Samantekt kafla
Samantekt kafla
16.1 Asía, Norður-Afríka og Evrópa í upphafi fjórtándu aldar
Fjórtánda öldin var tími djúpstæðra stjórnmálabreytinga um alla Afró-Evrasíu. Frá uppgangi Yuan-ættarinnar til tilkomu Il-khan-ríkisins einkenndist upphaf aldarinnar af vexti og útþenslu Mongólaveldisins. Undir lok hennar höfðu pest, uppreisnir, andóf og valdakreppur hins vegar leitt til hnignunar þessa áður víðfeðma heimsveldis. Í Evrópu ollu átök Englands og Frakklands og sundruð stjórnmálaskipan Heilaga rómverska ríkisins djúpstæðum klofningi í álfunni, þar sem miklar breytingar voru í vændum.
16.2 Hungursneyð, loftslagsbreytingar og fólksflutningar
Söguleg loftslagsfræði hefur gert sagnfræðingum kleift að sameina greiningu ritaðra heimilda og gögn um náttúrufar fyrri tíma. Þannig vitum við að í upphafi fjórtándu aldar tók við hrikalegt kuldaskeið eftir langt tímabil milds loftslags. Hitastig lækkaði og úrkomumynstur á norðurhveli jarðar breyttist verulega. Breytingarnar eyðilögðu uppskeru og leiddu til víðtækra þurrka og hungursneyða. Margir neyddust til að flytjast búferlum í leit að brýnustu lífsnauðsynjum.
16.3 Svartidauði frá austri til vesturs
Á fimmta og sjötta áratug fjórtándu aldar gekk bylgja dauða og eyðileggingar af völdum svartadauða yfir Afró-Evrasíu. Þessi heimsfaraldur kýlapestar olli mikilli fólksfækkun og leiddi jafnframt til djúpstæðra félagslegra og efnahagslegra umbreytinga. Borgum soldánsdæmis mamlúka í Egyptalandi, sem áður höfðu blómstrað, hnignaði hratt. Í Evrópu varð hið sálræna áfall af völdum pestarinnar til þess að margir drógu hefðbundin forréttindi klerka og aðalsmanna í efa. Þótt þau svæði Afró-Evrasíu sem pestin lagðist á næðu sér að lokum eftir hrikaleg áhrif hennar breytti svartidauði gangi mannkynssögunnar í grundvallaratriðum.
16.4 Langtímaáhrif hnattrænnar umbreytingar
Áskoranir og kreppur fjórtándu aldar leiddu til margvíslegra félagslegra og menningarlegra breytinga þegar samfélög Afró-Evrasíu reyndu að ná sér og byggja sig upp að nýju. Tími Ming-ættarinnar einkenndist af sjálfsskoðun og þá voru hefðbundnar venjur og hugmyndir á borð við konfúsíanisma endurreistar til að losa Kína undan áhrifum Mongóla. Íslam hélt áfram að breiðast út um Mið-Asíu og Norður-Afríku og fjölmargar nýjar menningarhefðir og landsvæði urðu hluti af samfélagi trúaðra. Í Evrópu leiddu vaxandi áhyggjur af forystu kirkjunnar til nýrra umbótahugmynda sem tóku á sig skýra mynd á sextándu öld. Meðan England og Frakkland tókust á í orrustum Hundrað ára stríðsins bættu bændur stöðu sína og öðluðust aukin völd samhliða hnignun lénsskipulagsins í Vestur-Evrópu. Á öllum svæðum Afró-Evrasíu sköpuðu áskoranir fjórtándu aldar skilyrði fyrir breytingar sem lögðu grunn að nútímanum.