4.2 Nýja ríki Egyptalands
4.2 Nýja ríki Egyptalands
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta munt þú geta:
Á tímum Nýja ríkisins sameinuðu egypskir faraóar Efra og Neðra Egyptaland á ný eftir tveggja alda erlenda stjórn. Þeir bundu einnig enda á þá einangrun sem hafði einkennt Gamla ríkið og Miðríkið og hófu landvinningaherferðir til að færa út yfirráðasvæði sitt. Faraóar Nýja ríkisins voru meðal mestu stríðsmanna og byggingameistara í sögu Egyptalands. Landvinningar þeirra leiddu til þess að viðskipti við Austurlönd nær og önnur svæði blómstruðu og miklar framfarir urðu í listum.
Hyksosar í Egyptalandi
Þegar miðstjórnarvaldið í Egyptalandi tók að dvína undir lok Miðríkisins áttu Egyptar erfiðara með að verja landamæri sín og varðveita heilleika ríkisins. Afleiðingin var sú að semískumælandi innflytjendur frá Kanaan streymdu inn á óshólma Nílar. Sagnfræðingum er ekki fyllilega ljóst hvað varð til þess að þessir Hyksosar yfirgáfu Kanaan, en sumir telja að erlend innrás í land þeirra hafi hrakið þá til Egyptalands. Aðrir telja að fyrstu Hyksosarnir kunni að hafa verið kaupmenn sem settust að í Egyptalandi og fengu síðar stórfjölskyldur sínar og annað fólk til að flytjast þangað. Hvernig sem það gerðist voru þeir orðnir svo fjölmennir í Neðra Egyptalandi um 1720 BCE að sumir höfðingjar þeirra tóku að ná yfirráðum yfir mörgum héruðum. Þessi breyting féll saman við upphaf annars millitímabilsins (um 1720–1540 BCE) og almennt hrun miðstjórnarvalds Egyptalands.
Á næstu áratugum héldu mun fleiri innflytjendur frá Kanaan yfir Sínaískaga og inn í Neðra Egyptaland. Á þessu tímabili héldu nokkrir egypskir furstar völdum þrátt fyrir breytingarnar í kringum þá. Um 1650 BCE reis svo hópur nýkominna Kanaana gegn þeim furstum sem eftir voru, steypti þeim af stóli og náði yfirráðum yfir öllum óshólmunum. Þar með hófst mikilvægt nýtt tímabil í sögu Egyptalands.
Þessir Kanaanar eru oft nefndir Hyksosar. Nafnið er mun yngri grísk afbökun á egypska orðasambandinu hekau khasut, sem merkir „höfðingjar erlendra landa“, en hefur engu að síður fest sig í sessi. Hyksosar réðu óshólmunum í meira en öld, frá um 1650 til 1540 BCE. Eftir ósigur þeirra lýsti egypsk arfsögn stjórn þeirra sem tímabili hömlulausrar eyðileggingar, þar á meðal þrælkunar Egypta, brennu borga og vanhelgunar helgidóma. Þessar lýsingar eiga þó nær örugglega frekar rætur í áróðri Nýja ríkisins á síðari tímum en raunveruleikanum. Líkt og margir aðrir sem komu til Egyptalands tóku Hyksosar fúslega upp egypska menningu, listir, tungu, ritmál og trúarbrögð. Þeir stofnuðu eigin konungsætt en fylgdu egypskum stjórnarháttum og höfðu jafnvel Egypta í embættismannakerfi sínu.
