7.2 Þrælahald í Rómaveldi

Sumir sagnfræðingar telja að barneignir fólks í þrældómi hafi fjölgað þrælunum verulega; börn kvenna í þrældómi voru talin eign heimilisins þar sem móðirin bjó. Mannrán og sjórán gátu einnig leitt til þess að fólk væri hneppt í þrældóm. Sumir þrælar voru seldir í ánauð á grundvelli patria potestas. Aðrir höfðu verið yfirgefnir sem ungbörn af fjölskyldum sem vildu ekki eða gátu ekki annast barn; þessi börn lentu oft í höndum þrælasala. Loks gat fólk selt sjálft sig í þrældóm til að greiða skuldir, enda þótt skuldaánauð gegn vilja fólks hefði verið bönnuð allt frá upphafstíma rómverska lýðveldisins. Þrælamarkaðir, sem sjórán tryggðu oft framboð á, voru mikilvægur þáttur kerfisins og markaðurinn á Delos (sem var umsvifamestur á annarri öld og snemma á fyrstu öld BCE) var stærstur; meira en tíu þúsund þrælar gátu verið seldir á einum degi.

Þrælar sættu grimmilegri meðferð og röð uppreisna sýnir tilraunir þeirra til að öðlast frelsi. Seint á annarri öld BCE urðu uppreisnir á Sikiley öðrum innblástur til uppreisna víðar við Miðjarðarhaf, einkum í grísku námunum. Nokkrum áratugum síðar hratt Spartacus af stað frægustu þrælauppreisninni. Spartacus var upphaflega frá Þrakíu eða Grikklandi, en var hnepptur í þrældóm eftir að hafa verið tekinn til fanga í orrustu og þjálfaður sem skylmingaþræll í Capua á Mið-Ítalíu. Árið 73 BCE lagði hann á ráðin um flótta ásamt allstórum hópi annarra þræla. Þótt upphaflega ætlunin kunni aðeins að hafa verið að komast undan gripu þeir til vopna og börðust fyrir frelsi sínu. Spartacus kom sér að lokum upp her með meira en sjötíu þúsund mönnum og sigraði nokkra heri sem öldungadeild Rómar sendi gegn honum. Að lokum sigraði rómverski hershöfðinginn Crassus Spartacus í orrustu og batt enda á uppreisnina árið 71 BCE (Mynd 7.7). Uppreisn Spartacusar markaði þó þáttaskil. Eftir þessi ofbeldisfullu átök virðist Róm hafa gert nokkra tilraun til að koma í veg fyrir frekari uppreisnir, eins og sést af lögum Ágústusar sem takmörkuðu frelsun þræla.

Líf fólks í þrældómi var breytilegt víðs vegar um veldið eftir aldri þess og kyni og því hvort það bjó í sveitum eða borgum. Það vann sem ófaglært verkafólk, handverksfólk og aðstoðarfólk kaupmanna og verslunareigenda. Margir voru þjálfaðir til starfa sem kennarar, læknar, tónlistarmenn og leikarar. Aðrir hjálpuðu til við að reisa opinber mannvirki, svo sem brýr og vegi, og störfuðu jafnvel við stjórnsýslu keisaraveldisins. Í borgum, og einkum á heimilum, bjó fólk í þrældómi við betri kjör og komst hjá þeirri hrottalegu líkamlegu vinnu sem krafist var í námum, grjótnámum og latifundia-búgörðum víðs vegar um veldið. Þar gátu meira en eitt hundrað manns í þrældómi unnið og bágborin klæði þeirra, grimmileg meðferð og vanmáttur til að safna fé til að kaupa sér frelsi báru vott um hörð lífskjör þeirra.

Fólk í þrældómi gat þó við allar aðstæður átt von á skyndilegri refsingu af hálfu þrælahaldara, sem höfðu stöðugar áhyggjur af samsærum og uppreisnum. Stöðug ógn um ofbeldi leiddi af sér menningu óvissu, þvingunar og undirgefni. Fólk í þrældómi gat verið hýtt, barið eða pyntað og sætti oft kynferðislegu ofbeldi. Í Satyricon eftir Petronius, skáldsögu sem skrifuð var á fyrstu öld CE, ræðir hinn frelsaði Trimalchio þjónustuna sem hann veitti meðan hann var í þrældómi: „Samt var ég eftirlæti húsbónda míns í fjórtán ár. Það er engin skömm að því að hlýða skipunum húsbónda síns. Ja, ég skemmti líka húsmóður minni. Þú veist hvað ég á við; ég segi ekki meira, ég er ekki hégómlegur maður.“ Fólk í þrældómi sem flúði og náðist gat verið brennimerkt eða neytt til að bera hálsband með nafni eiganda síns.

Skylmingaþrælar komu úr ýmsum áttum og þótt sumir væru sjálfboðaliðar var verulegur hluti þeirra fólk í þrældómi sem hafði verið neytt til að gegna hlutverkinu. Hópur skylmingaþræla nefndist familia og æfði í skylmingaþrælaskóla undir stjórn lanista, stjórnanda hópsins. Lanista og aðrir þjálfarar mátu nýliðana og völdu vopnin sem þeir skyldu nota í bardaga. Dagleg þjálfun var erfið en gert var ráð fyrir að skylmingaþrælar berðust aðeins nokkrum sinnum á ári.

Í bardögum tókust yfirleitt á skylmingaþrælar með ólíkan vopnabúnað. Í einni algengri tegund bardaga börðust skylmingaþrælar vopnaðir sverðum við retiarius, sem var vopnaður neti og þríforki (Mynd 7.8). Skylmingaþrælar börðust yfirleitt ekki til dauða en mannfjöldinn gegndi veigamiklu hlutverki í bardögunum og hvatti skylmingaþræla oft til að drepa særða andstæðinga sína. Keisarinn gat einnig haft áhrif á úrslitin ef hann var viðstaddur með því að gefa merki með „þumli upp“ eða „þumli niður“, sem merkti að andstæðingurinn skyldi fá að lifa eða deyja. Hæfileikaríkustu og sigursælustu skylmingaþrælarnir gátu eignast dyggan hóp aðdáenda auk þess að vinna sér inn fé fyrir bardagana.

Einnig eru vísbendingar um að bæði öldungadeildarmenn og konur hafi tekið þátt í bardögum skylmingaþræla, hugsanlega til að endurskapa með helgisiðabundnum hætti atriði úr goðsögnum. Lög sem Tíberíus keisari setti árið 19 CE kváðu á um að enginn öldungadeildarmaður eða einstaklingur af riddarastétt mætti taka þátt í bardögunum, sem bendir til þess að þátttaka þeirra hafi verið viðvarandi álitaefni. Steinhöggmynd frá fyrstu eða annarri öld CE, sem sýnir tvær konur sem berjast sem skylmingaþrælar, staðfestir að konur tóku þátt (Mynd 7.9).