5.4 Vedatímabil Indlands fram að falli Mauryaveldisins
5.4 Vedatímabil Indlands fram að falli Mauryaveldisins
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta átt þú að geta:
Fá svæði heimsins skipta jafn miklu máli fyrir skilning okkar á tilkomu siðmenninga mannkyns og Indland. Indland nær yfir gríðarstóran skaga í Suður-Asíu og skiptist í þrjú aðgreind landsvæði: nyrst er svæði sem markast af Himalajafjöllum og myndar náttúrulega hindrun gagnvart öðrum hlutum meginlands Asíu; sunnan og norðvestan þess eru þéttbýlir dalir Indus- og Gangesfljóts; og loks er hitabeltissvæðið í suðri, sem mörg fjöll og þéttir skógar skilja frá þessum dölum (Mynd 5.20).
Menn fluttust í nokkrum bylgjum til Asíu fyrir um sextíu þúsund til áttatíu þúsund árum. Þeir fóru frá Afríku um Arabíuskagann til Indlands og þaðan lengra eftir leiðum sem lágu meðfram ströndinni. Sum elstu ummerki þessara fólksflutninga fundust í Jwalapuram á Indlandi. Þar fundust hundruð steinverkfæra frá 74,000 BCE sem líkjast verkfærum frá um það bil sama tíma sem fundist hafa í Afríku, Laos og Ástralíu. Rætur fornra siðmenninga Indlands er þó að finna í norðri, í fornleifum tveggja fornra borga, Harappa og Mohenjo-Daro.
Harappa og Mohenjo-Daro
Ólíkt fornum menningarsamfélögum í Mesópótamíu (3500–3000 BCE), Egyptalandi (3500–3000 BCE) og Kína (2200–2000 BCE) eru fá merki þess í siðmenningu Indusdalsins að pólitískt vald hafi verið í höndum erfðakonunga. Menning hennar og tækni breiddust þó út um svæði sem náði frá hlutum núverandi Afganistans inn í Pakistan og vesturhluta Indlands. Þar blómstruðu snemma samfélög manna sem stunduðu landbúnað á frjósömum sléttum við Indusfljót og önnur vatnsföll sem árleg monsúnrigning svæðisins nærði.
Bændur uppskáru ræktaðar nytjaplöntur á borð við ertur, döðlur og bómull og nýttu afl dráttardýra eins og vatnavísunda. Í fornleifum eru fá ummerki um íburðarmikla minnisvarðabyggingarlist, grafhauga eða yfirráð stríðsmanna og konunga. Þess í stað óx fram sameiginleg menning sem einkenndist af borgarskipulagi með háþróuðum fráveitukerfum, skipulegum götum og sérstökum ofnbrenndum múrsteinum. Með þessum verkfærum urðu til í Indusfljótsdalnum tvær af tæknilega þróuðustu borgum fornaldar, Harappa og Mohenjo-Daro. Þar mynduðu íbúarnir mjög borgvætt samfélag og auðugt andlegt líf með ölturum fyrir eld og reykelsi, siðum á borð við helgiböð og táknmáli þar sem fílar og naut voru dýrkuð. Fagmenntaðir handverksmenn bjuggu til skartgripi og vefnaðarvöru. Allir þessir þættir menningar Indusdalsins settu mark sitt á síðari siðmenningar Indlands.
Hvernig gat siðmenning með mikla sérhæfingu vinnuafls og þá samhæfingu sem þurfti fyrir áveitulandbúnað og stórar borgarmiðstöðvar ráðið við slíkt flækjustig án öflugs miðstýrðs ríkisvalds? Ekkert einhlítt svar er til, en siðmenning Indusdalsins kann að hafa þróast sem röð smárra ríkja í líkingu við lýðveldi þar sem trúarsérfræðingar, svo sem prestar sem stýrðu afar lagskiptu stéttakerfi, voru ráðandi. Líklegt virðist þó að umhverfisspjöllin sem siðmenningin olli á nærliggjandi svæðum hafi leitt til hnignunar hennar. Með tímanum varð frjósamur jarðvegur saltari vegna áveitu og uppskeran minnkaði. Notkun viðar sem eldsneytis, meðal annars til að brenna múrsteinana í ofnum, leiddi til hraðrar eyðingar skóga og enn meiri jarðvegseyðingar. Flest samfélög í og við Harappa og Mohenjo-Daro virðast hafa yfirgefið staðina um 1700 BCE þegar þau gátu ekki lengur séð sér fyrir mat og öðrum nauðsynjum. Fyrir hnignun sína kunna borgirnar tvær þó hvor um sig að hafa hýst allt að fjörutíu þúsund íbúa. Flestir þeirra bjuggu í tiltölulega íburðarmiklum húsum á fleiri en einni hæð, með vatns- og fráveitulögnum innanhúss, sem stóðu í skipulegu mynstri við götur með rúðunetsskipulagi. Opinberar byggingar á borð við baðhús voru mjög stórar og það sama gilti um borgarmúra og borgarvirki sem veittu vernd.
