14.1 Kína Song-konungsættarinnar og steppuþjóðirnar
14.1 Kína Song-konungsættarinnar og steppuþjóðirnar
Námsmarkmið
Að þessum kafla loknum átt þú að geta:
Þegar Tang-konungsættin í Kína liðaðist í sundur árið 907 CE myndaðist óreiðukennt valdatóm á fyrri yfirráðasvæðum hennar. Hershöfðingjar breyttu þeim umdæmum sem þeir réðu í lítil, sjálfstæð fullvalda ríki. Hefðbundnari hálfhirðingjaþjóðir frá strjálbýlum og hálfþurrum graslendum og fjöllum norðan landamæra Kína, svo sem Khitan Liao og Xia, náðu yfirráðum yfir mörgum fyrrverandi héruðum Tang-konungsættarinnar. Eftir landnámið hættu sumir þessara hópa smám saman reglubundnum ferðum með búfé milli beitilanda, veiðum og stöku ránsferðum gegn nágrönnum. Þeir tóku þess í stað upp landbúnaðarbúskap, reistu þéttbýliskjarna og komu á formlegri stjórnsýslu, sem allt varð síðar einkennandi fyrir kínverska siðmenningu. Skortur á miðstjórnarvaldi og viðurkenndum reglum um valdaerfðir olli tíðum átökum innan hópanna og þeirra á milli. Aðrar hálfhirðingjaþjóðir fjær Kína, svo sem Tatarar og Mongólar í vestri og norðri, bjuggu áfram í lauslega skipulögðum hópum sem breyttust ört og leystust fljótt upp. Þær reistu engin varanleg mannvirki og áttu aðeins stopul samskipti við fólkið í suðri, en stunduðu við það vöruskipti öðru hverju eða rændu það.
Á sama tíma sannfærði Zhao-ættin hin sundruðu ríki í mið- og suðurhluta fyrri yfirráðasvæða Tang um að hún færi með umboð himinsins, hylli náttúruskipunarinnar sem héldi henni við völd en gæti fallið óverðugum valdhöfum úr skauti. Þar með hófst veldi Song-konungsættarinnar á sjöunda áratug tíundu aldar. Khitan Liao og Xia, sem réðu stórum hluta Norður-Kína, neituðu að viðurkenna höfuð Zhao-ættarinnar sem son himinsins og þar með réttmætan stjórnanda Kína. Ekki tókst að knýja fram viðurkenningu þeirra og ríki Song varð því mun minna en ríki Han eða Tang. Þrátt fyrir það ríkti að mestu stöðugleiki í Kína Song-konungsættarinnar og bæði íbúafjöldi og lífskjör jukust jafnt og þétt. Hernaðarósigrar á þriðja áratug tólftu aldar kostuðu ríkið víðfeðm landsvæði og drógu úr hagvexti. Song tókst að rétta úr kútnum, en á fjórða áratug þrettándu aldar réðust Mongólar inn í ríkið.
Kína Song-konungsættarinnar fram á þrettándu öld
Þótt Song-konungsættin réði yfir minna landsvæði en aðrar helstu konungsættir varð gríðarleg fólksfjölgun og hagvöxtur á valdatíma hennar. Keisarar hennar komu nær hugsjónum og dyggðum Konfúsíusar og fylgenda hans í stjórnarháttum en nokkurir forverar þeirra og fylgdu þessum meginreglum að mestu í lífi og starfi. Þær höfðu þó sín takmörk, einkum þegar verja þurfti ríkið gegn vaxandi veldi hálfhirðingjaþjóða steppunnar, sem tóku nú upp tækni og lifnaðarhætti kyrrsetnari nágranna sinna.
