Samantekt

7.1 Jónatengi

Frumeindir taka til sín eða gefa frá sér rafeindir til að mynda jónir með sérstaklega stöðuga rafeindaskipan. Auðvelt er að ákvarða hleðslu katjóna sem aðalflokksmálmar mynda, því rafeindaskipan þessara jóna hefur, með fáum undantekningum, annaðhvort eðalgasskipan eða fullskipað rafeindahvolf. Sömuleiðis er auðvelt að ákvarða hleðslu anjóna sem málmleysingjar mynda; þær jónir myndast þegar frumeindir málmleysingja taka til sín nægilega margar rafeindir til að fylla gildishvolf sín.

7.2 Samgild tengi

Samgild tengi myndast þegar frumeindir deila rafeindum sem dragast að kjörnum beggja frumeinda. Í óskautuðum samgildum tengjum deila frumeindirnar rafeindunum jafnt. Í skautuðum samgildum tengjum er rafeindunum deilt ójafnt, þar sem önnur frumeindin togar fastar í rafeindirnar en hin. Tilhneiging frumeindar til að draga til sín rafeindapar í efnatengi kallast rafneikvæðni. Mismunur á rafneikvæðni tveggja frumeinda ræður því hversu skautað tengið verður. Í tvíatóma sameind með tveimur eins frumeindum er enginn munur á rafneikvæðni og tengið því óskautað. Þegar munurinn á rafneikvæðni er mjög mikill, eins og milli málma og málmleysingja, telst tengið jónatengi.

7.3 Lewistákn og Lewisbyggingar

Hægt er að sýna rafeindaskipan gildisrafeinda með Lewistáknum (fyrir frumeindir og einatóma jónir) og Lewisbyggingum (fyrir sameindir og fjölatóma jónir). Stök rafeindapör, óparaðar rafeindir og eintengi, tvítengi eða þrítengi eru notuð til að sýna hvar gildisrafeindirnar eru staðsettar umhverfis hverja frumeind í Lewisbyggingu. Flestar byggingar, sérstaklega þær sem innihalda frumefni úr annarri lotu, fylgja áttareglunni, þ.e. hver frumeind (nema H) er umkringd átta rafeindum. Undantekningar frá áttareglunni koma fram hjá sameindum með oddatölu rafeinda (sindurefnum), rafeindaskertum sameindum og ofgildum sameindum.

7.4 Formlegar hleðslur og vokbyggingar

Í Lewisbyggingu má reikna formlega hleðslu á hverja frumeind með því að líta svo á að helmingur rafeindanna í hverju tengi tilheyri hvorri frumeind um sig. Þessar ímynduðu formlegu hleðslur eru leiðbeining um val á heppilegustu Lewisbyggingunni; ákjósanlegust er sú bygging þar sem formlegu hleðslurnar eru sem næst núlli. Vok kemur fram þegar teikna má tvær eða fleiri Lewisbyggingar með sömu uppröðun frumeinda en ólíka dreifingu rafeinda. Raunveruleg dreifing rafeinda, vokblendingurinn, er meðaltal þeirrar dreifingar sem einstakar Lewisbyggingar, vokbyggingarnar, sýna.

7.5 Styrkur jóna- og samgildra tengja

Styrkur samgilds tengis er mældur með tengiorku þess, þ.e. þeirri orku sem þarf til að rjúfa viðkomandi tengi í einu móli af sameindum. Fjöltengi eru sterkari en eintengi milli sömu frumeinda. Áætla má hvarfvermi út frá þeirri orku sem þarf til að rjúfa tengi og þeirri orku sem losnar þegar ný tengi myndast. Fyrir jónatengi er grindarorka sú orka sem þarf til að aðskilja eitt mól af jónaefni í jónir þess á gasformi. Grindarorka eykst með hærri hleðslu jóna og styttri fjarlægð á milli þeirra. Grindarorka er oft reiknuð með Born–Haber hringrás, varmaefnafræðilegri hringrás sem tekur til allra orkuskrefa við umbreytingu frumefna í jónaefni.

7.6 Sameindabygging og skautun

VSEPR-kenningin spáir fyrir um þrívíða uppröðun frumeinda í sameind. Hún gerir ráð fyrir að gildisrafeindir raði sér í þá rafeindapararúmfræði sem lágmarkar fráhrindingu milli svæða með miklum rafeindaþéttleika (tengja og/eða stakra rafeindapara). Sameindabygging vísar aðeins til staðsetningar frumeindanna í sameindinni, ekki rafeindanna. Hún er aðeins jöfn rafeindapararúmfræði þegar engin stök rafeindapör eru umhverfis miðjufrumeindina. Tvískautsvægi mælir aðskilnað hleðslu. Fyrir eitt tengi ræðst tengjatvískautsvægið af muninum á rafneikvæðni frumeindanna tveggja. Í sameind ræðst heildartvískautsvægið bæði af einstökum tengjatvískautsvægjum og því hvernig þeim er raðað í sameindabyggingunni. Skautaðar sameindir (þær sem hafa umtalsvert tvískautsvægi) verða fyrir áhrifum frá rafsviðum, en óskautaðar sameindir ekki.