11 Skilningur á fortíðinni

Inngangur

Á þessari mynd sést heimskort. Spássíurnar umhverfis kortið eru skreyttar með germönskum tvíhöfða keisaraerni. Latnesku orðin „Noua orbis terrarum delineatio singulari ratione accommodata meridiano tabb. Rudolphi astronomicarum“ standa fyrir ofan myndina. — **Mynd 1.1.** Þetta vörpunarkort af heiminum frá sautjándu öld, sem kortagerðarmaðurinn Philip Eckebrecht útbjó fyrir hinn kunna þýska stjörnufræðing Johannes Kepler, gefur til kynna hve vítt svið ritið spannar. Eins og fram kemur síðar í þessum kafla endurspegla kort oft sýn kortagerðarmannsins á landfræðilegan veruleika. (Heimild: aðlögun verksins „A Modern Depiction of the World“ eftir Library of Congress/Wikimedia Commons; í almenningseign.)

Yfirlit kafla

Inngangur

Hvað er saga? Er hún einfaldlega skrá yfir það sem fólk hefur gert? Er hún það sem rithöfundurinn Maya Angelou benti á — leið til að horfast í augu við sársauka fortíðarinnar og sigrast á honum? Eða er hún, eins og Winston Churchill sagði, annáll sigurvegaranna, túlkun þeirra sem skrifa hana? Sagan er allt þetta og meira til. Umfram allt er hún leið til að skilja hvers vegna við erum eins og við erum — með allan mikilleika okkar og alla bresti okkar — og þar með leið til að skilja okkur sjálf og breyta okkur til hins betra.

En sagan gegnir þessu hlutverki aðeins ef hún endurspeglar fortíðina á sannferðugan hátt. Hún má hvorki vera leið til að hylma yfir dekkri hliðar manneðlisins né til að réttlæta athafnir fyrri kynslóða. Það er hlutverk sagnfræðingsins að draga upp eins skýra mynd af fortíðinni og heimildir leyfa.

Mun sagan nokkurn tíma geta sagt sögu mannkyns á fullkominn hátt? Nei. Sumar raddir fáum við ef til vill aldrei að heyra. Með hverri nýrri sagnfræðibók sem er skrifuð og hverri nýrri heimild sem finnst verður mynd okkar af atburðum um heim allan þó sífellt nákvæmari (Mynd 1.1). Nú leggur þú upp í ferðalag um sögu mannkyns.