Stjórn Hyksosa virðist hafa orðið Egyptalandi til góðs á ýmsa vegu. Líklega voru það til dæmis Hyksosar sem fluttu háþróaða bronsgerðartækni frá Kanaan til Egyptalands. Kostir brons fram yfir mýkri efni á borð við kopar voru Egyptum augljósir og málmurinn varð fljótt kjörefni í vopn, brynjur og önnur verkfæri þar sem þörf var á hörku. Hyksosar innleiddu einnig tækni við gerð samsettra boga (sem gerði bogaskot hraðari og nákvæmari), nýjar gerðir hlífðarbúnaðar og síðast en ekki síst léttari hestdreginn stríðsvagn með teinahjólum. Þeir kunna að hafa flutt sjálfan hestinn til Egyptalands á þessu tímabili, en það er ekki vitað með vissu. Koma stríðsvagnsins var hins vegar sérstaklega mikilvæg. Á 1500-árunum BCE voru hestdregnir stríðsvagnar, með stríðsmönnum vopnuðum öflugum og mjög nákvæmum samsettum bogum, orðnir fastur þáttur í herjum Egypta, rétt eins og í öllum voldugum heimsveldum og konungsríkjum Austurlanda nær.
Á þessu öðru millitímabili skiptust hin víðlendu yfirráðasvæði Miðríkis Egyptalands í reynd í þrjá hluta: ríki Hyksosa í Neðra Egyptalandi (næst Miðjarðarhafi), konungsríkið Kús langt ofar með fljótinu handan fyrsta fossins (svæðis með grunnum flúðum) og ríki Þebumanna í Efra Egyptalandi (Mynd 4.18). Ríki Hyksosa réð öllu Neðra Egyptalandi og hafði því aðgang að Kanaan og þaðan að öðrum hlutum Austurlanda nær. Áletranir og fornleifar vitna um töluverð viðskipti milli Neðra Egyptalands og Kanaana í Palestínu og Sýrlandi. Pólitísk völd Hyksosa utan Egyptalands náðu þó líklega í mesta lagi aðeins til nokkurra borgríkja í Palestínu.
Í ríki Þebumanna, sem átti miðstöð sína í borginni Þebu, réðu innfæddir egypskir stjórnendur enn ríkjum. Hugsanlegt er að Hyksosar hafi á fyrstu árum stjórnar sinnar í Neðra Egyptalandi getað haft nokkur óbein yfirráð yfir Þebu, en fjarlægðin gerði þeim nær ókleift að stjórna þar með beinum hætti. Tengsl ríkjanna tveggja héldust þó áfram og ef til vill gengu íbúar þeirra að einhverju leyti í hjónabönd sín á milli.
Konungar Þebumanna veittu yfirráðum Hyksosa í Neðra Egyptalandi mótspyrnu. Bandalag Hyksosa og konungsríkisins Kús langt í suðri gerði þó allar tilraunir til að hrekja Hyksosa á brott afar áhættusamar. Það var ekki fyrr en í byrjun 1550-áranna BCE sem röð egypskra stjórnenda í Þebu gat hafið sókn gegn Hyksosum. Eftir margar misheppnaðar tilraunir tókst þessum stjórnendum að lokum að ná stórum hlutum lands Hyksosa og færa átökin að útjaðri Avaris, höfuðborgar ríkis Hyksosa í Egyptalandi. Um 1540 BCE hafði faraóinn Ahmose I brotið varnirnar umhverfis Avaris á bak aftur, bundið enda á ríki Hyksosa og endurheimt yfirráð Egypta í Neðra Egyptalandi ( Mynd 4.19 ). Því næst beindi hann sjónum sínum suður til Kús og austur til Palestínu og færði einnig þessi svæði undir egypsk yfirráð. Valdatíð hans markaði upphaf nýs blómaskeiðs Egyptalands sem nefnt er Nýja ríkið.
