Skrá inn til að leggja til breytingu

1212 Félagssálfræði

Lykilhugtök

Lykilhugtök

geranda-áhorfanda skekkja (actor-observer bias): fyrirbæri þar sem hegðun annarra er útskýrð með innri þáttum en eigin hegðun er útskýrð með aðstæðubundnum öflum

aldursfordómar (ageism): fordómar og mismunun gagnvart einstaklingum eingöngu byggt á aldri þeirra

árásarhneigð (aggression): að leitast við að valda annarri manneskju skaða eða sársauka

ósérplægni (altruism): löngun manna til að hjálpa öðrum jafnvel þótt kostnaðurinn við að hjálpa sé meiri en ávinningurinn

Asch-hrif (Asch effect): meirihluti hóps hefur áhrif á dómgreind einstaklings, jafnvel þegar sú dómgreind er ónákvæm

viðhorf (attitude): mat eða tilfinningar gagnvart persónu, hugmynd eða hlut sem eru yfirleitt jákvæð eða neikvæð

eignun (attribution): útskýring á hegðun annarra

einelti (bullying): manneskja, oft unglingur, verður fyrir neikvæðri meðferð endurtekið og yfir tíma

áhorfendahrif (bystander effect): aðstæður þar sem vitni eða áhorfandi býðst ekki til að hjálpa fórnarlambi eða manneskju í nauðum

kjarnaleið fortölum (central route persuasion): rökstuddar röksemdir sem nota gögn og staðreyndir til að sannfæra fólk um gildi röksemdar

hugrænt misræmi (cognitive dissonance): sálfræðileg óþægindi sem stafa af átökum í hegðun, viðhorfum eða trú manneskju sem ganga gegn jákvæðri sjálfsmynd hennar

samlynd menning (collectivist culture): menning sem leggur áherslu á samfélagsleg tengsl við aðra eins og fjölskyldu, vini og samfélag

vinarást (companionate love): tegund ástar sem samanstendur af nánd og skuldbindingu, en ekki ástríðu; tengist nánum vináttuböndum og fjölskyldusamböndum

samverkamaður (confederate): manneskja sem vinnur fyrir rannsakanda og er meðvituð um tilraunina, en kemur fram sem þátttakandi; notað til að stjórna félagslegum aðstæðum sem hluti af rannsóknarsniði

staðfestingarskekkja (confirmation bias): að leita uppi upplýsingar sem styðja staðalmyndir okkar en hunsa upplýsingar sem eru ósamkvæmar staðalmyndum okkar

fylgispekt (conformity): þegar einstaklingar breyta hegðun sinni til að fylgja hópnum jafnvel þótt þeir séu ekki sammála hópnum

fullkomin ást (consummate love): tegund ástar sem á sér stað þegar nánd, ástríða og skuldbinding eru öll til staðar

neteinelti (cyberbullying): endurtekin hegðun sem er ætlað að valda sálfræðilegum eða tilfinningalegum skaða á annarri manneskju og á sér stað á netinu

dreifing ábyrgðar (diffusion of responsibility): tilhneiging til þess að enginn í hópi hjálpi vegna þess að ábyrgðin á að hjálpa dreifist á allan hópinn

mismunun (discrimination): neikvæðar aðgerðir gagnvart einstaklingum vegna aðildar þeirra að tilteknum hópi

eðlishyggja (dispositionism): lýsir sjónarhorni sem er algengt meðal persónuleikasálfræðinga, sem heldur því fram að hegðun okkar ákvarðist af innri þáttum, svo sem persónuleikaþáttum og skapgerð

samkennd (empathy): hæfileiki til að skilja sjónarhorn annarrar manneskju—að finna það sem hún finnur

fóturinn-í-dyragættina tækni (foot-in-the-door technique): fortölur þar sem ein manneskja fær aðra til að samþykkja lítinn greiða, eða kaupa lítinn hlut, aðeins til að biðja síðar um stærri greiða eða kaup á stærri hlut

grundvallareignunarvilla (fundamental attribution error): tilhneiging til að ofmeta innri þætti sem skýringar á hegðun og vanmeta mátt aðstæðna

skautun hóps (group polarization): styrking upprunalegs viðhorfs hóps eftir að hafa rætt skoðanir innan hópsins

hóphugsun (groupthink): hópmeðlimir breyta skoðunum sínum til að passa við það sem þeir telja vera samstöðu hópsins

einsleitni (homophily): tilhneiging fólks til að mynda félagsleg tengslanet, þar með talið vináttu, hjónaband, viðskiptasambönd og margar aðrar tegundir sambanda, við aðra sem eru líkir þeim

hómófóbía (homophobia): fordómar og mismunun gagnvart einstaklingum eingöngu byggt á kynhneigð þeirra

fjandsamleg árásarhneigð (hostile aggression): árásarhneigð sem er knúin áfram af reiðitilfinningum með ásetningi um að valda sársauka

inn-hópur (in-group): hópur sem við samsömum okkur við eða lítum á okkur sem hluta af

inn-hópa skekkja (in-group bias): að taka okkar eigin hóp fram yfir aðra hópa

einstaklingshyggjumenning (individualistic culture): menning sem leggur áherslu á einstaklingsbundinn árangur og sjálfræði

