1717 Osmanar, mamlúkar og Ming-ættin

Inngangur

Myndin sýnir stórt, marglitt og afar flókið mannvirki með miklum smáatriðum á einföldum, röndóttum bakgrunni í grænum, bláum og brúnum litum. Miðhluti mannvirkisins skiptist í margar hæðir. Á fyrstu og annarri hæð eru há, bogadregin rauð op með gluggum á gráum veggjunum að baki. Á neðstu hæðinni er stór rauð hurð fyrir miðju og gylltur rétthyrndur flötur fyrir ofan hana. Á næstu hæðum eru svört, mynstruð hvolfþök hvert yfir öðru og ferhyrndir grænir, svartir og rauðir hlutar með gylltum brúnum og háu, gylltu skrauti efst. Við vinstri og hægri hlið fjölhæða mannvirkisins standa einnar hæðar gráar byggingar með rétthyrndum gluggum og rauðum dyrum. Lítil svört og rauð hvolfþök liggja eftir efri brún beggja álmanna. Á byggingarhlutanum hægra megin eru einnig fjórir grannir og háir gráir turnar, tveir við hvorn enda, með svörtum oddhvössum toppum og gylltu skrauti efst. Fremst á myndinni snúa sex persónur til vinstri. Þær klæðast rauðum, appelsínugulum og fjólubláum kápum niður á miðja sköflunga, með gylltum röndum yfir brjóstið og svörtum beltum, eru með yfirvaraskegg og bera hvíta vefjarhetti. Við hægri brún byggingarinnar stendur skegglaus persóna í svipuðum rauðum klæðnaði og snýr til vinstri, en önnur persóna í síðri rauðri kápu gægist fram fyrir vinstri hlið byggingarinnar. Í bakgrunni vinstra megin standa þrjár persónur, frá vinstri til hægri í síðri bláum, rauðum og fjólubláum skikkjum yfir löngum rauðum, gylltum og hvítum skyrtum. Þær bera allar hvíta vefjarhetti og persónan í miðjunni er með skegg og yfirvaraskegg. Persónan vinstra megin heldur á einhverju en hinar tvær snúa hvor að annarri og snertast með uppréttar hendur. — **Mynd 17.1.** Süleymaniye-moskan í Istanbúl, sem hér sést á ottómanskri smámynd, svipar að byggingarlagi til grísku rétttrúnaðarkirkjunnar Hagia Sophia í sömu borg. Hvolf moskunnar var þó haft hærra af ásettu ráði til að skara fram úr afreki býsanska keisarans Justinianusar, sem lét reisa Hagia Sophia. Keisarinn hafði lýst því yfir að með kirkjubyggingunni hefði hann sjálfur skarað fram úr Salómon Ísraelskonungi, sem reisti musteri hins eina Guðs í Jerúsalem. (credit: modification of work “The carrying-in of a model of Süleymaniye Mosque (Detail from Surname-i Hümayun)” by Nakkaş Osman/Wikimedia Commons, Public Domain)

Yfirlit kaflans

Inngangur

Á þrettándu öld komu Osmanar fram á sjónarsviðið og við lok miðalda og upphaf árnýaldar urðu þeir stórveldi. Með sigri á Býsanska ríkinu, síðustu leifum Rómaveldis til forna, varð Osmanska ríkið ráðandi milliliður milli austurs og vesturs og skipaði miðlægan sess í stjórnmálum, efnahagslífi og menningu Evrasíu. Samruni heimanna tveggja birtist í byggingarlist Süleymaniye-moskunnar í Istanbúl. Þar eru íslamskir byggingarþættir á borð við bænaturna sameinaðir stóru miðhvolfi af þeirri gerð sem einkenndi mörg musteri og kirkjur við Miðjarðarhaf til forna, svo sem Hagia Sophia í sömu borg (Mynd 17.1). Mehmed sigurvegari breytti Hagia Sophia í mosku þegar borgin féll í hendur hers Osmana árið 1453.

Sýnd er tímalína með atburðum úr þessum kafla. 1250: Soldánsdæmi mamlúka stofnað. 1317: Soldánsdæmi mamlúka nær mestri útbreiðslu. 1351: Uppreisnir rauðtrefla hefjast. 1370: Tímúr stofnar Tímúrídaættina. 1389: Múrad I soldán fellur í orrustunni á Kósóvó. 1396: Osmanar sigra Evrópumenn við Nikópólis; sýnd er litrík mynd af stríðsmönnum með fallbyssur og byssur sem miða á borg, fólki sem felur sig á bak við byggingar og hæðir í fjarska og persónu í síðri skikkju á hestbaki. 1398: Mongólar leggja Delí í rúst; sýnd er litrík mynd af fólki og dýrum í bardaga með fjöll og ár í bakgrunni. 1406: Bygging Forboðnu borgarinnar hefst; sýnd er mynd af dal með bogum, grafhýsum og lágum hæðum þar sem vatnsfarvegur og vegur liðast um landslagið. 1453: Osmanar beita fallbyssum við töku Konstantínópel; sýnd er mynd af langri fallbyssu á svörtum undirstöðum. — **Mynd 17.2.** (credit "1317": Copyright Rice University, OpenStax, under CC BY NC-SA 4.0 license; credit: “1396”: modification of work “Battle of Nicopolis, 1396” by Géza Fehér/Wikimedia Commons, Public Domain; credit “1398”: modification of work “Timur defeats the sultan of Delhi” by Zafarnama of Sharaf Al-Din ’Ali Yazdi/Wikimedia Commons, Public Domain; credit “1406”: modification of work “Ming shi san ling tu” by Arthur W. Hummel/Library of Congress, Geography and Map Division, Public Domain; credit “1453”: modification of work “Dardanelles Gun Turkish Bronze 15c” by “The Land”/Wikimedia Commons, Public Domain)

Sýnt er heimskort þar sem land er auðkennt með hvítum lit en vatn með bláum. Hvít lína liggur eftir miðju kortinu. Rauður rétthyrndur rammi afmarkar þessi svæði: suðaustanverða Evrópu, norðaustanverða Afríku, Mið-Austurlönd og stærstan hluta sunnanverðrar Asíu. — **Mynd 17.3.** (credit: modification of work “World map blank shorelines” by Maciej Jaros/Wikimedia Commons, Public Domain)

Inngangur

Mynd 17.2. (credit "1317": Copyright Rice University, OpenStax, under CC BY NC-SA 4.0 license; credit: “1396”: modification of work “Battle of Nicopolis, 1396” by Géza Fehér/Wikimedia Commons, Public Domain; credit “1398”: modification of work “Timur defeats the sultan of Delhi” by Zafarnama of Sharaf Al-Din ’Ali Yazdi/Wikimedia Commons, Public Domain; credit “1406”: modification of work “Ming shi san ling tu” by Arthur W. Hummel/Library of Congress, Geography and Map Division, Public Domain; credit “1453”: modification of work “Dardanelles Gun Turkish Bronze 15c” by “The Land”/Wikimedia Commons, Public Domain)

Mynd 17.3. (credit: modification of work “World map blank shorelines” by Maciej Jaros/Wikimedia Commons, Public Domain)