Faraóar Nýja ríkisins
Tímabil Nýja ríkisins (um 1550–1069 BCE) markar hátind valda og áhrifa Egypta á Austurlöndum nær. Á þessum tíma endurheimti Egyptaland ekki aðeins landsvæðin sem það hafði misst eftir fall Miðríkisins heldur teygði það einnig yfirráð sín langt inn í Líbíueyðimörkina, langt suður í Núbíu og loks austur allt til norðurhluta Sýrlands. Með þessari útþenslu varð Egyptaland stórveldi síns tíma á Miðjarðarhafssvæðinu. Það kemur því ekki á óvart að faraóar þessa tímabils eru meðal þeirra þekktustu. Þar á meðal eru sigurvegarinn Amenhotep I, hin óbugandi Hatshepsut drottning, Amenhotep III „hinn stórbrotni“, umbótamaðurinn Akhenaten og hinn rómaði Ramesses II, einnig þekktur sem Ramesses mikli. Margir komust ungir til valda og ríktu svo lengi að þeir gátu unnið mörg afrek. Þeir stjórnuðu einnig gríðarstórum og vel þjálfuðum herjum og höfðu að því er virtist ótæmandi auðæfi til umráða sem þeir nýttu til að reisa einhver stórbrotnustu byggingarlistarverk á öllum Austurlöndum nær.
Nýja ríkið hófst með valdatíð Ahmoses, faraósins sem endurheimti ekki aðeins Neðra Egyptaland heldur einnig Núbíu og Palestínu. Þegar hann lést árið 1525 BCE tók elsti eftirlifandi sonur hans, Amenhotep I, við völdum. Amenhotep kvæntist síðan einni systur sinni, Meritamun, eins og algengt var á þessu tímabili og talið var að guðir egypskra goðsagna hefðu gert.
Uppgangur fyrstu faraóa Nýja ríkisins fór saman við upphefð Amuns, verndarguðs Þebumanna sem áður hafði verið lítilvægur guð. Virðing fyrir honum rann saman við lotningu fyrir Re, verndarguði konungsvaldsins, og hann varð þekktur sem Amun-Re. Amenhotep I og eftirmenn hans reistu honum hof og önnur mikil opinber mannvirki, einkum hið mikla Amunshof í Karnak. Þeba hafði einnig sérstaka þýðingu fyrir faraóa Nýja ríkisins sem trúarleg höfuðborg ríkisins og helsti greftrunarstaður konungsfólks, almennt nefndur Konungadalurinn.
Amenhotep I lést án erfingja og við tók Thutmose I, herforingi sem kann að hafa verið fjarskyldur honum. Bæði Thutmose I og sonur hans Thutmose II fóru í herferðir í Núbíu og Sýrlandi. Faðirinn fór með heri sína alla leið að Efratfljóti í Sýrlandi, líklega til að sýna vaxandi stórveldum á svæðinu mátt sinn. Sonurinn kvæntist systur sinni Hatshepsut, sem ól dóttur en engan son. Þegar Thutmose II lést árið 1479 BCE tók því tveggja ára sonur hans, sem hjákona hafði alið honum, við krúnunni sem Thutmose III.
Sem ríkisstjóri hins ómynduga faraós hóf Hatshepsut afar óvenjulegt tímabil í sögu Egyptalands. Í stað þess að stjórna einungis í bakgrunni eins og ríkisstjórar gerðu alla jafna lýsti hún sig samstjórnanda stjúpsonar síns og tók brátt upp titil faraós. Styttur af henni frá þessu tímabili sýna hana með höfuðbúnað og viðhafnarskegg faraóa og breiðan bol sem var dæmigerðari fyrir karla (Mynd 4.20). Þessi karllægu einkenni voru ekki tilraun til að dylja kvenleika hennar heldur viðurkenning á því að allar táknrænar myndir af egypskum faraóum voru af körlum. Áletranir gáfu skýrt til kynna að hún væri kona. Hún var kölluð „dóttir Re“ og kvenkynsendingar birtast í sumum áletrunum, svo sem „Hennar hátign, hún sjálf“.
