1616 Taugaskoðun

Lykilhugtök

Lykilhugtök

sjónstilling: breyting á ljósbrotsgetu augans sem gerir því kleift að skerpa sjón á hlutum í mismunandi fjarlægð

sjónstillingar- og samleitnissvar: samhæfing viljastýrðrar stjórnunar miðlægu beinu augnvöðvanna við seftaugastjórnun brárvöðva og ljósopsvöðva svo augun beinist að nálægu sjónáreiti og mynd þess haldist skýr

framvirkt minnisleysi: vangeta til að mynda nýjar minningar frá tilteknum tíma

málstol: tap eða skerðing málgetu

hnykilslingur: hreyfitruflun vegna hnykilsskemmdar sem einkennist af stjórnleysi í viljastýrðum hreyfingum

Babinski-svörun: ristarbeygja stórutáar og glennsla annarra táa við örvun iljarviðbragðs; niðurstigandi boð barkar- og mænubrautar bæla þessa svörun venjulega hjá fullorðnum

hjarna-hnykill: hliðlæg svæði hnykils sem fá ríkulegt ílag frá heilaberki

stöðvunarviðbragð: svar við skyndilegri afléttingu mótstöðu sem stöðvar aukinn vöðvasamdrátt og hemlar áframhaldandi hreyfingu

vasahnífsviðbragð: einkenni skaða efri hreyfitaugafrumu þar sem sjúklingur veitir fyrst mikla mótstöðu gegn óvirkri hreyfingu en mótstaðan minnkar síðan skyndilega

leiðnimálstol: málstol þar sem tenging málskilnings og máltjáningar er skert, einkum geta til að endurtaka mál, þótt hvor grunnstarfsemin um sig sé að mestu varðveitt

leiðniheyrn: heyrn sem byggist á leiðni titrings frá hljóðhimnu um heyrnarbein miðeyrans

samstefnt augnaráð: samhæfð hreyfing beggja augna samtímis í sömu átt

samleitni augna: hreyfing beggja augna inn á við svo þau beinist að sama punkti í rýminu; hún eykst eftir því sem sjónáreitið færist nær

samhæfingarskoðun: meginhluti taugaskoðunar sem metur flókna, samhæfða hreyfistarfsemi hnykils og tengdra hreyfibrauta

barkar-, brúar- og hnykilbraut: vörpun frá heilaberki um grátt efni brúar til hnykils

skoðun heilatauga: meginhluti taugaskoðunar sem metur skyn- og hreyfistarfsemi heilatauga og tengdra miðlægra og útlægra bygginga

frumubygging: rannsókn á vef út frá byggingu og skipulagi frumuþátta hans; hugtakið tengist víðara fræðasviðinu vefjafræði

sinaviðbragð: annað heiti teygjuviðbragðs sem er framkallað með snöggu höggi á sin við vöðvafestu

tvísýni: tvöföld sjón vegna truflunar á samstefndu augnaráði

bjúgur: vökvasöfnun í vef sem tengist oft truflun á blóðrás eða vökvajafnvægi

blóðreki: efni á hreyfingu í blóðrás, svo sem blóðtappi, fitumassi, loftbóla eða aðskotahlutur, sem getur festst í æð og rofið blóðflæði til líffæris eða líkamshluta

atburðaminni: minni um tiltekna atburði í eigin ævi

máltjáningarstol: tap eða skerðing getu til að mynda mál sem tengist yfirleitt skemmd á Broca-svæði í ennisblaði

ytri tunguvöðvar: vöðvar sem tengja tunguna við aðrar byggingar, svo sem tungubein eða neðri kjálka, og stjórna stöðu hennar

vöðvaknippiskipringur: lítill, sýnilegur kipringur í vöðva vegna sjálfkrafa virkni neðri hreyfitaugafrumu

kokhlið: opið frá munnholi inn í kok

vöðvaþráðatif: sjálfkrafa rafvirkni einstakra vöðvaþráða eftir afítaugun vegna skaða neðri hreyfitaugafrumu; hún greinist með rafvöðvaritun en sést ekki berum augum

slekjulömun: tap viljastýrðrar vöðvastjórnunar ásamt mikilli minnkun vöðvaspennu vegna sjúkdóms eða skaða neðri hreyfitaugafrumu