Til að tryggja völd konungsættarinnar þurfti að láta mandarína, borgaralega embættismenn sem keisarinn skipaði, koma í stað staðbundinna herforingja. Þeir gátu ráðlagt hershöfðingjunum um utanríkismál og, þegar nauðsyn krafði, haldið aftur af þeim. Mandarínar voru lykilstétt í félagslegu og pólitísku stigveldi á stöðugleikatímum þeirra rúmlega tvö þúsund ára sem konfúsíanismi var ráðandi í Kína, frá annarri öld BCE til 1911 CE. Í upphafi voru þeir bandamenn fyrstu keisara Han-konungsættarinnar og höfðu eftirlit með landeigendaaðlinum á hverjum stað. Mandarínar voru valdir með ferli sem hafði á hátindi Tang-konungsættarinnar þróast í prófakerfi sem byggðist á ritum konfúsíanismans. Song-konungsættin færðist langt í átt að því að hrinda í framkvæmd konfúsíönsku hugsjóninni um stjórn fræðimanna og embættismanna. Hún innleiddi umbætur sem urðu til þess að prófferlið byggðist frekar á verðleikum og síður á frændhygli eða ívilnunum. Þótt Yuan-konungsætt Mongóla ryfi þetta kerfi urðu umbætur Song grundvöllur þess hvernig kínverskir embættismenn voru valdir allt þar til konungsveldið féll í upphafi tuttugustu aldar.
Mandarínar voru æðstu embættismenn Kína og helsta leið fjölskyldna til að öðlast eða viðhalda félagslegri stöðu var að koma sonum sínum í þá stétt. Konur áttu ekki kost á slíkri stöðuhækkun, ekki einu sinni dætur starfandi embættismanna. Mandarínafjölskyldur höfðu umtalsvert forskot þegar synir þeirra bjuggu sig undir prófin, en einnig kom fyrir að þorpsbúar komu auga á hæfileikaríkt barn bónda eða handverksmanns og styrktu það til náms. Það færði fjölskylduna ekki aðeins upp í hærri þjóðfélagsstétt heldur veitti þorpinu einnig greiðari aðgang að embættismönnum.
Bræðurnir sem stofnuðu Song-konungsættina, keisararnir Taizu og Taizong, höfðu báðir gegnt herþjónustu. Þeir komu þó á stjórnkerfi þar sem mandarínarnir beittu konfúsíanskri friðarhyggju til að verja ríkið. Hugsanlega fjandsamlegum nágrönnum var mútað til að láta Song í friði eða ráðast fyrir hönd þess á aðra óvini. Stefnan byggðist á þeirri trú að Tang-konungsættin hefði fallið vegna þess að hún þandist út inn á svæði ókínverskra þjóða sem neituðu að tileinka sér skipuleg konfúsíönsk gildi. Tilraunir til að friða þessi svæði kröfðust meiri mannafla og fjármuna en ríkið gat staðið undir. Viðhorf Song til hersins birtist í orðtaki frá þessum tíma: „Notið ekki gott járn í nagla né góða menn í hermenn.“
Á sama tíma urðu verkfræðingar Song fyrstir til að finna byssupúðri áhrifarík hernaðarleg not. Þeir smíðuðu eldvörpur, frumstæðar handbyssur sem skutu skeytum og sprengjur fylltar málmbrotum sem fyrst var varpað með valslöngvum og síðar eldflaugum. Song réð yfir öflugri hertækni, en konfúsíönsk friðarhyggja og ótti við að sterkur her gæti ógnað borgaralegri stjórn kom oft í veg fyrir að tæknin væri nýtt til fulls.
Tang-konungsættin hafði leitast við að auka auð Kína með landvinningum, en Song byggði þess í stað á innri efnahagsþróun. Markmið landbúnaðarins var ekki lengur aðeins sjálfsþurft heldur einnig matvælaafgangur sem gat staðið undir mikilli fólksfjölgun og aukinni þéttbýlismyndun. Jafnframt jókst kaupmáttur sveitaheimila sem stunduðu búskap. Þetta mátti að miklu leyti rekja til framfara í landbúnaðartækni sem juku bæði ræktanlegt landsvæði og uppskeru. Áveita með nýjum keðjudrifnum dælum gerði til dæmis ónotaðar fjallshlíðar ræktanlegar (mynd 14.4). Bændur tóku að rækta ný afbrigði hrísgrjóna sem þroskuðust svo hratt að uppskera mátti tvisvar á ári. Stjórn Song studdi þróunina með því að stuðla að stöðugleika á landbúnaðarmörkuðum og í matvælaverði og nýta nýja tækni sem jók afköst áveitunnar til muna. Hún hélt einnig við samgöngu- og áveitukerfum og dreifði fræjum nytjaplantna sem gáfu meiri uppskeru. Meira land varð þannig ræktanlegt og bæði uppskera og framboð landbúnaðarafurða jukust.