Líkt og egypskir faraóar höfðu gert um aldir gerði Hatshepsut einnig tilkall til guðdóms. Ástæður þessarar aldagömlu trúar eru enn óljósar og verða ef til vill aldrei skýrðar til fulls, en þetta er eitt þeirra einkenna egypskrar menningar sem greindi hana mjög frá menningu samtímamanna í Mesópótamíu, sem yfirleitt töldu konunga aðeins vera fulltrúa guðanna en ekki sjálfa guði. Ólíkt fyrri tilkalli faraóa til guðdóms fól tilkall Hatshepsutar þó í sér ítarlega frásögn af himneskum uppruna hennar í ljóði sem hún lét letra á veggi grafhofs síns svo allir gætu séð. Í ljóðinu tekur Amun-Re sjálfur á sig mynd Thutmoses I og spáir því, eftir að hafa getið Hatshepsut með móður hennar, að barn hans muni ríkja yfir öllu Egyptalandi og hefja það til óviðjafnanlegrar dýrðar. Ljóðið lýsir síðan hvernig ráð egypskra guða lýsti yfir jarðnesku valdi Hatshepsutar og hvernig Thutmose I viðurkenndi guðdómleika hennar og útnefndi hana réttmætan arftaka sinn.
Sem bæði kona og ríkisstjóri sýndi Hatshepsut fyrirhyggju með því að löghelga vald sitt á þennan hátt. Og eftir öllum heimildum að dæma rættust hinir himnesku spádómar um valdatíð hennar. Í tuttugu og eitt ár ríkti hún yfir blómlegu og voldugu Egyptalandi og fór jafnvel í herferðir til Núbíu og hugsanlega suðurhluta Palestínu. Eitt sinn sendi hún stóran flota suður til dularfulls lands sem Egyptar kölluðu Punt, líklega á strönd Austur-Afríku nærri Sómalíu nútímans, þar sem skip hennar sóttu farm framandi plantna og dýra, eðalmálma og krydd og fluttu hann heim.
Bygging þriggja þrepa grafhofs Hatshepsutar hófst skömmu eftir að hún tók við krúnunni og stóð líklega í mörg ár. Hofið var byggt inn í klettshlíð og í því voru skábrautir sem leiddu gesti um garða, fram hjá stórum einsteiningssúlum og styttum og að helgidómi Amuns efst (Mynd 4.21). Á árunum eftir dauða hennar sáu prestarnir sem önnuðust hina gríðarstóru hofsamstæðu um margbrotnar helgiathafnir, þar á meðal dreypifórnir, matarfórnir til guðanna, hreinsunarathafnir, þulur og söng.
Þegar Hatshepsut lést árið 1458 BCE tók stjúpsonur hennar, Thutmose III, í fyrsta sinn einn við völdum í Egyptalandi. Þá var hann um þrítugt og hafði hlotið víðtæka herþjálfun. Þessi undirbúningur kom honum að góðum notum því brátt stóð hann frammi fyrir þeirri ógn sem Hittítar og ríki í norðanverðri Mesópótamíu sköpuðu yfirráðum Egypta í Sýrlandi og Palestínu. Hann fór sjálfur fyrir herjum sínum og tókst að bægja ógnunum frá, gera umfangsmikla herför yfir Efratfljót og taka fjölmarga kanaaníska prinsa í gíslingu til að fæla lénsmenn sína frá uppreisnum.
Það var ekki fyrr en seint á valdatíð sinni sem Thutmose III tók að útmá forvera sinn úr sögunni. Hann lét fella og brjóta styttur Hatshepsutar, fjarlægja nafn hennar af minnismerkjum og afmá vísanir til hennar af opinberum konungaskrám. Gögnin benda til þess að hann hafi ekki borið kala til stjúpmóður sinnar. Þess í stað var afmáning hennar úr sögunni líklega liður í því að greiða syni Thutmoses leið til að stjórna í eigin nafni síðar meir, án þess að valdamikil kona á borð við stjúpmóður hans gerði tilkall til valda.
Amenhotep II, sonur Thutmoses III, hélt áfram árangursríkum herferðum gegn ógn Hittíta og Mesópótamíumanna við áhrif Egypta í Palestínu og Sýrlandi. Að honum tók við stutt valdatíð Thutmoses IV, sem líklega var yngri sonur, og síðan löng og sérlega farsæl valdatíð Amenhoteps III, sem nefndur var „hinn stórfenglegi“.