slekja: tap vöðvaspennu sem sést sem slappir útlimir eða lítil mótstaða gegn óvirkri hreyfingu

lagðs- og hnökrablað: blað hnykils sem fær ílag frá anddyriskerfi og tekur þátt í stjórnun jafnvægis, líkamsstöðu og augnhreyfinga

göngulag: taktfast mynstur víxlhreyfinga neðri útlima við göngu eða aðra færslu

göngulagsmat: hluti taugaskoðunar sem metur hnykil og niðurstigandi brautir mænunnar með samhæfðri hreyfistarfsemi við göngu; það er jafnframt hluti samhæfingarskoðunar

þekkjuhæfni: í taugaskoðun, hæfni til að þekkja algenga hluti eða tákn út frá fyrri reynslu

húðritskyn: geta til að skynja og greina tákn, svo sem bókstafi eða tölur, sem eru dregin á lófa

hálfskurður: skurður eða skemmd gegnum annan helming byggingar, til dæmis mænu

heilablæðing: heilaslag vegna blæðingar innan höfuðkúpu sem truflar blóðflæði og skaðar heilavef

ofsinaviðbrögð: óeðlilega lífleg sinaviðbrögð, oft vegna skaða efri hreyfitaugafrumu; enska orðið hyperflexia í frumtextanum er ritvilla fyrir hyperreflexia

slekja: lítil vöðvaspenna sem getur verið merki um sjúkdóm eða skaða neðri hreyfitaugafrumu

blóðmagnsminnkun: minnkun blóðmagns

neðri hnykilstoð (ICP): tenging milli mænukylfu og hnykils sem flytur einkum aðlæg skynboð frá mænu, anddyriskjörnum, neðri ólífu og öðrum heilastofnssvæðum en einnig nokkra frálæga þræði

neðri ólífa: stór kjarni í mænukylfu sem fær ílag frá skyn- og hreyfikerfum og varpar klifurþráðum til hnykilbarkar

millikjarnaaugnhreyfilömun: truflun á samstefndu hliðaráð vegna skemmda í miðlægu langknippi; auga sömu megin getur ekki færst eðlilega inn að nefi og augntin sést oft í auganu sem færist út

innsnúningur augans: miðlægur snúningur augans um lengdarás þess

innri tunguvöðvar: vöðvar sem eiga bæði upptök og festu innan tunguvefjar og stjórna lögun tungunnar

heilablóðfall: heilaslag vegna þess að stífla eða þrenging æðar hindrar blóðflæði til hluta heilans

kjálkaviðbragð: teygjuviðbragð tyggivöðvans

staðsetning virkni: sú meginregla að afmörkuð líffærafræðileg svæði beri ábyrgð á tiltekinni starfsemi líffærakerfis

miðlægt langknippi (MLF): taugþráðabraut í heilastofni sem tengir anddyriskjarna, augnhreyfikjarna og hreyfistöðvar fyrir augn- og höfuðstöðu og samhæfir samstefndar augnhreyfingar

mat á hugarástandi: meginhluti taugaskoðunar sem metur hugræna starfsemi stórheilans

mið-hnykilstoð (MCP): stór hvítuefnistenging frá brú sem flytur meginílag heilabarkar til hnykilbarkar

skoðun hreyfikerfis: meginhluti taugaskoðunar sem metur hreyfistarfsemi mænu, mænutauga og tengdra vöðva

taugaskoðun: klínískt matstæki sem metur taugastarfsemi skipulega og hjálpar til við að staðsetja hvaða hlutar taugakerfis hafi orðið fyrir skaða eða sjúkdómi

miðlínuaðlæg netmyndun brúar (PPRF): svæði í brú nálægt hreyfikjörnum augna sem samhæfir hraðar samstefndar augnhreyfingar til hliðar

máttminnkun: skerðing eða tap að hluta á viljastýrðri vöðvastjórn

iljarviðbragð: húðviðbragð sem er framkallað með vægu áreiti á il

verkhæfni: í taugaskoðun, geta til að framkvæma lærða, markvissa athöfn samkvæmt munnlegum fyrirmælum