Aukið matvælaframboð í Kína ýtti undir gríðarlega fólksfjölgun og losaði vinnuafl til starfa í öðrum atvinnugreinum en landbúnaði. Samkvæmt fyrsta heildstæða manntali Song voru íbúarnir um fimmtíu og fimm milljónir í upphafi elleftu aldar. Hundrað árum síðar voru þeir um 120 milljónir. Á hátindi Song-konungsættarinnar voru í Kína að minnsta kosti þrjár borgir með meira en eina milljón íbúa og tugir borga með yfir 100,000 íbúa. Eftir fall Vestrómverska ríkisins nálgaðist engin evrópsk borg þann fólksfjölda á sama tímabili, nema Konstantínópel, höfuðborg Býsanska ríkisins.
Sumir fræðimenn telja að á tólftu öld hafi iðnbylting verið hafin í Kína Song-konungsættarinnar, sambærileg við iðnbyltinguna í Bretlandi á átjándu öld. Vinnuaflið sem losnaði við fólksfjölgunina skapaði mikil tækifæri til aukinnar framleiðslu iðnaðarvara. Járnframleiðsla jókst úr um 65 milljónum punda kringum árið 1000 í meira en 250 milljónir punda árið 1100, nær tvöfalt það magn sem framleitt var í Bretlandi sjö hundruð árum síðar. Í sumum stærri borgum fór fram umfangsmikil verksmiðjuframleiðsla og þar voru vatnsknúnar vélar notaðar við vefnað og pappírsgerð. Þessi þróun og lagning betri vega og skurða auðveldaði fólks- og vöruflutninga og tengdi samfélag Song betur saman. Aukin framleiðni gerði kleift að flytja vörur um lengri veg og jók bæði þörf og tækifæri fyrir kaupmenn og annað starfsfólk við viðskipti og vöruflutninga. Efnahagslegur ávinningur vélvæðingarinnar dreifðist þannig víðar.
Innri-Asíusteppan og valdabarátta kínverskra konungsætta
Steppuþjóðir skipulögðu samfélög sín með afar mismiklu miðstjórnarvaldi. Á öðrum enda litrófsins voru litlar sjálfstjórnarættir hirðingja með breytilega samsetningu og fremur litlar hjarðir á afskekktum svæðum steppunnar. Á hinum endanum voru kyrrsett samfélög með fastar höfuðborgir, miðlæga stjórnsýslu sem reglubundin skattheimta fjármagnaði og ritkerfi fyrir tungumál sitt. Þar á milli voru stærri hópar hálfhirðingjaættbálka sem flestir höfðu ekki ritmál og höfðu lausari samsetningu og óskýrari yfirráðasvæði en kyrrsettu samfélögin. Eftir fall Tang-konungsættarinnar í upphafi tíundu aldar tóku sumir hálfhirðingjaættbálkar, sem sóttust eftir velmegun og tækni Kína, að þróast í átt að kyrrsettari siðmenningum með miðlægara vald.
Tvær steppuþjóðir nýttu sér valdatómið eftir fall Tang-konungsættarinnar og færðu yfirráð sín frá Innri-Asíusteppunni inn í Norður-Kína. Önnur var Khitan, mongólskumælandi þjóð sem stofnaði Liao-ríkið. Hin var Xia, tíbetskumælandi þjóð sem einnig var nefnd Tangútar og stofnaði Xi Xia-ríkið. Ríkin tvö mynduðu brú milli rótgróinnar, miðstýrðrar og kyrrsettrar siðmenningar Kína og hirðingjaættbálka steppunnar (mynd 14.5).