Þróun ritmáls, sem finna má á leirinnsiglum og leirkerum frá stöðunum, gerði slík afrek líklega möguleg. Ritmál siðmenningar Indusdalsins hafði að geyma meira en fjögur hundruð tákn sem virkuðu sem myndir af hugmyndum, orðum og tölum. Þótt enn eigi eftir að ráða í mörg táknanna virðist verslun hafa verið eitt helsta hlutverk ritmálsins, enda voru margar fullunnar vörur stimplaðar með innsiglum með letri. Notkun ritmáls til samskipta og skráningar hjálpaði siðmenningu Indusdalsins sennilega einnig að hagnast á viðskiptum um langan veg við Mesópótamíu og Egyptaland.
Kaupmenn frá Súmer ferðuðust til Indusfljótsdalsins til að koma á viðskiptum með munaðarvörur á borð við asúrstein. Á móti virðast verslunarmenn og kaupmenn frá borgum á borð við Harappa hafa sest að í borgum Mesópótamíu til að greiða fyrir viðskiptum. Með þessum hætti hafði Mesópótamía greinileg áhrif á list og menningu Indlands. Fræðimenn hafa greint einkenni grískrar natúralískrar listar í höggmyndum sem fundust í Harappa, ásamt staðbundinni áherslu á að sýna mannslíkamann á hreyfingu fremur en að taka upp áherslu Grikkja á líffærafræðilega nákvæmni. List þessara fornu borga ruddi brautina fyrir listræna stíla og myndefni sem mynduðu samfellda hefð rótgróna í indverskri menningu. Steininnsigli með furðuskepnum og manngerðum guðdómum voru síðar tengd indverskum hefðum á borð við jóga og hindúaguði.
Mikilvæg fornleifagögn benda til þess að konur í borgum Indusdalsins hafi verið áhrifamiklar og gegnt sérhæfðum hlutverkum við helgisiði. Fleiri smástyttur fundust af kvenkyns guðdómum en karlkyns og konur voru yfirleitt grafnar með kvenkyns ættingjum sínum — mæðrum og ömmum — en ekki eiginmönnum sínum. Þetta merkir ekki að allar konur hafi verið jafnar. Mismunandi hárgreiðslur og klæðnaður á mörgum varðveittum smástyttum benda til þess að konur hafi verið aðgreindar með fjölmörgum einkennum sem vísuðu til stéttar og þjóðernis.
Meðal forvitnilegri vísbendinga um stöðu kvenna í Indusdalnum er örlítill gripur frá Mohenjo-Daro sem nefnist Dansmærin. Þetta er brons- og koparstytta sem er um 4.5 tommur á hæð og frá því um 2500 BCE (Mynd 5.21). Nakta styttan var gerð með bronssteypuaðferð sem nefnist „tapað vax“ og stendur í öruggri og afslappaðri stellingu með hárið tekið saman í hnút. Hún kann að hafa táknað konu af konungsættum, helga hofprestynju eða ef til vill stúlku af lágri stétt úr ættbálkasamfélagi. Sú staðreynd að fræðimenn geta dregið svo margar ólíkar en trúverðugar ályktanir bendir til þess að stéttaskipan Indusdalsins hafi líklega verið mjög sveigjanleg og samfélagið afar flókið.
