11.4 Að láta gott af sér leiða í viðskiptalífinu
11.4 Að hafa áhrif í viðskiptalífinu
Á hverju byggir þú faglega sjálfsmynd þína? Telur þú að upplýstir eiginhagsmunir vinnuveitanda nægi til að tryggja siðferðilega hegðun bæði vinnuveitenda og starfsfólks? Eða tekur þú undir að siðferðilegt val hvers einstaklings ráði úrslitum um hvort fyrirtæki okkar, starfsgreinar og menning þjóni öllu mannkyni? 34
Þótt há laun og þægilegur lífsstíll höfði til margra lætur sönn fagmanneskja ekki söfnun efnislegra gæða ráða för. Hún fylgir siðareglum og tekur, þegar þess þarf, óeigingjarnar ákvarðanir sem verja almenning og fyrirtæki gegn misgjörðum. Þegar best lætur endurspegla slíkar siðareglur allt sem fjallað hefur verið um í þessari bók: dygðir, skapgerð, skuldbindingu, seiglu og beitingu fagþekkingar og þjálfunar í þágu annarra. Rabbí Hillel, gyðinglegur trúarleiðtogi á fyrstu öld fyrir okkar tímatal, á að hafa orðað þetta svo: „Ef ég stend ekki með sjálfum mér, hver gerir það þá? En ef ég stend aðeins með sjálfum mér, hvað er ég þá? Og ef ekki núna, hvenær þá?“
Oft er sagt að þegar starfsferlinum lýkur skipti hvorki mestu hversu mikla peninga við höfum aflað né hversu hátt við höfum komist í metorðastiga fyrirtækisins. Raunverulegi mælikvarðinn er hvaða áhrif við höfðum: hvort við hjálpuðum öðrum eða létum undan græðgi og ofmetnu. Ofmetna elur á þeirri ranghugmynd að við stöndum yfir lögunum og verðum aldrei gripin. Hún hefur réttlætt margar miskunnarlausar ákvarðanir sem byggðust aðeins á væntum persónulegum ávinningi. Dæmin í þessari bók vekja spurningu um hvort slíkt skammtímasjónarmið gagnist fyrirtæki nokkurn tíma í raun. Ofmetna hefur eyðilagt líf fólks og orðið fyrirtækjum að falli. Sum þeirra, til dæmis Enron og Theranos, höfðu áður verið lofuð sem fyrirmyndir skilvirkni og siðferðilegrar forystu.
Að greina gildi þín og hlutverk
Gildin sem við kjósum að virða eru kjarni sjálfsmyndar okkar og fylgja okkur í lífi og starfi. Eins og fram hefur komið ætti starfsferillinn að endurspegla gildi þín, hvort sem þú vinnur hjá fyrirtæki sem rekið er í hagnaðarskyni eða félagasamtökum án hagnaðarsjónarmiða, hjá Wells Fargo Bank eða Læknum án landamæra, alþjóðlegum samtökum sem veita neyðarlæknishjálp. Þú gætir einnig starfað hjá fyrirtæki sem rekið er í hagnaðarskyni og sinnt umfangsmiklu sjálfboðastarfi hjá félagasamtökum, annaðhvort á eigin vegum eða fyrir hönd fyrirtækisins. Hvert sem starfsferillinn leiðir þig skaltu ekki láta aðra veikja vel ígrunduð gildi þín þótt þeir meti til dæmis hvorki hollustu né iðjusemi. Starfsferillinn er ekki keppni þar sem sá vinnur sem lýkur honum með stærsta verðbréfasafnið eða hraðskreiðustu sæþoturnar; slík verðlaun eru innantóm. Miklu meira er um vert að koma fram við aðra af heilindum og virðingu og eiga að lokum fjölskyldu, vini og samstarfsfólk sem getur borið vitni um reisnina sem einkenndi störf þín. Þegar allt kemur til alls felst sigurinn í heiðvirðu lífi.
Hvernig tryggir þú að persónuleg gildi á borð við heilindi, sanngirni og virðingu séu ávallt höfð að leiðarljósi? Ein góð leið er að skrifa þau niður, raða þeim eftir mikilvægi og móta úr þeim persónulega hlutverkayfirlýsingu. Flest fyrirtæki hafa hlutverkayfirlýsingu og einstaklingar geta einnig sett sér slíka yfirlýsingu. Hún veitir þér leiðsögn, hjálpar þér að halda einbeitingu og leiðrétta mistök. Yfirlýsingin þarf jafnframt að vera sveigjanleg svo hún geti þróast með þér og markmiðum þínum. Persónuleg hlutverkayfirlýsing er ekki staðsetningarkerfi heldur áttaviti sem hjálpar þér að uppgötva hver þú ert og hvað knýr þig áfram (mynd 11.7).
Nú skulum við móta persónulegu hlutverkayfirlýsinguna þína. Hún á að endurspegla gildi þín og því skaltu byrja á að greina þau fáu gildi sem skipta þig mestu. Til þess getur þú svarað spurningunum í töflu 11.1. Einnig getur verið gagnlegt að halda dagbók og endurskoða svörin reglulega.