Nær fjörutíu ára valdatíð Amenhoteps III á fjórtándu öld BCE var langvarandi friðarskeið þar sem reist voru fjölmörg minnismerki um mikilleika Egyptalands. Meðal þeirra voru íburðarmikil höll í Þebu, Serapeum—hof guðsins Serapiss—í Saqqara, mörg hof annarra guða, stórt grafhof Amenhoteps sjálfs og mikill fjöldi stytta af honum. Valdatíð hans einkenndist einnig af aukinni áherslu á egypska sólguðinn Aton, sem var ein af mörgum birtingarmyndum Re. Höll Amenhoteps í Þebu og hinn stóri konungsprammi sem hann og drottning hans sigldu eftir Níl við mikilvægar trúarathafnir voru nefnd eftir Aton. Undir lok valdatíðar Amenhoteps III lýsti hann því opinberlega yfir að hann væri holdgervingur Atons og þjónar hans heilsuðu honum sem slíkum.
Áherslan á Aton náði hámarki undir stjórn Amenhoteps IV, erfingja Amenhoteps III. Amenhotep IV reisti nýja borg niður með fljótinu frá Þebu sem hann nefndi Amarna, „staðinn þar sem sólkringlan umbreytist“. Hún var einnig þekkt sem Akhetaton. Árið eftir breytti hann eigin nafni í Akhenaten, sem merkir „umbreyttur andi sólkringlunnar“, og flutti ásamt allri fjölskyldu sinni til nýju borgarinnar. Síðar lokaði Akhenaten hofum annarra helstu guða Egypta og fyrirskipaði að myndir af þeim yrðu eyðilagðar og nöfn þeirra höggvin af minnismerkjum. Faraóinn og eiginkona hans, Nefertiti drottning, urðu nú æðstuprestar nýs átrúnaðar sem snerist um Aton ( Mynd 4.22 ).
Í hinum nýju trúarbrögðum var fólki gert að tilbiðja faraóinn. Þannig urðu Akhenaten og Nefertiti milliliðir milli fólksins og guðs þess og ekki var lengur þörf á valdamiklum prestum á borð við presta Amuns ( Mynd 4.23 ). Margar kenningar hafa verið settar fram um ástæður þess að Akhenaten stofnaði ný eingyðistrúarbrögð, meðal annars að hann hafi verið einlægur í trú sinni, en flestum þeirra hefur verið hafnað. Hugsanlegt er að hann hafi einungis reynt að hverfa aftur til eldra forms trúariðkunar þar sem konungurinn var helsti guð ríkisins.
Ein ástæða þess að mörgum spurningum um hann er enn ósvarað er sú að eftir að Akhenaten lést um 1336 BCE sneru Egyptar aftur til eldri trúarhefða sinna og reyndu að afmá þetta tímabil úr sögu sinni. Eftirmaður hans, Smenkhkare, hóf þessa viðleitni og næsti faraó, Tutankhamun, hraðaði henni. Þessir tveir ungu og skammlífu faraóar leiddu Egyptaland aftur til gömlu trúarinnar, yfirgáfu borgina Akhetaton, sneru aftur til Memfis og hófu viðgerðir á hofunum sem höfðu verið vanhelguð undir fyrri stjórn. Tutankhamun sendi einnig heri sína til Núbíu og Kanaans til að bæla niður uppreisnir og takast á við ógnina af Hittítum. Vera má að hann hafi verið fyrir einum þessara herja þegar hann féll, aðeins átján eða nítján ára gamall. Næstu faraóar héldu áfram að endurreisa gömlu trúarbrögðin, hjuggu jafnvel burt tilvísanir til Atons og eyddu því sem eftir var af Akhetaton.
