókstafa í hleruðum skeytum nasista og tókst að lokum að ráða kóðann. Önnur bylting í tölvutækni var ENIAC, Electronic Numerical Integrator and Computer, sem var fyrst þróuð til að reikna út skotferla stórskotaliðs fyrir Bandaríkjaher og framkvæmdi útreikninga sína á rafrænum hraða en ekki vélrænum. Áætlað er að árið 1955 hafi ENIAC lokið fleiri útreikninga en mannkynið hafði þá nokkru sinni framkvæmt.

Einnig urðu framfarir í lífbjargandi vísinda- og læknisfræðilegum aðferðum. Mikil læknisfræðileg framþróun í stríðinu bætti notkun og fjöldaframleiðslu sýklalyfsins pensilíns. Önnur lífbjargandi framför var afrek Charles Drew, svarts bandarísks læknis sem þróaði aðferð til að vinna blóðvökva. Þannig varð auðveldara að geyma hann lengur og hann bauð upp á áhrifaríkan valkost við blóðgjöf með heilblóði. Kynþáttafordómar komu þó við sögu árið 1941 þegar Bandaríski Rauði krossinn samþykkti ákvörðun stríðsmálaráðuneytisins um að merkja blóð og blóðvökva annaðhvort „hvítt“ eða „Negro“. Drew sagði af sér hjá Blóðbanka Bandaríkjanna vegna þessarar kynþáttahyggju og óvísindalegu stefnu.

Fáar framfarir voru stórbrotnari en hin gríðarlega virkjun vísindalegra og borgaralegra úrræða til að smíða kjarnorkusprengjuna. Í desember 1938 klufu þýsku eðlisfræðingarnir Otto Hahn og Fritz Strassmann frumeindir fyrir slysni og uppgötvuðu kjarnaklofnun. Nokkrum mánuðum síðar komu Þjóðverjar á fót leynilegri vopnaáætlun sem nefndist Úranklúbburinn og ætlað var að smíða kjarnorkusprengju. Albert Einstein, eðlisfræðingur fæddur í Þýskalandi sem hafði nýlega flust til Bandaríkjanna, sá hvaða þýðingu starf Hahns hafði og sendi Roosevelt forseta bréf sem eðlisfræðingurinn Leo Szilard hafði samið. Þar varaði hann Roosevelt við rannsóknunum og hvatti Bandaríkin til að leggja aukna áherslu á eigin rannsóknir.

Seint á fjórða áratugnum sannfærðust breskir og aðrir vísindamenn um að hægt væri að smíða kjarnorkusprengju. Hópar eðlisfræðinga, sumir flóttamenn frá Þýskalandi nasista, komu saman og hófu tilraunir með keðjuverkun kjarnaklofnunar, kveikju kjarnorkusprengingar. Í ágúst 1942 efldu bandarísk stjórnvöld þetta starf með háleynilega Manhattan-verkefninu. Á tugum staða um Bandaríkin, frá Los Alamos í Nýju-Mexíkó til Oak Ridge í Tennessee og Hanford í Washington-ríki, hófu 600.000 starfsmenn æðisgengið kapphlaup um að smíða fyrstu kjarnorkusprengju heims. Á meðan reyndu Þýskaland og Japan einnig að smíða sínar eigin. Tæknileg og önnur vandamál torvelduðu starf Þjóðverja. Helstu þýsku vísindamennirnir höfðu til dæmis flúið Þýskaland og sumir aðstoðuðu Manhattan-verkefnið. Hitler kaus enn fremur að styðja þróun V2-sprengna fyrir loftstríðið við England fremur en kjarnorkusprengju. Árið 1941 fól Japan eðlisfræðingnum Yoshio Nishina að hefja vinnu við kjarnorkusprengju og nefndi verkefnið Ni-Go. Verkefnið náði þó litlum árangri því Japanir fengu engar upplýsingar frá Þjóðverjum og urðu fyrir árangursríkum loftárásum Bandaríkjanna.

Í júlí 1945 bar Manhattan-verkefnið loks ávöxt og kjarnorkusprengja var sprengd með góðum árangri í Trinity-tilrauninni við Alamogordo í Nýju-Mexíkó. William L. Laurence, opinber sagnaritari verkefnisins, lýsti þessari fyrstu heppnuðu tilraun með kjarnorkuvopn: „Eilífðin hékk á þessu augnabliki. Tíminn stóð kyrr. Rýmið dróst saman í einn punkt. Það var eins og jörðin hefði opnast og himnarnir klofnað. Það var sem manni hefði hlotnast sá heiður að verða vitni að fæðingu heimsins, vera viðstaddur sköpunarstundina þegar Drottinn sagði: Verði ljós.“ Roosevelt forseti hafði látist skyndilega í apríl 1945 og Harry S. Truman varaforseti tekið við af honum. Það féll í hlut Trumans að ákveða hvort nýja vopnið skyldi notað.