| 1. Veldu og skráðu fimm mikilvægustu gildin þín, til dæmis heiðarleika, heilindi, hollustu, sanngirni, sóma eða von. |
| 2. Skráðu næst hvar þú telur þig hafa tileinkað þér hvert gildi, til dæmis í fjölskyldunni, skóla, íþróttaliði, trú- eða lífsskoðunarsamfélagi eða vinnu. |
| 3. Lýstu raunverulegri eða hugsanlegri áskorun sem gæti reynt á hvert gildi. Hafðu lýsinguna eins nákvæma og unnt er. |
| 4. Ákveddu hvaða tiltekna aðgerð styður hvert gildi. Lýstu henni eins nákvæmlega og unnt er. |
Nú getur þú fléttað gildin inn í persónulega hlutverkayfirlýsingu, annaðhvort sem stutta frásögn eða aðgerðaáætlun. Ýmis sniðmát eru tiltæk, eins og fram kemur í rammanum Tengill til frekari fræðslu, en meginatriðið er að sameina gildin og markmiðin sem þú hefur sett þér í lífi og starfi. Þú getur til dæmis tilgreint hvaða ávinning þú vilt skapa, fyrir hvaða markað eða markhóp og hvaða niðurstöðu þú vonast til að ná. 35 Hafðu yfirlýsinguna stutta. Richard Branson, stofnandi Virgin Group, hafði orðað markmið sitt sem að „skemmta [sér] á ferðinni gegnum lífið og læra af mistökum [sínum]“. Denise Morrison, þáverandi forstjóri Campbell Soup, stefndi að því „að vera leiðtogi, lifa lífi í jafnvægi og beita siðferðilegum meginreglum til að hafa veruleg áhrif“. 36 Þín eigin yfirlýsing gæti verið svo einföld sem „Að hlusta á og veita öðrum innblástur“ eða „Að hafa jákvæð áhrif á alla sem ég hitti“.
Að láta reyna á gildi þín og hlutverkayfirlýsingu
Fátt reynir jafn mikið á persónuleg gildi og hlutverk og frumkvöðlastarf. Hugmyndir einar duga ekki til að reka sprotafyrirtæki; fáar tegundir rekstrar krefjast í jafn ríkum mæli hagnýtra lausna og skilvirkra aðferða. Frumkvöðlar byrja oft á að finna vöru eða þjónustu sem erfitt er að nálgast á tilteknum markaði eða er að vísu fáanleg en of dýr eða óáreiðanleg. Hlutverk fyrirtækisins veitir síðan megindrifkraftinn og mótar stefnu þess. Það hefur meðal annars áhrif á hvaða vanþjónuðu viðskiptavinir eru valdir sem markhópur, hvar höfuðstöðvar eru staðsettar og hvaða samstarfsaðilar, birgjar, starfsfólk og fjármögnun hjálpa fyrirtækinu að komast á legg og vaxa. En hvaðan fær nýtt fyrirtæki hlutverk sitt?
Stofnendur móta hlutverk fyrirtækis út frá eigin sannfæringu, gildum og reynslu, ekki síst þegar um félagasamtök er að ræða. Innblásturinn getur kviknað við að koma auga á óuppfyllta þörf, til dæmis vaxandi eftirspurn eftir matvælum í heiminum. Bertha Jimenez fluttist frá Ekvador og nam verkfræði við New York University. Í nýju heimaborginni sá hún handverksbrugghús njóta vaxandi vinsælda en jafnframt fleygja miklu magni af byggkorni sem hafði enn næringargildi og enginn kunni að endurnýta. Eftir nokkrar tilraunir datt Jimenez og tveimur vinum hennar, sem einnig voru innflytjendur, í hug að mala mjöl úr korninu. Þannig varð sprotafyrirtækið Rise Products í Queens í New York til. Á vef þess stóð: „Að nýta vannýttar afurðir er framtíð matvæla.“
Rise Products útvegaði bökurum og pastaframleiðendum á staðnum prótein- og trefjaríkt „ofurbyggmjöl“ sem mátti nota í allt frá pitsudeigi til brúnkaka. Fyrirtækið hafði einnig sent Kellogg, Whole Foods og Nestlé vörusýni að beiðni þeirra, auk þekkts matreiðslumanns á Ítalíu. Jimenez og meðstofnendur hennar sögðu: „Til lengri tíma litið getum við fært þessa lausn til landa á borð við heimalönd okkar. Við viljum þróa tækni sem er ekki svo kostnaðarsöm að annað fólk geti ekki nýtt hana.“ 37
Ef við teiknuðum upp tengslin milli gilda stofnenda og hlutverks frumkvöðlafyrirtækisins myndu þau líta einhvern veginn svona út:
Rétt eins og persónuleg hlutverkayfirlýsing getur breyst með tímanum má laga hlutverk fyrirtækis að breyttum aðstæðum, þróun atvinnugreinar og þörfum viðskiptavina. TOMS Shoes var annað frumkvöðlafyrirtæki sem var stofnað til að mæta þörf. Á þeim tíma gaf fyrirtækið skólausu barni eitt par fyrir hvert par sem seldist. Síðar víkkaði TOMS hlutverk sitt og tók einnig að útvega fólki í þróunarlöndum gleraugu og bæta aðgang þess að hreinu vatni. Fyrirtækið kallaði sig „Eitt fyrir eitt“-fyrirtækið og kynnti loforð stofnandans Blake Mycoskie: „Með hverri vöru sem þú kaupir hjálpar TOMS manneskju í neyð.“ 38
Kjarni málsins er að skýr persónuleg gildi og hlutverkayfirlýsing opna nær ótal leiðir til að móta markmið og ákvarðanir í atvinnulífinu og „gera gott og ná árangri“ á starfsferlinum. Viðskipti byggjast á tengslum. Gæði þeirra ráðast meðal annars af sjálfsvirðingu okkar og umhyggju fyrir öðrum. Auðmýkt styrkir fyrri eiginleikann og hugrekki þann síðari. Að rækta báðar dygðirnar er krefjandi en nauðsynlegt æviverk. Þannig, og ef til vill aðeins þannig, getum við notið mennsku okkar til fulls og náð farsæld í viðskiptum.