4343 Æxlun og þroski dýra

Inngangur

Photo shows a yellow seahorse with its tail curled around a fragment of coral. — **Mynd 43.1.** Kvensæhestar mynda egg til æxlunar sem karldýrin frjóvga síðan. Ólíkt nær öllum öðrum dýrum gengur karlsæhesturinn síðan með ungana fram að fæðingu. (mynd: breyting á verki eftir „cliff1066“/Flickr)

Yfirlit kafla

Æxlunaraðferðir

Frjóvgun

Líffærafræði æxlunarfæra manna og kynfrumumyndun

Hormónastjórnun á æxlun manna

Meðganga og fæðing hjá mönnum

Frjóvgun og snemmfósturþroski

Líffæramyndun og myndun líkamsáss hryggdýra

Inngangur

Æxlun dýra er nauðsynleg fyrir afkomu tegundar. Í dýraríkinu eru óteljandi leiðir sem tegundir nota til að fjölga sér. Kynlaus æxlun myndar erfðafræðilega eins lífverur (klóna), en við kynæxlun sameinast erfðaefni tveggja einstaklinga og myndar afkvæmi sem eru erfðafræðilega ólík foreldrum sínum.

Almennt kallast þau dýr sem mynda sáðfrumur (litlu kynfrumurnar) karldýr, en þau sem mynda egg (stóru kynfrumurnar) kallast kvendýr. Aðrir eiginleikar sem oft geta tengst kyni, svo sem umönnun foreldra eða kynhegðun, eru ekki algildir í dýraríkinu. Við kynæxlun getur karlkynfruman (sáðfruman) borist inn í líkama kvendýrsins við innri frjóvgun, eða sáðfrumur og egg geta losnað út í umhverfið við ytri frjóvgun. Sæhestar, eins og sá sem sýndur er á mynd 43.1, eru dæmi um hið síðarnefnda. Eftir makunardans verpir kvendýrið eggjum í ungapoka karlsæhestsins, þar sem þau frjóvgast. Eggin klekjast út og afkvæmin þroskast í pokanum í nokkrar vikur.