Þegar Horemheb, síðasti faraó fyrstu konungsættar Nýja ríkisins, lést barnlaus tók herforingi að nafni Ramesses I völdin og stofnaði nýja konungsætt. Erfingjar hans, stundum nefndir Ramessídakonungar, lögðu hart að sér við að endurreisa veldi Egyptalands með umfangsmiklum hernaðar- og byggingarframkvæmdum. Mesti faraó þessa tímabils og síðasti mikli faraó Nýja ríkisins var Ramesses II, sem ríkti yfir Egyptalandi í meira en sextíu og fimm ár, frá 1279 til 1213 BCE.
Á langri valdatíð sinni háði Ramesses II nokkur stríð við Hittíta í Sýrlandi og réðst auk þess gegn Líbíumönnum vestan Egyptalands. Ógnin af Hittítum var sérstaklega mikil á þessu tímabili. Til að reyna að hrekja þá til baka og endurheimta áhrif Egypta í Sýrlandi fór Ramesses II með tuttugu þúsund manna her inn í Sýrland til að ná aftur hinni mikilvægu borg Qadesh. Í átökunum fór Ramesses sjálfur fyrir nokkrum stríðsvögnum beint inn í raðir Hittíta. Það var aðeins fyrir samspil heppni og vanrækslu Hittíta að honum og liði hans tókst að komast lífs af og að lokum hrekja óvininn til baka ( Mynd 4.24 ). Þótt tilraunin til að endurheimta Qadesh mistækist lýsti Ramesses II því yfir þegar hann var kominn heill heim að herförin hefði heppnast.
Misheppnaða tilraunin til að endurheimta Qadesh átti þátt í að sannfæra Ramesses um að gera friðarsamning við Hittíta um 1258 BCE. Áframhaldandi ógn af þeirra hálfu varð honum einnig hvatning til að reisa nýja höfuðborg á óshólmum Nílar, mun nær Kanaan. Hún var nefnd Pi-Ramesse („Hús Ramesses“) og þar var mikill fjöldi glæsilegra minnismerkja, sum með lágmyndum sem sýndu faraóinn sigra Hittíta. Auk byggingarframkvæmdanna í Pi-Ramesse stækkaði og fegraði Ramesses II einnig nokkur önnur hof í Þebu og víðar. Mestu minnismerkin um stjórn hans voru þó hofin tvö sem hann reisti við Abu Simbel, langt suður í Núbíu. Hið tilkomumeira þeirra nefnist Hofið mikla við Abu Simbel. Það var höggvið inn í fjallshlíð og þar eru fjórar risavaxnar sitjandi styttur af Ramesses II sjálfum. Gangur milli styttnanna tveggja í miðjunni liggur að sölum sem teygja sig hundruð feta inn í sandsteininn ( Mynd 4.25 ). Verkfræðingarnir sem hönnuðu hofið byggðu það þannig að tvisvar á ári féllu geislar sólarinnar inn í bygginguna við dögun og böðuðu guðina sem þar voru í ljósi.
Utanríkisstefna Egyptalands
Öflugir faraóar háðu stríð utan landamæra sinna til að halda aftur af keppinautum sínum og öðrum stórveldum. Thutmose III hafði farið með heri bæði til Núbíu og Kanaan í þessu skyni. Í Kanaan beindust aðgerðir hans að því að draga úr vaxandi áhrifum Mitanni, konungsríkis í norðurhluta Mesópótamíu. Uppgangur Mitanni varð til þess að nokkrir leiðtogar í Kanaan, sem áður höfðu heitið Egyptalandi hollustu, leituðu þess í stað verndar Mitanni. Með því að fara nokkrum sinnum í herferðir í Kanaan tókst Thutmose III að færa svæðin í Kanaan aftur inn á áhrifasvæði Egyptalands. Hann réðst einnig beint á Mitanni til að veikja yfirráð þess á svæðinu. Margir eftirmenn hans héldu þessum aðgerðum áfram og tryggðu þannig áhrif Egyptalands í Kanaan. Amenhotep II flutti til dæmis þúsundir fanga og mikinn fjársjóð heim úr herferðum sínum á svæðinu. Vel rúmri öld síðar héldu Seti I og Ramesses II enn áfram þessum aðgerðum til að varðveita yfirráð Egypta.