Aríar og brahmanismi
Aríar komu til Indlandsskaga sem sigurvegarar frá og með 1800 BCE. Með þeim barst ný trú, vedísk trú, sem dró nafn sitt af lofsöngvum þeirra, Vedunum. Vedurnar voru sungnar við helgisiði til að hylla guði sem táknuðu ýmsa þætti náttúrunnar og mannlífsins og þær voru gagnleg kennsluaðferð þar sem Aríar voru ólæsir. Guðinn Varuna réð til dæmis yfir himninum en Indra var stríðsguð. Aríar færðu guðum sínum helgisiðabundnar fórnir og reistu gríðarstór eldsaltari. Þeir skipuðu hinum sigruðu í stigveldi þar sem lögð var áhersla á stranga hlýðni við lögin. Vedurnar, ásamt kvæðum og bænum, gengu fyrst munnlega frá einni kynslóð til annarrar en síðar voru þær skráðar á sanskrít. Með tímanum bættu þjóðir Indlands nýjum víddum við vedísku trúna og breyttu jafnframt samfélagi Aría. Nýir guðir á borð við Soma, sem tengdist töfraseyðum, korngeymslum og tunglinu, urðu mikilvægari eftir því sem helgisiðir fengu sífellt meiri merkingu.
Síðari flokkur fræðirita, sem nefnast Úpanisöður og prestastétt brahmana samdi, þróaði nýjar birtingarmyndir vedísku trúarinnar og umbreytti henni smám saman í það sem margir fræðimenn kalla brahmanisma. Meðal þessara nýju hugmynda voru samsara og karma. Samsara var sýn á mannkynið og alheiminn þar sem sálin yfirgaf líkamann við dauðann og endurfæddist. Karma fól í sér þá hugmynd að allar athafnir manna, siðlegar jafnt sem ósiðlegar, væru taldar og vegnar og réðu að lokum hvort maður endurfæddist ofar í andlega stigveldinu í næsta lífi, ef til vill sem konungur eða prestur, eða—hefðu ósiðlegar athafnir spillt honum—sem óæðri lífvera, ef til vill fyrirlitið skriðdýr, og fengi að reyna á ný. Æðsta markmið jarðlífs mannsins var að sameinast Brahman, hinum endanlega og algilda veruleika. Jafnvel guðir þurftu að vinna góð verk, svo sem að iðka yfirbót eða hugleiðslu, til að komast á æðra tilverustig. Trúin á endurholdgun studdi þá hugmynd að staða manns í núverandi lífi væri ekki tilviljun heldur afleiðing fyrri lífa. Vald yfirstétta á borð við brahmana var þannig helgað sem birtingarmynd guðlegs vilja alheimsins.
Á þennan hátt leiddi vedísk trú Aría af sér varna, strangt stigveldissamfélag sem byggðist á erfðri stöðu. Efst voru brahmanar sem fóru með vald í krafti þekkingar sinnar á fórnarathöfnum og hlutverks síns sem varðveitendur kvæða, lofsöngva og síðari texta sem héldu vedískum hefðum á lofti. Fyrir neðan þá voru aðalsbornir stríðsmenn, kshatriyar, úr göfugum fjölskyldum sem börðust í fámennum en öflugum herjum til að verja konungsríki sín og leggja undir sig ný landsvæði. Þriðju stéttina, sem tilheyrði efri helmingi samfélagsins, skipuðu kaupmenn og óbreyttir Aríar, vaishyar. Þeir nutu ásamt hinum tveimur stéttunum forréttinda sem byggðust á þeirri hugmynd að þeir hefðu endurfæðst seint á barnsaldri.
Fjórði meginhópurinn var shúdrar, þjónar og bændur sem ekki voru Aríar. Þeim var meinað að lesa eða hlusta á vedíska lofsöngva og þeir voru meira en helmingur íbúanna. Neðst í samfélaginu voru dalítar, stétt „ósnertanlegra“, sem voru líklega afkomendur þeirra sem bjuggu í hlutum Suður-Indlands áður en Aríar komu. Þeir stóðu í raun utan fjögurra þrepa kastakerfisins og neðar í stigveldinu. Bönn við hjónaböndum milli kasta voru aðeins einn þáttur í víðtæku regluverki sem ætlað var að halda öllum föstum í erfðri stétt sinni frá fæðingu til dauða. Skattar á lægri stéttirnar tryggðu að auðurinn héldist hjá yfirstéttinni. Undirstéttakerfi Indlands var í raun afar flókið. Mismunur á hópum innan hverrar stéttar skipti einnig miklu máli og myndaði undirstéttir með aðskildum forréttindum, skyldum og félagshópum sem ákvörðuðu hvar fólk bjó og hverjum það mátti giftast.
