44 Vefjafræðilegt skipulagsstig

Lykilhugtök

Lykilhugtök

fitufrumur: frumur sem geyma lípíð

fituvefur: sérhæfður netjubandvefur sem er ríkur af geymdri fitu

festitengi: festir aðlægar frumur vélrænt hverja við aðra eða við grunnhimnuna

topplægur: sá hluti frumu eða vefs sem snýr almennt að opnu rými

apókrín seyting: losun efnis ásamt topplægum hluta frumunnar

stýrður frumudauði (apoptósa): stýrður frumudauði

netjubandvefur: (einnig laus bandvefur) gerð eiginlegs bandvefs sem er lítið sérhæfð og hefur frumur dreifðar í millifrumuefninu

stjarnfruma: stjörnulaga fruma í miðtaugakerfinu sem stjórnar jónastyrk, tekur upp og/eða brýtur niður sum taugaboðefni og stuðlar að myndun blóð-heilaþröskuldarins

rýrnun: tap á massa og starfsemi

grunnþynna: þunnt lag utanfrumuefnis sem liggur undir þekjufrumum og skilur þær frá öðrum vefjum

grunnhimna: þunnt lag trefjaefnis í þekjuvef sem festir þekjuvefinn við undirliggjandi bandvef; myndað úr grunnþynnu og netþynnu

hjartavöðvi: hjartavöðvi sem er ósjálfráður og úr þverrákóttum frumum sem tengjast og mynda þræði; hver fruma hefur einn kjarna og dregst sjálfkrafa saman

frumumót: snertistaður frumna sem tengir eina frumu við aðra í vef

brjóskfrumur: frumur brjósks

blóðstorknun: einnig nefnd storknun; flókið ferli þar sem efnisþættir blóðs mynda tappa sem stöðvar blæðingu

kollagenþráður: sveigjanleg þráðlaga prótín sem veita bandvef togstyrk

bandvefur: vefjagerð sem heldur líffærum og líffærakerfum líkamans á sínum stað, tengir þau og samþættir

bandvefshimna: bandvefur sem umlykur líffæri og klæðir hreyfanlega liði

eiginlegur bandvefur: bandvefur sem inniheldur seigt millifrumuefni, þræði og frumur

húðhimna: húð; þekjuvefur úr lagskiptri flöguþekju sem þekur ytra borð líkamans

þéttur bandvefur: eiginlegur bandvefur sem inniheldur marga þræði sem veita bæði teygjanleika og vernd

útlag: ysta kímlag fósturvísis sem yfirhúð og taugavefur myndast úr

teygjubrjósk: gerð brjósks þar sem elastín er meginprótínið; veitir bæði stífan stuðning og teygjanleika

teygjuþráður: þráðlaga prótín í bandvef sem inniheldur hátt hlutfall elastíns og gerir þræðinum kleift að teygjast og ná aftur fyrri stærð

innkirtill: frumuhópur sem losar efnaboð út í millifrumuvökvann; blóðið tekur þau upp og flytur til marklíffæra þeirra

innlag: innsta kímlag fósturvísis sem stærstur hluti meltingarkerfisins og neðri hluti öndunarkerfisins myndast úr

æðaþel: vefur úr einfaldri flöguþekju sem klæðir æðar sogæðakerfisins og hjarta- og æðakerfisins

þekjuhimna: þekja sem tengist bandvefslagi

þekjuvefur: vefjagerð sem þekur eða klæðir líkamshluta og verndar líkamann; gegnir einnig hlutverki við frásog, flutning og seytingu

útkirtill: hópur þekjufrumna sem seytir efnum um ganga sem opnast út á húð eða á innri líkamsfleti sem tengjast ytra umhverfi

bandvefsfruma: algengasta frumugerð bandvefs; seytir prótínþráðum og millifrumuefni út í utanfrumurýmið

trefjabrjósk: sterk gerð brjósks úr þykkum knippum kollagenþráða í grunnefni sem inniheldur kondróitínsúlfat

trefjafruma: óvirkara form bandvefsfrumu

fljótandi bandvefur: sérhæfðar frumur sem berast um vatnskenndan vökva með söltum, næringarefnum og uppleystum prótínum

gatatengi: gerir frumum kleift að skiptast beint á boðum og efnum um umfrymið

bikarfruma: einfrumukirtill í stuðulþekju sem seytir slími

grunnefni: fljótandi eða hálffljótandi hluti millifrumuefnisins

histamín: efnasamband sem mastfrumur losa við skaða og veldur æðavíkkun og auknu gegndræpi æðaþels

vefjafræði: smásjárskoðun á gerð, skipulagi og starfsemi vefja

hólókrín seyting: losun efnis þegar kirtilfruma rofnar og verður hluti af seytinu

glærbrjósk: algengasta gerð brjósks; slétt og úr stuttum kollagenþráðum í grunnefni sem inniheldur kondróitínsúlfat

bólga: viðbragð vefs við skaða

holrými: lítil rými í bein- eða brjóskvef þar sem frumur liggja

eiginþynna (lamina propria): netjubandvefur undir slímhimnu

laus bandvefur: (einnig netjubandvefur) gerð eiginlegs bandvefs sem er lítið sérhæfð og hefur frumur dreifðar í millifrumuefninu