Faraóar tóku einnig oft gísla, yfirleitt úr konungsfjölskyldum undirokaðra ríkja. Eftir herferðir sínar flutti Thutmose III nokkra syni konunga í Kanaan til Egyptalands, þar sem þeir voru aldir upp og menntaðir og lærðu egypska siði. Auk þess að vera menningarlegir tengiliðir styrktu gíslarnir einnig tengsl Egyptalands við undirokuð ríki þess með því að draga úr líkum á að feður þeirra gerðu uppreisn síðar. Hjónaband var önnur leið til að bæta samskipti við önnur konungsríki. Thutmose IV kvæntist einni af dætrum konungs Mitanni sem hluta af samkomulagi sem ætlað var að halda aftur af valdi Hittíta.
Þótt stríð í framandi löndum gætu friðað óvini og varðveitt alþjóðleg áhrif Egyptalands höfðu herferðir einnig sterka efnahagslega hlið. Landvinningar þýddu að ný auðæfi féllu í hendur ríkisins og það gat nýtt þau sér til hagsbóta. Í heimildum um aðeins eina af herferðum Thutmose III í Kanaan kemur fram að herfangið hafi meðal annars verið meira en tvö þúsund hestar og tuttugu þúsund sauðkindur, nærri tvö þúsund geitur, hveiti, vopn, búnaður, fangar og munir úr verðmætum málmum, svo sem kopar úr námum á Sínaí. Í frásögnum af herferðum í Núbíu er greint frá áþekkum feng. Sigruðum þjóðum var einnig gert að greiða egypska ríkinu árlegan skatt.
Það hafði einnig kosti í för með sér að halda yfirráðum yfir mikilvægum verslunarleiðum og verslunarmiðstöðvum. Í löndunum við austanvert Miðjarðarhaf, Kanaan og Sýrlandi, lágu leiðir sem tengdu Mesópótamíu við hafið og Kýpur. Hazor og Qadesh voru meðal helstu verslunarmiðstöðva. Megiddo stóð við fjallaskarð á verslunarleiðunum sem tengdu Mesópótamíu við mikilvægar borgir í Kanaan á leiðinni til Egyptalands ( Mynd 4.26 ). Verðmæti þessara verslunarleiða og verslunarmiðstöðva varð Egyptum tilefni til að fara í nokkrar herferðir inn á svæðið. Barist var við Qadesh og Megiddo til að halda Hittíta- og Mitanniríkjunum frá og viðhalda yfirráðum Egypta á svæðinu. Þessar frægu orrustur kostuðu gríðarlegan fjölda hermanna lífið og gífurleg auðæfi, en árangurinn var misjafn. Orrustan við Qadesh endaði í besta falli með jafntefli. Orrustan við Megiddo, sem herir Thutmose III háðu á fimmtándu öld BCE, var að mestu leyti sigur Egypta og leiddi til þess að ríkið náði traustum yfirráðum yfir stærra svæðinu.
Með því að viðhalda áhrifum sínum í Kanaan, Sýrlandi og Núbíu tryggðu egypskir faraóar ríkinu aðgang að mikilvægum verslunarauðlindum. Tin og kopar voru flutt frá Anatólíu eftir verslunarleiðum um Kanaan. Fönikía í norðvesturhluta Kanaan var mikilvæg uppspretta sedrusviðarins sem notaður var til að smíða egypsk skip. Egypskur papýrus barst einnig oft um fönikísku hafnarborgina Byblos til annarra hluta austanverðs Miðjarðarhafs. Gríska orðið fyrir bók, biblos, endurspeglar þessi tengsl við Byblos, en rekja má uppruna enska orðsins „bible“ til þess. Fílabein, íbenholt, hlébarðaskinn, reykelsi og gull voru fengin í Núbíu. Á Sínaí voru einnig námur þar sem unninn var túrkís, alabastur og kvarsít. Meðal verslunarvara sem bárust frá Egyptalandi til annarra heimshluta voru leirker, korn, papýrus, lín og margt fleira. Til að vernda vöruflutningana gætti Egyptaland landamæra, hafði eftirlit með tollvegum og tryggði almennt öryggi kaupmanna. Í heimildum frá Egyptalandi á tímum Nýja ríkisins er getið um tíðar sendingar verslunarvara frá erlendum bandamönnum á borð við Mitanni, Babýlon og fleiri. Þeim er lýst sem gjöfum en fræðimenn telja nánast öruggt að um viðskipti hafi verið að ræða.