Ættbálkarnir átta sem mynduðu Khitan Liao nýttu óreiðuárin milli Tang- og Song-konungsættanna til að taka upp kyrrsettan lífsstíl með stjórnsýslustofnunum. Leiðtogi þeirra stofnaði fasta höfuðborg í norðri árið 918 og lagði hefðbundnar kosningar af í þágu arfgengs konungsveldis. Tekið var upp tvíþætt stjórnsýslukerfi. Hefðbundnum stjórnarháttum ættbálkanna var beitt á svæðum þar sem steppufólk var í meirihluta, en í þeim hlutum ríkisins þar sem Kínverjar voru flestir voru embættismenn valdir með prófakerfi áþekku því sem notað var við val mandarína. Miðlæg stjórnsýsla krafðist ritmáls sem var fullmótað árið 920.Liao-konungsættin ýtti einnig undir efnahagsþróun með því að flytja kínverskt verkafólk, sem bjó yfir kunnáttu í tækni sem steppuþjóðirnar höfðu ekki tileinkað sér, svo sem málmvinnslu, til að kenna íbúum steppunnar iðngreinarnar.
Árið 1004 gerðu Song og Liao Shanyuan-sáttmálann. Hann var til marks um breytt samband steppufólks og Kínverja frá tímum Tang-konungsættarinnar til Song-konungsættarinnar. Í sáttmálanum voru bæði keisari Song og keisari Liao nefndir synir himinsins. Ríkin tvö voru viðurkennd sem jafningjar og bæði báru réttindi og skyldur vegna landamæraeftirlits og framsals. Hvorugu þeirra var heimilt að breyta vatnsfarvegum sem lágu á milli þeirra. Skattgreiðslurnar sýndu þó að sambandið var ekki fyllilega jafnt: Song var gert að greiða Liao árlega 200,000 stranga af silki og 130,000 únsur af silfri, sem samsvaraði um USD$2.7 milljónum miðað við verðlag ársins 2020. Liao bar enga samsvarandi skyldu til að greiða Song skatt.
Song var ósátt við sambandið við Liao og fjármagnaði árið 1120 uppreisn Jurchen, eins skattlanda Khitan Liao. Jurchen voru steppuþjóð sem var sjálf að hverfa frá hefðbundnu ættbálkaskipulagi og taka upp miðstýrðari og kyrrsettari samfélagshætti. Þegar Liao og Jurchen háðu harða baráttu réðst Song að sunnan. Song og Jurchen nýttu sér sundrungu innan Liao-ríkisins og höfðu sigrað það árið 1125. Leifar konungsfjölskyldu Liao flúðu vestur með stuðningsmönnum sínum og stofnuðu Kara-Khitan-ríkið. Jurchen tóku við fyrrverandi landsvæðum Liao og stofnuðu þar Jin-konungsættina.
Jin lét sér ekki nægja að taka við af Liao. Song hafði þegar greitt Jin hóflegar skattgjafir í formi munaðarvara og þörf Song fyrir aðstoð við að sigra Liao sannfærði Jin um að þótt ríkið virtist auðugt og blómlegt væri það hernaðarlega veikt. Sú skoðun hefði vafalaust styrkst enn frekar ef þeir hefðu þekkt áhugasvið og skapgerð Huizong, keisara Song. Huizong hafði verið við völd frá árinu 1100 en var þekktari sem daóískt ljóðskáld og listamaður en sem hæfur stjórnandi. Frægasta verk hans, ljóð og málverk sem nefnist Heillavænlegar trönur, sýnir trönuhóp sem sagður var hafa sést. Trönur voru hefðbundið kínverskt tákn mikilleika og langlífis og í daóisma voru þær taldar tengja mannheim og himna (mynd 14.6). Huizong túlkaði sýnina sem merki um að valdatíð hans yrði glæsileg og löng. Jin hafði hins vegar önnur áform og réðst á Song árið 1126. Huizong afsalaði sér fljótt völdum í þágu elsta sonar síns, Qinzong, sem reyndist engu færari í hermálum en faðir hans. Þegar hersveitir Jin höfðu hernumið stóran hluta landsvæða Song norðan Gulafljótsdalsins og sátu um höfuðborgina sendi Qinzong friðarnefnd undir forystu hálfbróður síns Gaozong. Jin hélt nefndarmönnum í gíslingu og krafðist hárra lausnargjalda og árlegra skattgreiðslna gegn því að sleppa þeim og binda enda á átökin.
