Lykilhugtök og samantekt
Lykilhugtök og samantekt
19.1 Mæling á stærð hagkerfisins: verg landsframleiðsla
Verg landsframleiðsla (VLF) er markaðsverðmæti allra endanlegra vara og allrar þjónustu sem framleiddar eru innan landamæra ríkis á tilteknu tímabili. Hún fæst með því að margfalda magn hverrar afurðar með markaðsverði hennar og leggja verðmætin saman. Sama framleiðslu má mæla frá útgjaldahlið, með virðisauka á framleiðslustigum eða frá tekjuhlið, því útgjöld eins aðila verða tekjur annars.
Frá útgjaldahlið skiptist VLF í einkaneyslu, fjármunamyndun, samneyslu og hreinan útflutning, það er útflutning að frádregnum innflutningi. Frá framleiðsluhlið má meðal annars greina varanlegar vörur, óvaranlegar vörur, þjónustu, mannvirki og birgðabreytingar. Komið er í veg fyrir tvítalningu með því að telja endanlega framleiðslu aðeins einu sinni eða leggja saman virðisauka á hverju framleiðslustigi; verðmæti millivara má ekki telja aftur inni í endanlegu vörunni.
19.2 Umreikningur nafnvirðis í raunvirði
Nafnvirði er mælt á verðlagi viðkomandi tímabils, en raunvirði hefur verið leiðrétt fyrir verðbreytingum. Í einfaldri fastgrunnsaðferð er valið grunnár og verðvísitala notuð til að færa nafnvirði annarra ára á verðlag grunnársins. Nútíma þjóðhagsreikningar nota oft keðjutengingu milli ára, en markmiðið er hið sama: að skilja breytingu framleiðslumagns frá breytingu verðlags.
19.3 Þróun VLF að raunvirði yfir tíma
VLF Bandaríkjanna að raunvirði hefur aukist mikið til langs tíma, en vöxturinn er ójafn milli ára. Víxl uppsveiflu og samdráttar mynda hagsveifluna. Verulegur og útbreiddur samdráttur í efnahagsumsvifum kallast efnahagssamdráttur; óvenju djúpur og langvinnur samdráttur er efnahagskreppa. Samdráttarskeið nær frá hápunkti hagsveiflunnar að botni hennar, en uppsveifla hefst við botninn.
19.4 Samanburður á VLF milli landa
Til að bera saman VLF landa þarf að færa fjárhæðir í sameiginlega mælieiningu. Markaðsgengi hentar þegar bera á saman verðmæti í alþjóðlegum viðskiptum, en kaupmáttarjafnvægi (PPP) leiðréttir fyrir mismunandi verðlagi og hentar betur til samanburðar á raunverulegu framleiðslumagni og efnislegum lífskjörum. Heildar-VLF ræðst bæði af framleiðni og mannfjölda. VLF á mann, reiknuð sem VLF deilt með mannfjölda, lýsir því meðalframleiðslu á hvern íbúa betur en heildar-VLF, en er hvorki mælikvarði á eignarauð né dreifingu lífskjara.
19.5 Hversu vel mælir VLF velsæld samfélagsins?
VLF gefur mikilvægar upplýsingar um markaðsframleiðslu og efnisleg lífskjör, en er aðeins grófur mælikvarði á velsæld. Hún fangar ekki beint frítíma, umhverfisgæði, heilsu, námsárangur, ólaunaða vinnu, tekjudreifingu, vöruúrval eða þau tækifæri sem ný tækni skapar. Útgjöld vegna tjóns eða óöryggis geta jafnframt aukið VLF án samsvarandi bata á velsæld. Því þarf að túlka VLF með öðrum félagslegum, efnahagslegum og umhverfislegum mælikvörðum.