Inngangur

Inngangur

Maður kemur á sjúkrahús eftir að hafa fundið fyrir yfirliðstilfinningu og náladofa um aðra hlið líkamans endilanga. Líklegasta skýringin er heilaslag sem hefur valdið súrefnisskorti í tilteknum hluta miðtaugakerfisins (MTK). Vandinn felst í að staðsetja hvar í taugakerfinu heilaslagið olli skaða. Með því að prófa viðbrögð, skynsvör og hreyfistjórn getur heilbrigðisstarfsmaður afmarkað hvaða færni sjúklingurinn kann að hafa misst og notað upplýsingarnar til að staðsetja skaðann. Á bráðamóttöku skiptir slíkt hraðmat á taugastarfsemi sköpum við meðferð taugakerfisáverka. Í kennslustofu er taugaskoðun jafnframt gagnlegt verkfæri til að læra líffæra- og lífeðlisfræði taugakerfisins, því hún tengir starfsemi kerfisins við tiltekin svæði þess.

Sem nemandi í líffæra- og lífeðlisfræði hyggst þú ef til vill starfa við heilbrigðisþjónustu, til dæmis við hjúkrun eða sjúkraþjálfun. Þá gætir þú starfað á bráðamóttöku og sinnt sjúklingi á borð við þann sem lýst var. Mikilvægur hluti þessa námskeiðs er að skilja taugakerfið. Það getur verið sérstaklega krefjandi, því þú þarft að læra um taugakerfið með þínu eigin taugakerfi. Fyrsti kafli þessa bókarhluta hófst á tilvitnuninni: „Ef mannsheilinn væri nógu einfaldur til að við gætum skilið hann værum við of einföld til að skilja hann.“ Þú átt þó að skilja ýmsa þætti hans. Heilbrigðisstarfsmaður getur staðsett vandamál í taugakerfinu á fáeinum mínútum með því að framkvæma röð prófa á taugastarfsemi sem lýst er í þessum kafla. Þú getur beitt sömu nálgun, þótt það taki lengri tíma, til að læra um taugastarfsemi og tengsl hennar við byggingar taugakerfisins.

Taugavefur er frábrugðinn öðrum vefjum að því leyti að honum er ekki skipt í aðskildar vefjagerðir. Hann inniheldur tvær frumugerðir, taugafrumur og tróðfrumur, en telst allur ein vefjagerð. Hvítt og grátt efni eru ekki gerðir taugavefjar heldur mismunandi sérhæfingar innan hans. Taugavefur sinnir þó ekki alls staðar sömu starfsemi. Tiltekin starfsemi er heldur ekki bundin alfarið við einstakar byggingar heilans á sama hátt og önnur líkamsstarfsemi fer eingöngu fram í tilteknum líffærum. Í miðtaugakerfinu verður að skoða tengingar milli frumna á víðfeðmum svæðum en ekki aðeins starfsemi frumna í einum tilteknum kjarna eða á einu svæði. Í víðum skilningi annast taugakerfið megnið af rafefnafræðilegum boðskiptum líkamans, en notkun boðanna er ólík eftir svæðum.

Taugakerfið samanstendur af heila og mænu sem miðlægum líffærum og taugahnoðum og taugum sem útlægum líffærum. Líta má á heila og mænu sem safn smærri líffæra. Flest þessara smærri líffæra eru kjarnar, svo sem augnhreyfikjarnar, en byggingar úr hvítu efni, svo sem hvelatengsl, gegna einnig mikilvægu hlutverki. Til að læra um taugakerfið þarf að skilja fjölbreytta lífeðlisstarfsemi þess. Undirstúkan gegnir til dæmis allt öðru hlutverki en sjónbörkurinn. Taugaskoðun er leið til að kalla fram hegðun sem endurspeglar þessa ólíku starfsemi.