Friðurinn varð skammvinnur því Qinzong reyndi að fá fyrrverandi mandarína Liao, sem nú þjónuðu Jin, til að gera uppreisn. Þeir sögðu keisara Jin frá klaufalegum ráðabruggi Qinzong og Jin réðst á að nýju í langvinnari herferð. Að þessu sinni stefndi Jin að landvinningum og hefndum og lét ekki kaupa sig frá árásinni. Árið 1127 náði Jin höfuðborg Song og tók allt hirðfólk keisarans til fanga, þar á meðal Huizong og Qinzong, auk allra eigna hirðarinnar. Í því sem síðar var nefnt Jingkang-atvikið rændu hersveitir Jin um alla borg og nauðguðu íbúum hennar í þrjár vikur.
Gaozong, sem reyndist mun færari í stjórnmálum en faðir hans eða bróðir, hafði verið sendur suður til að sækja liðsauka og leiða hann aftur til höfuðborgarinnar. Þegar hann frétti að borgin væri fallin sameinaði hann herinn og mandarínana að baki sér, lýsti sig keisara og safnaði liði Song til að stöðva framrás Jin. Þessi atburður er talinn marka upphaf Suður-Song-konungsættarinnar. Stríðið geisaði áfram fram á fimmta áratug tólftu aldar. Þá gerðu deiluaðilar Shaoxing-sáttmálann. Gaozong lét Jin af hendi öll landsvæði Song norðan Huai-fljóts, viðurkenndi Song sem skattland Jin og féllst á að greiða árlega 250,000 stranga af silki og 325,000 únsur af silfri, sem samsvarar meira en USD$6.7 milljónum nú á dögum. Huizong lést í haldi áður en sáttmálinn var undirritaður. Gaozong samdi ekki um lausn eldri hálfbróður síns, ef til vill til að sýna fyrirlitningu á vanhæfni hans. Qinzong varð því að verja þeim tuttugu árum sem hann átti eftir í haldi Jin.
Innan tólf ára frá því Jin lagði Liao-veldið undir sig tók ríkið að tileinka sér stofnanir og skipulag konfúsíanska Song-ríkisins. Landeigendaaðalsmenn, sem yfirleitt voru afkomendur ættbálkahöfðingja, viku fyrir mandarínum sem voru valdir með konfúsíönskum prófum. Höfuðborgin var flutt frá hefðbundnum heimkynnum Jurchen í Norðaustur-Asíu til Zhongdu, þar sem Beijing stendur nú. Konfúsíönsk rit og kínverskar bókmenntir voru þýdd á tungu Jurchen til að flýta fyrir útbreiðslu kínverskrar menningar og gilda. Jafnframt var farið að halda mandarínaprófin bæði á tungu Jurchen og frumkínversku. Jurchen-fjölskyldum var mútað eða þær þvingaðar til að flytjast á fyrrverandi landsvæði Liao og Song og setjast þar að meðal Han-Kínverja.
Á sama tíma tókst Gaozong og nánustu arftökum hans að sameina Song-ríkið og koma þar á stöðugleika þrátt fyrir gríðarleg áföll og ósigra á öðrum fjórðungi tólftu aldar. Langvinnur hernaður varð til þess að margir Han-Kínverjar flúðu suður, þar sem aðstoð stjórnvalda gerði þeim kleift að finna land eða atvinnu. Um árið 1200 var íbúafjöldi Suður-Song um það bil sá sami og í síðasta manntali Song, þótt ríkið næði yfir mun minna landsvæði, og efnahagslífið virtist hafa náð aftur sama styrk og fyrir stríð.
