Samantekt kaflans

Samantekt kaflans

3.1 Rætur viðskipta í Afríku

Fram að sextándu öld fóru karavanar reglulega um sanda Sahara og fluttu vörur, einkum gull, frá fjarlægum héruðum Vestur-Afríku til verslunarmiðstöðva í Norður-Afríku og Egyptalandi. Borgir í Vestur-Afríku urðu fjölmenningarlegir viðkomustaðir. Kaupmenn, valdhafar og karavanastjórar tóku íslamstrú bæði af andlegum og fjárhagslegum ástæðum og trúin blómstraði samhliða karavanaversluninni. Á þrettándu öld náði Sundiata Keita yfirráðum yfir Malinke- og Soninke-fólkinu og stofnaði Malíríkið. Yfirráð Malí yfir gullnámunum í Bure gerðu ríkinu kleift að dafna og borgir á borð við Timbuktu og Djenné urðu miðstöðvar íslamskra fræða. Ríkið veiktist eftir dauða Mansa Musa. Það gat hvorki staðist ránsferðir Mossi- og Túarega-hirðingja né uppreisnir sumra borga sem lutu ríkinu. Valdhafar Malí sömdu um friðarskilmála við portúgalska þrælasala um miðja fimmtándu öld en gátu ekki haldið yfirráðum yfir mikilvægum verslunarmiðstöðvum á borð við Gao, Timbuktu og Djenné.

3.2 Songhaíríkið

Auður Songhaíríkisins byggðist að miklu leyti á sömu vörum og auður ríkjanna sem komu á undan: salti, klæði og gulli. Innlimunarstefna Sunni Ali jók landsvæði Songhaíríkisins verulega. Vöxturinn hélt áfram undir stjórn eftirmanna hans, einkum Askia mikla, sem beitti íslamstrú til að styrkja yfirráð sín og leiddi Songhaíríkið inn á gullöld sína. Valdhafarnir treystu ekki aðeins yfirráð ríkisins yfir verslun yfir Sahara heldur gerðu Songhaíríkið einnig að einstakri miðstöð íslamskra fræða og menntunar í Vestur-Afríku. Stórborgirnar Timbuktu og Djenné drógu að sér kaupmenn og verslunarfólk í karavanaverslun hvaðanæva úr Afríku. Glæsilegar moskur þeirra og skólar löðuðu jafnframt að sér pílagríma og fræðimenn úr öllum íslamska heiminum. Eftirmenn Askia mikla gátu þó ekki viðhaldið yfirráðum yfir ríkinu og á sextándu öld sigraði her Saadi-ættarinnar frá Marokkó Songhaíríkið í því skyni að ná yfirráðum yfir karavanaleiðunum yfir Sahara.

3.3 Svahílíströndin

Borgarríkin á austurströnd Afríku stækkuðu og efldust með því að nýta vindamynstur til að taka þátt í viðskiptum á Indlandshafi. Íbúana sameinuðu sömu trúarbrögð, íslam, og sama tungumál, svahílí. Kaupmenn við Svahílíströndina seldu kaupmönnum frá Arabíu, Persíu og Indlandi vörur frá innri héruðum Afríku. Í staðinn keyptu þeir vörur frá Indlandi, Suðaustur-Asíu og Kína. Þrælað fólk frá Afríku var einnig selt í borgarríkjum Svahílístrandarinnar.

Öflugasta ríkið var Kilwa, sem hafði auðgast vegna yfirráða sinna yfir gullauðugu borginni Sofala. Þegar Portúgalar komu undir lok fimmtándu aldar reyndu þeir að nýta sér óánægju borganna með yfirráð Kilwa til að ná yfirráðum yfir viðskiptum svæðisins. Bandalag Sómala og Osmana ásamt soldánsdæminu Óman hrakti þá þó að lokum frá öllum borgarríkjunum nema Mósambík.

3.4 Þrælaverslun yfir Sahara

Kanem-Bornu réð yfir Mið-Súdansvæðinu og átti öflug karavanaviðskipti við ríki Norður-Afríku á þrettándu öld en uppreisnir röskuðu stöðugleika þess á fjórtándu öld. Ríkið endurheimti yfirburðastöðu sína á sextándu öld en við lok hennar voru völd þess á þrotum. Hrun Songhaíríkisins og Kanem-Bornu gerði nýjum ríkjum á borð við Dahomey, Oyo og Segou kleift að dafna. Spenna jókst þó fljótt milli þeirra þegar samkeppni um viðskipti harðnaði. Þegar hernaður varð hversdagslegur raskaðist verslun yfir Sahara verulega.

Á sama tíma sóttu Evrópuríki á borð við Portúgal jafnt og þétt inn í viðskipti Afríku og stofnuðu verslunarstöðvar við ströndina, meðal annars í Whydah. Á átjándu öld færðu eftirspurn Evrópumanna eftir þræluðum föngum og vilji afrískra höfðingja til að nýta hagnaðartækifæri viðskiptin yfir Sahara frá hefðbundnum mörkuðum, svo sem við Miðjarðarhafsströndina, að strönd Vestur-Afríku. Ný áhersla var lögð á að afla fanga og flytja þá. Mörg strandríkin urðu lítið annað en farvegir fyrir karavana með fanga á leið á markaði evrópskra þrælasala.