aðferðaminni: minni um hvernig tiltekið verk er framkvæmt

sig og ranghverfing handleggs (pronator drift): merki um væga skerðingu barkar- og mænubrautar þar sem annar útréttur handleggur sígur og ranghverfist þegar lófar snúa upp og augun eru lokuð

málskilningsstol: tap eða skerðing getu til að skilja móttekið mál, svo sem talað eða ritað mál

rauðkjarni: kjarni í miðheila sem fær frálag frá hnykli og getur mótað niðurstigandi hreyfiboð, meðal annars um rauðkjarna- og mænubraut

afturvirkt minnisleysi: tap minninga sem mynduðust fyrir tiltekinn atburð

Rinne-próf: próf með tónkvísl þar sem loftheyrn er borin saman við beinheyrn til að greina leiðniheyrnartap frá skyntaugaheyrnartapi

Romberg-próf: jafnvægispróf þar sem sjúklingur stendur uppréttur og lokar augunum; greinileg versnun án sjónsendurgjafar bendir einkum til skerðingar á stöðuskyni eða jafnvægiskerfi

rauðkjarna- og mænubraut: niðurstigandi braut frá rauðkjarna miðheila sem mótar hreyfiboð; hlutverk hennar er takmarkaðra hjá mönnum en mörgum öðrum hryggdýrum

augnstökk: hröð augnhreyfing sem beinir miðgróf sjónhimnu að sjónáreiti

skyntaugaheyrn: heyrn sem byggist á umbreytingu hljóðáreitis og boðflutningi um taugaþætti innra eyrans og heyrnartaugar

skoðun skynkerfis: meginhluti taugaskoðunar sem metur skynstarfsemi mænu, mænutauga og tengdra uppstigandi brauta

skammtímaminni: geta til að halda upplýsingum virkum í heilanum í stuttan tíma

Snellen-tafla: staðlað mynstur bókstafa sem minnka eftir línum og er sýnt í 20 feta fjarlægð til að mæla sjónskerpu

síbeygjukrampar: hraðaháð aukning vöðvaspennu og mótstöðu gegn óvirkri teygju, oft ásamt ofsinaviðbrögðum vegna skaða efri hreyfitaugafrumu

mænu- og hnykilbraut: uppstigandi taugaþræðir sem flytja ómeðvitaðar stöðuskynsupplýsingar til hnykils og styðja við jafnvægi og samhæfðar hreyfingar

mænu-hnykill: starfrænt svæði hnykils sem nær yfir hnykilorm og aðlæg millisvæði og fær stöðuskyns- og önnur líkamsskynsboð frá mænu

hlutþekkjuskyn: geta til að þekkja algengan hlut sem er lagður í hönd eingöngu með því að handleika hann

heilaslag: einnig nefnt heilaæðaslys (CVA); brátt tap taugastarfsemi vegna blóðþurrðar eða blæðingar í hluta heilans

húðviðbragð: ósjálfráður vöðvasamdráttur sem er framkallaður með vægu áreiti á húð

efri hnykilstoð (SCP): hvítuefnistenging sem flytur megnið af frálagi hnykils til rauðkjarna miðheila og stúku en inniheldur einnig nokkra aðlæga þræði

skammvinnt blóðþurrðarkast (TIA): skammvinn staðbundin truflun á taugastarfsemi vegna blóðþurrðar í heila, mænu eða sjónhimnu án bráðs vefjardreps

hnykilormur: áberandi miðlínusvæði hnykils sem ásamt aðlægum millisvæðum tilheyrir mænu-hnykli

anddyris-augnviðbragð (VOR): viðbragð sem byggist á tengingum anddyriskerfis við heilataugar augnhreyfinga og heldur mynd stöðugri á sjónhimnu þegar höfuð og líkami hreyfast

anddyris-hnykill: lagðs- og hnökrablað hnykils sem fær ríkulegt jafnvægisílag frá anddyrishluta áttundu heilataugar og anddyriskjörnum

Weber-próf: próf með tónkvísl sem lögð er á miðlínu höfuðkúpu til að meta hvoru megin beinleitt hljóð heyrist sterkar og þannig hliðlægan mun á heyrnartapi

Wernicke-svæði: svæði við aftari enda hliðarskorar sem tengist skilningi talaðs og ritaðs máls