Uppgangur Chinggis Khan og sameining Mongóla
Þótt æ fleiri íbúar steppunnar settust að í kyrrsettum samfélögum lifðu margir enn sem hirðingjar. Ættin var grunneining steppusamfélagsins, lítill hópur nokkurra fjölskyldna sem deildu tjaldbúðum og gættu hjarða eða veiddu saman. Í hverri ætt var valdaætt sem leiðtogarnir voru valdir úr og tengdist öðrum slíkum ættum með hjónaböndum til að koma í veg fyrir skyldleikarækt. Valdaættirnar mynduðu þannig eins konar aðal. Ætt gat klofnað og ný valdaætt þá orðið til í nýja hópnum. Almúgamaður gat því komist í tölu aðalsmanna, þótt mikið þrekvirki væri að stofna nýja ætt og leiða hana.
Vegna mikillar dánartíðni meðal steppuþjóðanna var algengt að taka börn og ekkjur inn í fjölskyldur. Karlar sem gátu séð fyrir mörgum eiginkonum og börnum þeirra stunduðu fjölkvæni og á flestum heimilum var fólk í ánauð. Börn, eiginkonur, fólk í ánauð og búfé fengust oft með ránsferðum gegn veikari og illa viðbúnum ættum.
Ættir sameinuðust í ættbálka undir einum leiðtoga til að verja hjarðir sínar og heimili betur, vinna saman að nýtingu auðlinda og fólksflutningum og standa sameiginlega að aðgerðum á borð við ránsferðir gegn öðrum ættum. Ættbálkar Evrasíu voru lauslega skipulagðir, oft fjölþjóðlegir og fjöltyngdir, bundust ekki eingöngu skyldleikaneti og tóku við hverjum þeim sem var fús til að hlýða leiðtoganum. Ættir gengu í ættbálka og úr þeim eftir þörfum sínum og óskum. Af og til sameinuðust margir ættbálkar um einn hæfan eða heillandi leiðtoga og mynduðu stærra ættbálkasamband. Slík eining var mjög skammvinn og entist sjaldan lengur en í eina eða tvær kynslóðir.
Margar ættir og tugir ættbálka byggðu mongólsku graslendin undir lok tólftu aldar (mynd 14.7). Kyrrsettar þjóðir á borð við Jin og Song höfðu lengi att þessum hirðingjahópum saman og aukið þannig á óreiðuna sem sífelldar ránsferðir ættanna ollu. Árið 1161 óttaðist Jin að ættbálkasamband undir forystu mongólskumælandi leiðtoga væri að verða of valdamikið og hvatti samband undir forystu Tatara til að ráðast á samband Mongóla og studdi árásina. Tatarska var tyrkneskt tungumál sem margir íbúar graslendanna norðan Kína töluðu. Þar sem samsetning ætta, ættbálka og ættbálkasambanda breyttist stöðugt er varhugavert að ætla að hópur undir forystu manns sem talaði tiltekið tungumál hafi átt sameiginlegan þjóðernisuppruna eða langvarandi samfélagstengsl á borð við nútímaþjóð. Fræðimenn kenna þó oft sambönd hálfhirðingja við tungumál leiðtoga þeirra, ef til vill til einföldunar.
Árás Tatara á mongólska ættbálkasambandið tvístraði ættum þess og neyddi þær til að mynda nýja ættbálka og leita inngöngu í önnur sambönd. Við þessar aðstæður eignaðist Hoelun son í tjaldbúðum milli Onon- og Herlen-fljóta. Hún var helsta eiginkona eins af ættleiðtogum mongólska sambandsins sem nýlega hafði beðið ósigur. Drengurinn hét Temujin við fæðingu en hlaut síðar titilinn sem hann er nú best þekktur undir: Chinggis Khan, sem merkir „allsherjarstjórnandi“. Hann gerbreytti samskiptum hirðingjahópanna á Evrasíusteppunni og beindi heimssögunni inn á nýjar brautir.