upplýsinga-félagsleg áhrif (informational social influence): fylgispekt við hópviðmið sem stafar af þeirri trú að hópurinn sé hæfur og hafi réttar upplýsingar

markmiðsbundin árásarhneigð (instrumental aggression): árásarhneigð sem er knúin áfram af því að ná markmiði og felur ekki endilega í sér ásetning um að valda sársauka

innri þáttur (internal factor): innri eiginleiki manneskju, svo sem persónuleikaþættir eða skapgerð

tilgáta um réttlátan heim (just-world hypothesis): hugmyndafræði algeng í Bandaríkjunum um að fólk fái þá útkomu sem það á skilið

réttlæting á fyrirhöfn (justification of effort): kenning um að fólk meti markmið og afrek meira þegar það hefur lagt meiri vinnu í þau

félagsleg áhrif viðmiða (normative social influence): fylgispekt við hópviðmið til að falla í hópinn, líða vel og vera samþykktur af hópnum

hlýðni (obedience): breyting á hegðun til að þóknast yfirvaldi eða til að forðast óþægilegar afleiðingar

út-hópur (out-group): hópur sem við tilheyrum ekki—hópur sem við lítum á sem grundvallarlega ólíkan okkur

jaðarleið fortölum (peripheral route persuasion): ein manneskja sannfærir aðra; óbein leið sem byggir á tengslum við jaðarvísbendingar (svo sem jákvæðar tilfinningar og stuðning frægs fólks) til að tengja jákvæðni við skilaboð

fortölur (persuasion): ferli þar sem viðhorfi okkar til einhvers er breytt byggt á einhvers konar samskiptum

fordómar (prejudice): neikvæð viðhorf og tilfinningar gagnvart einstaklingum eingöngu byggt á aðild þeirra að tilteknum hópi

félagsvæn hegðun (prosocial behavior): sjálfviljug hegðun með þann ásetning að hjálpa öðru fólki

kynþáttahatur (racism): fordómar og mismunun gagnvart einstaklingum eingöngu byggt á kynþætti þeirra

gagnkvæmni (reciprocity): að gefa og þiggja í samböndum

rómantísk ást (romantic love): tegund ástar sem samanstendur af nánd og ástríðu, en engri skuldbindingu

blórabögglun (scapegoating): sú athöfn að kenna út-hópi um þegar inn-hópur upplifir gremju eða er hindraður í að ná markmiði

handrit (script): þekking manneskju á röð atburða í tilteknum aðstæðum

sjálfsopnun (self-disclosure): að deila persónulegum upplýsingum í samböndum

sjálfuppfyllandi spádómur (self-fulfilling prophecy): að koma fram við meðlimi hóps sem við höfum staðalmyndir um í samræmi við hlutdrægar væntingar okkar, sem leiðir til þess að þessi framkoma hefur áhrif á einstaklinginn til að hegða sér í samræmi við staðalmyndavæntingar okkar, og staðfestir þannig staðalmyndatrú okkar

eiginhagsmunaskekkja (self-serving bias): tilhneiging einstaklinga til að eigna sér heiðurinn með því að gera eðlislægar eða innri eignanir fyrir jákvæðar útkomur og aðstæðubundnar eða ytri eignanir fyrir neikvæðar útkomur

kynjamismunun (sexism): fordómar og mismunun gagnvart einstaklingum byggt á kyni þeirra

aðstæðuhyggja (situationism): lýsir sjónarhorni þar sem hegðun og aðgerðir ákvarðast af nánasta umhverfi og aðstæðum; sjónarmið sem félagssálfræðingar halda fram

félagsskiptakenning (social exchange theory): menn hegða sér eins og barnalegir hagfræðingar með því að halda bókhald yfir hlutfall kostnaðar og ávinnings af því að mynda og viðhalda sambandi, með það markmið að hámarka ávinning og lágmarka kostnað

félagslegur slór (social loafing): minni áreynsla einstaklings sem vinnur í hópi vegna þess að ekki er hægt að meta frammistöðu einstaklingsins sérstaklega frá hópnum, sem veldur minni frammistöðu í auðveldum verkefnum

félagslegt viðmið (social norm): væntingar hóps varðandi það hvað telst viðeigandi og ásættanlegt fyrir hugsanir og hegðun meðlima hans

félagssálfræði (social psychology): svið sálfræðinnar sem rannsakar hvernig fólk hefur áhrif hvert á annað, með sérstakri áherslu á mátt aðstæðna

félagslegt hlutverk (social role): félagslega skilgreint hegðunarmynstur sem ætlast er til af manneskju í tilteknum aðstæðum eða hópi

Stanford fangelsistilraunin (Stanford prison experiment): Stanford háskóli framkvæmdi tilraun í sýndarfangelsi sem sýndi fram á mátt félagslegra hlutverka, félagslegra viðmiða og handrita

staðalmynd (stereotype): sértækar skoðanir eða forsendur um einstaklinga eingöngu byggt á aðild þeirra að hópi, óháð einstaklingseinkennum þeirra

þríhyrningskenning um ást (triangular theory of love): líkan af ást byggt á þremur þáttum: nánd, ástríðu og skuldbindingu; til eru nokkrar tegundir ástar, eftir því hvort hver þessara þátta er til staðar eða ekki