Samantekt kafla

Samantekt kafla

5.1 Forn-Kína

Á svæðum sem nú tilheyra Alþýðulýðveldinu Kína bjuggu margir farandhópar úr ólíkum menningarheimum sem komu í bylgjum á nokkurra alda tímabili. Margir þessara menningarheima skildu þó eftir sig forsendur sem gerðu öðrum kleift að miðstýra pólitísku valdi og móta sameiginlega menningu, þar á meðal ritmál og heimspeki- og trúarstefnur á borð við konfúsíanisma, daóisma og löghyggju. Fyrstu konungsættir Kína — Shang, Zhou og Qin — mótuðu í sameiningu keisaralega stjórnskipunarhefð sem gerði kleift að nýta styrk landbúnaðarsiðmenningarinnar. Síðari kynslóðir Kínverja tóku þessa hefð upp og löguðu hana að eigin þörfum þegar þær stofnuðu sínar eigin konungsættir.

5.2 Steppurnar

Um 1500 BCE urðu loftslagsbreytingar til þess að margir þjóðernishópar í austurhluta Evrasíusteppunnar yfirgáfu landbúnað og tóku upp hirðingjalíf með kvikfjárhirðingu og veiðum af hestbaki. Þeir ýmist stunduðu viðskipti við búföst landbúnaðarsamfélög í Kína og Kóreu eða réðust á þau. Nokkrir hópanna mynduðu hernaðarsambönd. Xiongnu börðust til dæmis við Kínverja um yfirráð yfir silkivegunum. Han-konungsættin reyndi fyrst að sefa Xiongnu en sendi síðar herleiðangra til að sigra þá.

Eftir innbyrðis deilur í ættbálkasambandi Xiongnu um miðja fyrstu öld BCE urðu Suður-Xiongnu lénsmenn Han-konungsættarinnar og aðstoðuðu hana í baráttunni gegn Norður-Xiongnu. Eftir fall Han-konungsættarinnar stofnuðu ættbálkar Xiongnu eigin ríki í norðurhluta Kína og Xianbei gerðu hið sama. Árið 439 CE stofnaði Touba-ætt Xianbei Norður-Wei-konungsættina. Þegar Norður-Wei tóku upp kínverska menningu og gengu í hjónabönd með efnuðum kínverskum fjölskyldum hröktu þeir hins vegar aðra Xianbei-menn frá sér, sem gerðu uppreisn gegn þeim árið 524 CE. Eftir fall Xiongnu og Xianbei urðu Khitan áhrifamiklir og stofnuðu eigin Liao-konungsætt árið 907.

5.3 Kórea, Japan og Suðaustur-Asía

Við lok fornaldar voru í Kóreu, Japan og Suðaustur-Asíu fjölmörg tilkomumikil ríki sem nýttu ritmál, viðskipti og menningarsamskipti frá stærri nágrannaríkjum sínum til að efla sérstæða menningarheima og konungshirðir. Þar sem menning svæðanna byggðist á sjósókn voru þau öll þrjú einnig vel í stakk búin til samskipta við heim sem náði langt út fyrir Indland og Kína. Afrek Kóreumanna og Suðaustur-Asíubúa í stórbrotinni byggingarlist, svo sem Seokguram-hellirinn og Borobudur, eru auk þess meðal glæsilegustu og listrænt kraftmestu afreka fornaldar. Landfræðilegar takmarkanir svæðanna torvelduðu jafnframt menningarlega einingu og félagslegan stöðugleika, enda leiddu náttúruhamfarir, landamæri sem auðvelt var að fara yfir og öflug viðskiptanet af sér margvísleg vandamál sem erfitt var að leysa án stjórnsýslukerfis nútímaríkis.

5.4 Vedatímabil Indlands fram að falli Mauryaveldisins

Þróuð siðmenning varð til í Indusdalnum og miðstöðvar hennar voru borgir á borð við Harappa og Mohenjo-Daro. Borgirnar voru þó yfirgefnar um 1700 BCE, hugsanlega vegna skógareyðingar og minnkandi frjósemi jarðvegs. Síðan réðust Aríar inn á Indland, en samfélagsgerð þeirra byggðist á arfgengu kastakerfi og vedatrú. Þessi trú, sem fól í sér trú á endurholdgun og karma, þróaðist í hindúisma.

Á sjöttu öld BCE stofnaði indverskur prins að nafni Siddhartha Gautama búddisma sem valkost við hindúisma og kenndi fólki hvernig það gæti losnað undan þjáningum heimsins. Búddismi breiddist út fyrir Indland eftir að Ashoka, konungur af Maurya-konungsættinni, snerist til trúarinnar á þriðju öld BCE, en konungsættin hafði sameinað Norður-Indland á öldinni á undan. Eftir fall Mauryaveldisins stofnaði Chandragupta af Gupta-konungsættinni nýtt heimsveldi og indversk list og menning blómstruðu. Þrátt fyrir afrek sín misstu Guptar þó yfirráð yfir Norður-Indlandi þegar Húnar réðust inn og svæðið skiptist í smærri sjálfstæð konungsríki.