Engar sögulegar heimildir eru til um Temujin frá því áður en hann varð þekktur sem Chinggis Khan, voldugur stjórnandi stærsta heimsveldis síns tíma. Ritið Leynisaga Mongóla, sem var líklega skrifað eftir dauða hans, er sú heimild sem helst gæti talist áreiðanleg. Efasemdir vakna þó vegna þess að ritið byggist eingöngu á munnlegri sögu sem fólk af öðrum en mongólskum uppruna túlkaði.
Þótt Leynisaga Mongóla segi frá mörgum hetjudáðum í lífsbaráttu fjölskyldu Temujin dregur hún upp dökka mynd af tilveru hennar á steppunni. Temujin var um skamma hríð hnepptur í ánauð af keppinautarætt, þar til fjölskylda sem kenndi í brjósti um hann hjálpaði honum að flýja. Skömmu eftir að Temujin kvæntist réðust ræningjar úr mongólska Merkit-ættbálknum til atlögu og rændu Borte, eiginkonu hans. Temujin leitaði aðstoðar Ong Khan, leiðtoga mongólska Kereit-ættbálkasambandsins, við að bjarga henni og litlu síðar fæddi hún son. Tímasetningin olli óvissu um hver faðirinn væri, en Temujin viðurkenndi engu að síður barnið sem son sinn. Einhvern tíma snemma á níunda áratug tólftu aldar sleit Temujin tengslin við vin sinn Jamukha, sem jafnframt var leiðtogi ættar hans, og stofnaði nýja ætt undir eigin forystu.
Árið 1187 hafði Temujin safnað svo öflugu liði og öðlast slíkt orðspor að Ong Khan leitaði til hans þegar Jin fékk Ong Khan til að ráðast á ættbálkasamband Tatara. Ong Khan og Temujin sigruðu Tatara og komust yfir meiri munaðarvörur en fylgismenn Temujin höfðu nokkru sinni séð. Það laðaði enn fleira fólk að ætt hans. Eftir því sem ættunum í bandalagi við Temujin fjölgaði stækkaði Jamukha sína eigin ætt til að jafnast á við hann. Brátt átti fólk á þeim hluta steppunnar þar sem mongólsk mál voru töluð aðeins um það að velja að ganga til liðs við Temujin, ganga til liðs við Jamukha eða eiga á hættu að annar hvor þeirra réðist á það.
Temujin gerði róttækar breytingar á hefðbundnum siðum Mongóla, að hluta til vegna erfiðleikanna sem hann hafði mátt þola í uppvextinum. Með því lagði hann grunninn að gríðarstóru fjölþjóðlegu heimsveldi. Þegar hann háði stríð við sífellt fleiri og ólíkari andstæðinga greindi hann á milli þjóðfélagsstétta. Hann refsaði þeim sem leiddu andspyrnu og lét taka leiðtoga keppinautarætta af lífi, en hlífði oft almúganum og tók karlmennina í her sinn. Hann bannaði hermönnum sínum að ræna og nauðga og skipaði þeim þess í stað að elta stríðsmenn á flótta og handtaka þá eða drepa. Þannig dró hann úr hættu á hefndarárásum þeirra sem annars slyppu. Í stað þess að hneppa fullorðna karlmenn sem teknir voru höndum í ánauð lét hann rétta yfir meðlimum aðalsætta vegna þeirra sakargifta sem hann hafði notað til að réttlæta árásina. Þeir voru að jafnaði fundnir sekir og teknir af lífi. Temujin skipti síðan herfanginu jafnt milli þátttakenda í ránsferðinni og fjölskyldna þeirra manna sem féllu í liði hans. Með því að fullvissa hermenn sína um að séð yrði fyrir ekkjum þeirra og munaðarlausum börnum dró hann úr hvatanum til liðhlaups.