Undir lok Nýja ríkisins dró jafnt og þétt úr getu Egyptalands til að halda yfirráðum yfir verslunarleiðunum í Kanaan og Sýrlandi. Óstöðugleiki í verslunarmiðstöðvunum og rán á vegum urðu algengari. Ferðaskýrsla frá síðustu árum Nýja ríkisins (um 1100 BCE) lýsir sumum þeirra vandamála sem egypskur sendimaður varð fyrir þegar hann var sendur til Fönikíu til að kaupa birgðir af sedrusviði. Fyrst var hann rændur af eigin áhöfn, síðan fékk hann ekki sedrusviðinn sem honum hafði verið lofað í Fönikíu og loks réðust flakkandi farandmenn á hann. Hann leitaði til embættismanna í Egyptalandi en fátt var hægt að gera. Á fyrri öldum hefðu slíkir erfiðleikar verið óhugsandi en um 1100 BCE voru áhrif Egyptalands á svæðinu ekki lengur mikil.
Mörg þeirra vandamála sem sendimaðurinn lýsti voru einkenni hrunsins við lok bronsaldar og voru utan áhrifasviðs Egyptalands. Ein afleiðing þessarar víðtæku hnignunar siðmenninga var að mikill fjöldi farandmanna, á borð við þá sem réðust á sendimanninn, fór um austanvert Miðjarðarhaf og olli ringulreið og eyðileggingu. Í egypskri áletrun frá 1208 BCE var þeim lýst sem fólki sem „kom af hafinu“ og þess vegna kalla nútímafræðimenn þá sjávarþjóðirnar (Mynd 4.27). Svo virðist sem margir þeirra hafi komið frá Eyjahafssvæðinu.
Eins og áletranir frá þessum tíma sýna veitti Egyptaland innrásarliðinu mótspyrnu. Líklega voru margir úr röðum sjávarþjóðanna drepnir. Margir aðrir settust hins vegar að í Egyptalandi og samlöguðust þar, rétt eins og þeir gerðu um allt austanvert Miðjarðarhaf. Öll þessi upplausn kom þó illa niður á svæðinu. Mýkensku konungsríkin í Grikklandi og Hittítaríkið í Anatólíu urðu fyrir miklum skakkaföllum og hrundu. Borgríki víðs vegar um Kanaan urðu sérstaklega illa úti. Jafnvel konungsríki langt frá Miðjarðarhafi, svo sem Assýría og Babýlon, veiktust á þessum ólgutímum.
Þótt Egyptaland reyndist betur í stakk búið til að standast hættur tímabilsins glímdi það engu að síður við vandamál. Kornverð rauk til dæmis upp á þessum tíma. Grafarrán urðu algeng þegar verkamenn sem höfðu ekki fengið greitt fundu aðrar leiðir til að sjá fjölskyldum sínum farborða. Á sama tíma og Líbíumenn og sjávarþjóðirnar gerðu árásir í norðurhluta Egyptalands risu núbískir þegnar upp gegn Egyptalandi í suðri. Farandhópar sjávarþjóðanna í Kanaan veiktu einnig til muna yfirráð Egypta á svæðinu. Árið 1070 BCE höfðu erfiðleikarnir magnast árum saman og Nýja ríkið leið undir lok.