Kastakerfið endurspeglaði trúarhugmyndir hindúisma með því að tryggja að fólk gegndi réttu hlutverki í þessu lífi á grundvelli gerða sinna í fyrri lífum. Lögin sem komu í veg fyrir að fólk færðist upp á við í samfélaginu og vernduðu forréttindi yfirstéttarinnar voru talin tryggja reglu. Þau komu í veg fyrir að þeir sem fæddust í lágri stétt kæmust undan hinni guðlegu áætlun og því kosmíska réttlæti sem gerði þeim kleift að færast hægt en örugglega upp andlega stigann á mörgum æviskeiðum. Lokamarkmiðið var að losna undan hjóli lífsins — endalausum flutningi sálarinnar milli lífa — og öðlast fullkominn frið. Koma Aría og hægfara tilurð brahmanisma sköpuðu þannig nýtt samfélagsmódel fyrir Indland.
Búddismi
Menning, trúarbrögð og listir Indlands breyttust til frambúðar vegna ævi og starfa Búdda Sakyamuni um 563 BCE. Sakyamuni var af konungsætt sem bjó nærri austurlandamærum Indlands að Nepal og var stundum nefndur Siddartha eða Gautama. Eftir að hafa öðlast vitrun yfirgaf hann munaðarlífið í höll fjölskyldu sinnar og lagðist í andlega leit sem stóð það sem eftir var ævinnar. Hann varð kallaður Búdda, sem merkir „hinn upplýsti“, vegna þess að kenningar hans buðu upp á valkost við þau gildi brahmanisma sem þá voru ráðandi.
Búddismi fjallar ítarlega um mannlega þjáningu, löngun, öfund, óhóf og dauða og býður fylgjendum leið út úr eilífri hringrás eymdar ef þeir tileinka sér hin fjögur göfugu sannindi sem vísa veginn að hinum göfuga áttfalda vegi. Hin fjögur göfugu sannindi viðurkenna að sársauki og vonbrigði séu óhjákvæmilegur hluti lífsins og að með því að beina sjónum að andlegum málefnum eftir hinum göfuga áttfalda vegi megi sigrast á sársauka og þjáningu. Með því að tileinka sér kenningar Búdda um hvernig beri að hugsa, tala og breyta af virðingu fyrir öllu lífi, ásamt fjölmörgum öðrum iðkunum, öðlast fylgjendur að lokum upplýsta frelsun sem nefnist nirvana. Nirvana er ástand fullkomins friðar sem fæst með því að uppræta alla löngun og komast handan sjálfsins. Án nirvana endurholdgast sálin við dauðann í nýju lífi þar sem hún gengur aftur í gegnum allt svið þjáningar, eymdar og leitar að uppljómun.
Kenningar Búdda og fylgjenda hans voru bein áskorun við ríkjandi skipan á Indlandi til forna. Á sínum tíma hafði Búdda yndi af því að gagnrýna brahmana og draga vald þeirra og það hve háðir þeir voru helgisiðum í efa. Kynslóð eftir kynslóð kennara, trúboða og búddískra leikmanna notaði kenningar hans til að ráðast gegn kastakerfinu sem byggðist á brahmanisma. Búddískar konur löðuðust að hugmyndum sem boðuðu að konur gætu öðlast uppljómun til jafns við karla.
Fyrir tilkomu búddisma höfðu kenningar brahmanisma stutt kynbundið samfélagskerfi. Á fyrstu öldum okkar tímatals var þar litið á kynfæri kvenna sem óhrein og konum því meinuð þátttaka í opinberum helgisiðum og tilbeiðslu. Búddismi hlífði konum við því að vera álitnar andlega óhreinar og hét þeim hærri stöðu og meiri þátttöku í andlegu lífi samfélagsins. Hið sama gilti um fólk úr lægri köstum þrátt fyrir arfgenga kastastöðu þess. Bæði konur og fólk úr lægri köstum löðuðust að búddisma vegna þess aukna sjálfstæðis og frelsis sem þau fundu þar. Konur sem tóku búddatrú komust þó oft að því að trúarbrögðin voru engu síður feðraveldisleg: Búddaklaustrum var skipt í aðskilin svið fyrir munka og nunnur og konur fengu lægri stöður og færri forréttindi.