Temujin skipti stríðsmönnum sínum einnig í tíu manna sveitir þar sem allir bundust hver öðrum tryggðareiðum og síðan í hundrað og þúsund manna einingar sem völdu sér eigin leiðtoga og sóru sams konar eiða. Aðeins á efsta stiginu, yfir tíu einingum með eitt þúsund stríðsmönnum í hverri, skipaði hann sjálfur herforingja. Hann valdi þá eftir verðleikum og tryggð við sig en ekki skyldleika eða ættartengslum. Hóparnir æfðu nákvæmar liðshreyfingar og lærðu einfalda söngva sem gáfu til kynna þá fylkingu sem herforingjarnir vildu mynda í hita bardagans. Þetta nýstárlega skipulag skapaði ekki aðeins banvænt og skilvirkt bardagalið. Það veitti einnig öllum körlum sameiginlegt og stéttlaust hlutverk í samfélaginu og sameinaði þann hluta steppufólksins sem varð sífellt fjölbreyttari að þjóðerni og tungumáli. Temujin tók að nefna þetta fólk Þjóð filtveggjanna með vísan til dúkklæddra heimila þess.
Umbætur Temujin ollu nýjum klofningi í steppusamfélaginu sem nú á dögum mætti kalla stéttabaráttu. Fólk af aðalsættum tók að óttast Temujin og gekk til liðs við Jamukha, en almúgafólk sóttist eftir þeirri vernd og umbun sem fylgdi aðild að Þjóð filtveggjanna. Hinn aldraði Ong Khan var mótfallinn atlögu Temujin að hefðum og forréttindum aðalsins og tók að styðja Jamukha. Eftir að Ong Khan reyndi að lokka hann í gildru flúði Temujin á fund helstu leiðtoga sinna. Þar endurnýjuðu þeir gagnkvæma tryggðareiða sína í Baljuna-sáttmálanum. Sáttmálinn varð sameiningarafl og tákn mongólskrar þjóðernishyggju fyrir komandi kynslóðir.
Mennirnir sem sóru sáttmálann komu úr níu mismunandi ættum og í hópnum voru iðkendur að minnsta kosti fjögurra trúarbragða: búddisma, kristni, íslams og hefðbundinnar mongólskrar tilbeiðslu á Tengri, hinum eilífa bláa himni. Það sem hélt Þjóð filtveggjanna saman var hvorki skyldleiki, þjóðerni né trú heldur hollusta við samfélagsskipanina sem Temujin hafði skapað. Frá Baljuna voru boð send til hinna dreifðu meðlima Þjóðar filtveggjanna um að safnast aftur saman og finna Temujin og hina á afskekktum stað á steppunni.
Ong Khan taldi Temujin fela sig í vikuferð á hestbaki til austurs. Temujin og fylgismenn hans voru þó mun nær. Þeir umkringdu sveitir Ong Khan og komu þeim að óvörum með árás sem stóð í þrjá daga. Margir fylgismenn Ong Khan og Jamukha misstu móðinn og tóku að ganga til liðs við Temujin. Ong Khan var drepinn þegar hann fór einn inn á landsvæði Naiman, síðasta ættbálkasambandsins sem gat veitt Temujin mótspyrnu.
Þar sem veldi Temujin fór vaxandi og Naiman veittu Jamukha og öðrum flóttamönnum úr liði Ong Khan skjól var stríð milli hópanna tveggja óumflýjanlegt. Agi og herbragðaþjálfun sveita Temujin skiluðu árangri. Árið 1204 hrundi veldi Naiman og leiðtogar þess voru annaðhvort fallnir eða flúnir. Þeir sem lifðu af gengu í Þjóð filtveggjanna. Að lokum gáfu fylgismenn Jamukha hann upp og Temujin lét taka bæði hann og svikarana af lífi, enda taldi hann svik þeirra við herra sinn verðskulda refsingu.