millifrumuefni: utanfrumuefni sem innfelldar frumur framleiða og inniheldur grunnefni og þræði

merókrín seyting: losun efnis úr kirtli með útfrumun

bandvefskímsfruma: stofnfruma fullorðins einstaklings sem flestar bandvefsfrumur eiga uppruna sinn í

bandvefskím: fósturvefur sem bandvefsfrumur myndast úr

miðlag: miðkímlag fósturvísis sem bandvefur, vöðvavefur og sumar gerðir þekjuvefs myndast úr

miðþekja: einföld flöguþekja sem þekur meginlíkamsholin og myndar þekjuhluta hálahimna

slímkenndur bandvefur: sérhæfður laus bandvefur í naflastrengnum

slímkirtill: frumuhópur sem seytir slími, þykku og sleipu efni sem heldur vefjum rökum og smyr þá

slímhimna: vefjahimna sem er þakin verndandi slími og klæðir vef sem er berskjaldaður fyrir ytra umhverfi

vöðvavefur: vefjagerð sem getur dregist saman og myndað spennu við örvun; veldur hreyfingu

mýelín: lípíðlag sem sumar tróðfrumur mynda og vefst um síma sumra taugafrumna

vöðvafruma: fruma vöðvavefs

drep: óstýrður dauði frumna og vefja

taugavefur: vefjagerð sem getur sent og tekið við taugaboðum með rafefnafræðilegum boðum

taugatróður: stoðfrumur taugavefs

taugafruma: örvanleg fruma taugavefs sem flytur taugaboð

fágriplufruma: tróðfruma sem myndar mýelín í heilanum

starfvefur: starfrænar frumur kirtils eða líffæris, aðgreindar frá stoðvef eða bandvef kirtilsins eða líffærisins

frumgræðsla: ástand sárs þar sem sárbrúnirnar liggja nógu nærri til að hægt sé að færa þær saman og festa ef þörf krefur, sem gerir græðsluna hraðari og fullkomnari

sýndarlagskipt stuðulþekja: vefur úr einu lagi af óreglulega löguðum og misstórum frumum sem virðist marglaga; finnst í göngum sumra kirtla og efri hluta öndunarvega

netjuþráður: fíngert þráðlaga prótín úr kollagenundireiningum sem krosstengjast og mynda stoðnet í bandvef

netþynna: millifrumuefni með kollageni og elastíni sem bandvefur seytir; hluti grunnhimnunnar

netjuvefur: gerð lauss bandvefs sem myndar stoðgrind mjúkra líffæra, svo sem sogæðavefs, milta og lifrar

Schwann-fruma: tróðfruma sem myndar mýelín í úttaugakerfinu

síðgræðsla: sáragræðsla sem sárasamdráttur auðveldar

hálukirtill: frumuhópur í hálahimnu sem seytir smurefni á yfirborðið

hálahimna: gerð vefjahimnu sem klæðir líkamshol og smyr þau með hálavökva

einföld stuðulþekja: vefur úr einu lagi stuðullaga frumna; stuðlar að seytingu og frásogi í vefjum og líffærum

einföld teningsþekja: vefur úr einu lagi teningslaga frumna; stuðlar að seytingu og frásogi í göngum og píplum

einföld flöguþekja: vefur úr einu lagi flatra, hreisturlaga frumna; auðveldar flæði og síun yfir yfirborð

beinagrindarvöðvi: venjulega festur við bein og viljastýrður; hver fruma er fjölkjarna, þverrákóttur vöðvaþráður

sléttvöðvi: ósjálfráður vöðvi sem hreyfir innri líffæri; hver fruma er einn spólulaga einkjarna vöðvaþráður án sýnilegra þverráka

lagskipt stuðulþekja: vefur úr tveimur eða fleiri lögum stuðullaga frumna; inniheldur kirtla og finnst í sumum göngum

lagskipt teningsþekja: vefur úr tveimur eða fleiri lögum teningslaga frumna sem finnst í sumum göngum

lagskipt flöguþekja: vefur úr mörgum frumulögum þar sem topplægustu frumurnar eru flatar og hreisturlaga; ver yfirborð gegn núningi

þverrákir: samsíða uppröðun aktín- og mýósínþráða sem myndar rákamynstur

stoðbandvefur: gerð bandvefs sem veitir líkamanum styrk og verndar mjúkvefi

liðhimna: bandvefshimna sem klæðir liðhol frjálst hreyfanlegra liða og myndar liðvökva til smurningar

þéttitengi: myndar ógegndræpa hindrun milli frumna

vefur: hópur frumna sem eru líkar að lögun og gegna skyldum hlutverkum

vefjahimna: þunnt frumulag eða frumuþynna sem þekur ytra borð líkamans, líffæri og innri líkamshol

alhæfur: lýsir fósturfrumum sem geta sérhæfst í hvaða frumugerð og líffæri líkamans sem er

breytiþekja: gerð lagskiptrar þekju í þvagvegum þar sem topplægt frumulag breytir um lögun eftir því hvort þvag er til staðar

æðavíkkun: víkkun æða

sárasamdráttur: ferli þar sem sárbrúnir eru dregnar saman