Búddismi leysti brahmanisma aldrei af hólmi sem ráðandi trúarbrögð á Indlandi. Á síðari öldum urðu búddískar hugmyndir og stofnanir fyrir áhrifum frá brahmanisma og tóku meðal annars upp guði á borð við Shiva og hugtök á borð við karma. Mörkin milli trúarbragðanna tveggja urðu óskýr og sú þróun auðveldaði fylgjendum brahmanisma og búddistum að finna leiðir til sambúðar og jafnvel samstarfs. Búddismi varð til í samfélagi sem brahmanismi mótaði og margar búddískar kenningar og iðkanir, svo sem hugleiðsla, endurspegla áhrif brahmanisma. Að sama skapi varð brahmanismi fyrir miklum áhrifum frá búddisma og vinsældum hans meðal tiltekinna stétta á Indlandi. Á nokkrum öldum, frá um 400 BCE til 200 CE, þróaðist brahmanismi því í trúarbrögð þar sem meiri áhersla var lögð á persónulega guðrækni, þar sem einstakir iðkendur gátu átt bein samskipti við guðina en þurftu ekki að leita milligöngu brahmanaprestanna. Tilbeiðslan varð persónulegri og fór frekar fram í einrúmi með bænum og söngvum á heimilinu. Þannig þróaðist brahmanismi í hindúisma sem hélt í kastakerfið og trúna á Vedurnar en veitti jafnframt almennum fylgjendum leiðbeiningar um hvernig þeir gætu lifað siðferðilega góðu og innihaldsríku lífi. Bhagavad Gita varð þungamiðjurit hindúisma. Ritið var fullgert um 300 CE og kenndi að almenningur, ekki aðeins brahmanar, gæti lifað siðferðilega til fyrirmyndar með því að hafna líkamlegum löngunum og leita innri friðar.
Bæði búddismi og hindúismi voru og héldust fjölbreytt og greindust í hundruð hugmyndaskóla og trúarhópa sem hver um sig lagaðist auðveldlega að staðbundnum aðstæðum. Þegar búddismi festist í sessi sem stofnanabundin trú glataði hann þó að nokkru leyti upphaflegu eðli sínu sem leið til frelsunar hinna lágt settu á Indlandi. Þess í stað hlaut hann stuðning yfirstéttanna sem gerðu hann að áhrifamestu uppsprettu innblásturs í Asíu fyrir stórbrotinn byggingarlist og hálist. Búddismi breiddist út um alla Asíu og milljónir manna í Kína, Kóreu, Taílandi, Japan og mörgum öðrum samfélögum í Suðaustur-Asíu tóku hann upp.
Mauryaveldið
Fyrsti hvatinn að útbreiðslu búddisma um Asíu kom með uppgangi Mauryaveldisins (326–184 BCE). Þetta ríki óx upp úr hinu smærra indverska konungsríki Magahda eftir að stjórnanda þess, Chandragupta Maurya, tókst að sameina stóran hluta Norður-Indlands frá höfuðborg nærri borginni Patna og láta afkomendur sína erfa ríkið. Þannig stofnaði hann Maurya-konungsættina. Grískur sagnfræðingur að nafni Megasthenes heimsótti valdasetur Chandragupta undir lok fjórðu aldar BCE og undraðist hallirnar þar, sem voru fullar af hellisskútum og baðlaugum, og garðana með jasmíni, hibiskus og lótusblómum.
Eftirmenn Chandragupta réðu yfir nærri fimmtíu milljónum manna og lögðu undir sig allan Indlandsskagann nema syðsta odda hans í röð herferða. Stjórnskipan Mauryaveldisins studdist við fjölmennan og vel rekinn her sem var stjórnað af hermálaskrifstofu með deildum fyrir flotann og fyrir ræktun hesta og fíla sem notuð voru í riddarahernaði. Borgaralegt embættismannakerfi stýrði ráðuneytum sem höfðu umsjón með atvinnugreinum á borð við vefnað, námugröft og skipasmíðar, auk þess að skipuleggja áveitur, vegagerð og skattheimtu. Stjórnendur Mauryaveldisins óttuðust þó stöðugt launmorð og samsæri gegn stjórn sinni og neyddust því til að reiða sig á umfangsmikið net njósnara til að fylgjast með embættismönnum um allt veldið.
