Inngangur

Inngangur

Haltu niðri í þér andanum. Í alvöru! Athugaðu hversu lengi þú getur gert það á meðan þú lest áfram. Hversu lengi tókst það? Líklega finnur þú þegar fyrir óþægindum. Þótt 3 mínútur séu stundum nefndar sem einföld viðmiðunarregla er mjög einstaklings- og aðstæðubundið hve lengi maður þolir að anda ekki. Súrefnisskortur getur því orðið hættulegur á skemmri eða lengri tíma. Þegar andardrætti er haldið niðri hækkar hlutþrýstingur koltvísýrings og pH-gildi og hlutþrýstingur súrefnis lækka. Efnanemar og öndunarstöðvar í heilastofni efla því öndunarhvötina; viljastýring getur ekki bælt þessa sjálfvirku stjórnun ótakmarkað. Flestar frumur líkamans þurfa stöðugt adenósínþrífosfat (ATP) til starfsemi sinnar. Í loftháðri frumuöndun myndast ATP meðal annars með oxandi fosfórun. Þar er súrefni lokaþegi rafeinda og vatn myndast, en koltvísýringur myndast einkum við oxun pýrúvats og í sítrónusýruhringnum. Þótt súrefni sé lífsnauðsynlegt er við venjulegar aðstæður hækkun koltvísýrings og meðfylgjandi lækkun pH-gildis öflugasti skammtímastýrivaki öndunar. Súrefnisskortur í slagæðablóði er einnig mikilvægur stýrivaki, einkum þegar hann verður verulegur eða við dvöl í mikilli hæð og ákveðna lungnasjúkdóma. Öndunarkerfið tekur súrefni inn í líkamann og losar koltvísýring. Kerfið nær meðal annars yfir öndunarvöðva sem hreyfa loft inn í og út úr lungunum, loftvegi sem loftið fer um og smásæ loftskiptayfirborð með þéttu háræðaneti. Blóðrásarkerfið flytur lofttegundir milli lungna og vefja líkamans. Ýmsir sjúkdómar geta raskað þessari starfsemi, þar á meðal astmi, lungnaþemba, langvinn lungnateppa (COPD) og lungnakrabbamein. Þeir geta með ólíkum hætti þrengt loftvegi, skemmt loftskiptayfirborð eða truflað flutning lofttegunda. Afleiðingarnar ráðast af sjúkdómi og alvarleika hans en geta meðal annars verið skert loftskipti, mæði og aukin öndunarvinna.