19.2 Umreikningur nafnvirðis í raunvirði
19.2 Umreikningur nafnvirðis í raunvirði
Námsmarkmið
Að loknum þessum kaflahluta átt þú að geta:
- greint á milli vergrar landsframleiðslu (VLF) á nafnvirði og að raunvirði
- útskýrt verðvísitölu landsframleiðslu
- reiknað VLF að raunvirði út frá VLF á nafnvirði
Við túlkun hagtalna skiptir meginmáli að greina á milli nafnvirðis og raunvirðis. Munurinn sýnir hvort verðbólga hafi haft áhrif á mælinguna. Án leiðréttingar fyrir verðbólgu er erfitt að sjá hvort aukning VLF stafi af hærra verðlagi eða meiri framleiðslu. Nafnvirði miðast við það verð sem gilti á hverjum tíma. Raunvirði er sama stærð leiðrétt fyrir verðbreytingum og lýsir því betur breytingu á magni framleiðslunnar.
Umreikningur VLF á nafnvirði í VLF að raunvirði
Tafla 19.5 sýnir VLF Bandaríkjanna á nafnvirði á fimm ára fresti frá 1960. Tölurnar eru í Bandaríkjadölum á markaðsverði hvers árs. Mynd 19.7 sýnir sömu gögn á línuriti.
| Ár | VLF á nafnvirði (milljarðar Bandaríkjadala) | Verðvísitala VLF (2012 = 100) |
|---|---|---|
| 1960 | 542.4 | 16.6 |
| 1965 | 742.3 | 17.8 |
| 1970 | 1,073.3 | 21.7 |
| 1975 | 1,684.9 | 29.8 |
| 1980 | 2,857.3 | 42.2 |
| 1985 | 4,339.0 | 54.5 |
| 1990 | 5,963.1 | 63.6 |
| 1995 | 7,639.7 | 71.8 |
| 2000 | 10,251.0 | 78.0 |
| 2005 | 13,039.2 | 87.5 |
| 2010 | 15,049.0 | 96.2 |
| 2015 | 18,206.0 | 104.7 |
| 2020 | 20,893.7 | 113.6 |
Beinn samanburður á nafnvirði áranna 1960 og 2020 gæfi til kynna að framleiðslan hefði ríflega þrjátíufaldast: 20,9 billjónum Bandaríkjadala er deilt með 542,4 milljörðum. Sú niðurstaða er villandi. VLF á nafnvirði fæst með því að margfalda magn hverrar endanlegrar vöru og þjónustu með söluverði hennar og leggja niðurstöðurnar saman. Til að mæla aukningu framleiðslunnar sjálfrar þarf að fjarlægja áhrif verðhækkana. Til þess er verðvísitala landsframleiðslu notuð.
Verðvísitala landsframleiðslu mælir verðlag allra endanlegra vara og allrar þjónustu sem framleidd er í hagkerfinu. Nánar er fjallað um verðvísitölur og útreikning þeirra í kaflanum um verðbólgu. Tafla 19.5 sýnir gildi vísitölunnar og mynd 19.8 sýnir þróun hennar.
Mynd 19.8 sýnir hækkun verðlags frá 1960 til 2020. Vísitalan fór úr 16,6 í 113,6 og verðlagið varð því nær sjöfalt hærra. Hækkun VLF á nafnvirði stafaði bæði af verðbólgu og aukinni framleiðslu. Til að einangra framleiðslubreytinguna þarf að leiðrétta nafnvirðið fyrir verðbreytingum. Samband verðmætis, verðs og magns er:
Skoðum einfalt dæmi. Fataverslun selur tíu boli á níu Bandaríkjadali hvern.
Þá gildir:
Við útreikning raunstærðar er því leitast við að finna magnið; hér eru það tíu bolir.
Fyrir VLF er útreikningurinn aðeins flóknari. Byrjum á sömu formúlu og hér að framan:
Verðvísitala er í grunninn hlutfall, til dæmis 1,00, 0,85 eða 1,25. Birt gildi hennar er venjulega margfaldað með 100 og verður þá 100, 85 eða 125. Þegar nafnvirði er staðvirt þarf því fyrst að deila birtu vísitölunni með 100. Formúlan verður:
Lestu nú rammann Reiknaðu dæmið hér á eftir til að æfa frekar útreikning VLF að raunvirði.
Mynd 19.9 ber saman VLF Bandaríkjanna á nafnvirði og að raunvirði frá 1960. Línurnar skerast árið 2012, sem er grunnárið. Lína nafnvirðisins rís brattar vegna þess að verðbólga bætist við aukningu framleiðslumagnsins. Munurinn varð sérstaklega áberandi á áttunda áratug tuttugustu aldar.
Hversu mikið jókst VLF að raunvirði frá 1960 til 2020? Raunvöxtinn má reikna með formúlunni fyrir prósentubreytingu:
Raunframleiðsla bandaríska hagkerfisins var nær sexföld árið 2020 miðað við 1960. Mælingin nær þó ekki að fullu utan um aukin vörugæði eða tilkomu nýrra vara.
Einnig má nálgast svarið með eftirfarandi samhengi:
Því jafngildir vöxtur VLF að raunvirði, það er prósentubreyting magns, vexti VLF á nafnvirði, það er prósentubreytingu verðmætis, að frádreginni verðbólgu, það er prósentubreytingu verðs.
Þessi jafna er nálgun sem hentar þegar breytingarnar eru litlar. Nota skal fyrri formúluna þegar nákvæmari niðurstöðu er þörf.