Mauryaveldið náði hátindi sínum þegar Ashoka keisari tók við völdum um 268 BCE. Þá hófst tímabil stórbrotinnar byggingarlistar sem setti mark sitt á hinn forna heim. Frægð Ashoka sjálfs byggðist á sögunni af umbreytingu hans úr miskunnarlausum herforingja í heittrúaðan friðarsinna með algilt erindi (Mynd 5.22). Sem yfirmaður Mauryahersins við umsátrið um konungsríkið Kalinga vann hann mikinn sigur í orrustu sem talið er að hafi kostað 100,000 manns lífið. Blóðbaðið varð til þess að Ashoka hlaut vitrun, tók búddatrú og hóf umbætur sem áttu að stuðla að samlyndi og miskunnsamri stjórn um allt Indland. Í því skyni studdi hann trúboðsstarf til að breiða búddisma út til Búrma og Srí Lanka. Nýr lagabálkur hans verndaði berskjaldaða hópa—sjúka og veikburða, fátæka og valdalausa og ferðalanga á leið um veldið. Ráðherrar hans hrintu vilja þjóðhöfðingjans í framkvæmd með því að reisa sjúkrahús, grafa brunna, koma upp áningarstöðum við vegi Indlands og senda faranddómara til að leysa deilur og tryggja réttlæti á afskekktum svæðum.
Ashoka hafði einnig varanleg áhrif á listheiminn. Hann fyrirskipaði að orð hans og kenningar um siðferði skyldu höggvin í steinsúlur sem reistar voru um allt Indland (Mynd 5.23). Súlur Ashoka sýna eðli indverska veldisins sem andlegs og pólitísks kerfis. Með búddisma, stuðningi við listir og stórbrotnum byggingum vildu Mauryar sýna þegnum sínum fram á siðferði sitt og góðvild og beita þá síður beinni stjórn. Leiðtogar á borð við Ashoka vonuðust til þess að aðdáun á afrekum þeirra vekti hollustu og skyldurækni fólks; að öðrum kosti mátti tryggja stuðning með peningum og gjöfum sem verðlaunuðu dyggðuga og löðuðu að fylgismenn. Súlur Ashoka sýna einnig sveigjanleika stjórnkerfis Mauryaveldisins. Á þær súlur sem næstar voru höfuðborginni voru höggnar ítarlegar samantektir á siðareglum Maurya um hegðun og skipulegt samfélag. Lengra í burtu, á nýunnnum landsvæðum, boðuðu súlurnar afar einfaldar kenningar. Það sýnir að stjórnandinn ætlaði að veita svigrúm til sjálfstjórnar og láta staðbundna siði haldast, svo framarlega sem þegnar hans uppfylltu tiltekin algild viðmið og skyldur sínar til skattgreiðslu.
Við lok valdatíðar Ashoka skildu Mauryar eftir sig arfleifð sem komandi kynslóðir indverskra stjórnenda gætu reynt að líkja eftir til að geta stjórnað fjölbreyttu samfélagi. Þegar Mauryaveldið hrundi loks árið 185 BCE tók við á Indlandi annað tímabil sundrungar og stjórnar smárra ríkja sem kepptu sín á milli, auk sjálfstæðra borga og þorpa. Á fyrstu öldum okkar tímatals var þar fjöldi smærri héraðskonungsríkja sem deildu sameiginlegri menningu er tengdist hindúisma, búddisma, safni sanskrítarrita og kastakerfinu.
Gupta-konungsættin
Frá fjórðu öld og fram á þá sjöundu ríkti heimsveldi, sem Gupta-konungsættin (320–600 CE) stofnaði, yfir Norður-Indlandi. Nafnið sem stofnandinn tók sér, Chandragupta, sýnir að hann tók Mauryana og frægan stofnanda þeirra, Chandragupta Maurya, sér til fyrirmyndar. Hann réð skrifara sem störfuðu á sanskrít til að efla menntun og listir og á þessum tíma varð sanskrít undirstaða klassískra bókmennta sem höfðu áhrif á kynslóðir Indverja og heimsbyggðina. Rit á borð við Mahabharata og Ramayana upphófu hugmyndir um skyldur, hreysti og það að gegna viðeigandi hlutverki í samfélaginu (Mynd 5.24). Hið fyrra var safn hrífandi ljóða um deilur valdhafa og valdamikilla fjölskyldna en hið síðara var hetjuljóð um ferðalag stríðsprins til að endurheimta heiður sinn.
Í Ramayana sigrar Rama, holdgervingur hindúaguðsins Vishnu, djöfulinn Ravana á eyjunni Srí Lanka og bjargar eiginkonu sinni Sita áður en hann stofnar fullkomið indverskt samfélag með Ayudha að höfuðborg. Göfugar dygðir hans og fyrirmyndarsamfélag urðu eftirsóknarverðar fyrirmyndir hindúískra stjórnenda og aðalsmanna, en afrek hans voru endursögð öldum saman í ótal málverkum, höggmyndum, hátíðum, leikritum og skuggaleikhúsum.
Klassísku sanskrítritin Mahabharata og Ramayana breiddust fljótt út vítt og breitt um Suðaustur-Asíu þar sem þau urðu einnig hluti af menningarvef fjölmargra sem ekki voru Indverjar. Aðrir lærdómsmenn á Gupta-tímanum sköruðu fram úr í stærðfræði með því að nota tugabrot og tákn fyrir hugtakið núll við nákvæmar mælingar og skráningu. Einn þeirra fremstu var stjörnufræðingurinn Brahmagupta sem ruddi á sjöundu öld CE brautina fyrir notkun margföldunar og deilingar og hugmyndina um neikvæðar tölur.
Guptar voru einnig frumkvöðlar í stjórnmálum. Stjórnendur gáfu valdamiklum fjölskyldum, brahmönum og musterissamstæðum landsvæði að launum fyrir hollustu þeirra. Þannig tryggðu þeir þessum fylgjendum hlutdeild í uppskerunni og treystu um leið eigin völd. Á móti hófu brahmanar Gupta-stjórnendurna til nýrrar vegsemdar í helgisiðum til heiðurs Vishnu og Shiva. En eftir því sem vægi þessara guðdóma jókst varð tilbeiðsla meðal almennings persónulegri og fór frekar fram í einrúmi; söngur sem bænaform og helgisiðir inni á heimilinu urðu ómissandi hluti daglegs lífs. Margir Indverjar tóku að trúa á helgi bhakti, sem fólst í beinu persónulegu sambandi fylgjanda við guðdóminn. Þessi hugmynd gerði milligöngu brahmana óþarfa, þeim til óánægju, en naut vaxandi vinsælda á Suður-Indlandi þar sem ljóð á tamíl urðu grundvöllur nýrrar persónulegrar tilbeiðslu meðal hindúa.
Valdatíð Gupta-konungsættarinnar einkenndist af blómaskeiði lista og trúarbragða og hátindi búddismans á Indlandi. Hellamálverk og fagrar höggmyndir í Ajanta-hellunum bera vott um færni listamannanna sem konungsættin studdi. Þótt hindúismi væri áfram opinber trú ríkisins og Guptanna voru búddískir háskólar á borð við Nalanda meðal fyrstu stofnana sinnar tegundar í hinum forna heimi og löðuðu að sér fjölda nemenda og pílagríma frá Kína. Menntastéttir Indlands voru meðal þeirra lærðustu og fróðustu í hinum forna heimi og stundum beindu þær sjónum sínum frá stærðfræði og siðferði að því að kanna djúp ástríðunnar, ástarinnar og erótíkurinnar. Á þessu tímabili varð Kama Sutra, ritgerð um tilhugalíf og kynlíf, eitt af grundvallarritum indverskra bókmennta og hefur æ síðan veitt kynslóðum um allan heim innblástur og kitlað ímyndunarafl þeirra.
Velmegunin og stöðugleikinn sem Guptar höfðu tryggt fjöruðu út vegna ógnar innrásarmanna úr norðri sem nefndust Húnar. Eftir þetta klofnaði Norður-Indland í smærri ríki en tengsl og viðskipti Suður-Indlands við Suður-Asíu efldust og þroskuðust. Á elleftu öld hafði arðbær útflutningur svæðisins á vörum á borð við fílabein, pipar, krydd, rómverska mynt og jafnvel dýr eins og páfugla stuðlað að myndun merkra konungsríkja í suðri, svo sem Chola-konungsættar Tamíla. Áhrifamestu útflutningsverðmæti Indlands til annarra hluta Suður-Asíu—hindúismi, búddismi og listir og fræði sem hvort trúarbragð um sig veitti innblástur—lifðu þó mun lengur en þessi ríki.