13.2 Fólksflutningar Seljúka og ákallið að austan
13.2 Fólksflutningar Seljúka og ákallið að austan
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
Kalífadæmi Abbasída var eftirtektarvert ríki sem jók hagsæld hins íslamska heims og samskipti samfélaga múslima við þjóðir víðs vegar um Afró-Evrasíu, frá Kína til Afríku sunnan Sahara. Kalífar Abbasída voru auðugir, heimsborgaralegir og undir miklum áhrifum persneskrar menningar; þeir vörðu miklu fé til endurreisnar vísinda og bókmennta. Erfiðleikar við að stjórna víðáttumiklu heimsveldi urðu þó til þess að keppinautar innan þess og utan drógu smám saman úr mætti þeirra. Abbasídar, íslamskir keppinautar þeirra og nýtt, öflugt tyrkneskt heimsveldi lögðu grunninn að átökum við Býsanska ríkið og kristnu konungsríkin í Evrópu.
Hrun valds Abbasída og fólksflutningar tyrkneskra þjóða
Eftir að hafa steypt kalífum Úmajada af stóli færðu Abbasídar valdamiðstöð sína austur á bóginn og stofnuðu höfuðborg í Bagdad. Þar skóp valdastéttin tímabil mikillar sköpunar og vitsmunalegra afreka. Við uppbyggingu heimsveldisins runnu menningarheimar, tungumál og þjóðernishópar saman.
Kalífadæmi Abbasída varðveitti persneskt og býsanskt stjórnsýslukerfi, sem tryggði valdastéttinni auð og stuðlaði að endurreisn borga og viðskipta. Arabíska var áfram tungumál stjórnsýslu og trúarbragða, en persnesk tunga og bókmenntaform tóku jafnframt að hafa áhrif á arabísku og áttu þátt í að skapa gróskumikla hefð veraldlegra og trúarlegra verka sem varðveitt voru í Stóra bókasafninu í Bagdad. Kalífadæmið varð heimsborgaralegt. Sýrlenskumælandi kristnir menn þýddu grísk verk á arabísku, Persar störfuðu við stjórnsýslu og bæði Gyðingar og kristnir menn voru bankamenn og læknar. Auður streymdi inn eftir verslunarleiðunum sem tengdu Miðjarðarhafið við Indland og Kína. Bagdad varð miðstöð heimsveldisins og heimsborg sem var þekkt fyrir lærdóm og viðskipti (Mynd 13.11).
Fyrstu kalífum Abbasída tókst að koma á miðstýrðri stjórnsýslu og draga úr þeirri spennu milli þjóðernishópa sem hafði orðið Úmajadaættinni að falli. Önnur vandamál voru þó óleyst og ný komu upp sem valdhöfum Abbasída reyndist erfitt að ráða við. Til að koma á fót her sem væri aðeins trúr valdhafa Abbasída tóku kalífar snemma á níundu öld að nota menn af tyrkneskum uppruna sem höfðu verið hnepptir í þrældóm. Þessir hermenn, sem nefndust mamlúkar, voru oft ungir drengir sem teknir höfðu verið frá heimilum sínum, snúið til íslams og þjálfaðir til hermennsku. Þeir fengu þjálfun og tryggða félagslega stöðu en á móti var ætlast til þess að þeir væru kalífanum einum trúir.
Í fyrstu komu mamlúkarnir að gagni við að bæla niður uppreisnir og ráðast gegn býsönskum keppinautum, auk þess sem þeir veittu kalífum á borð við al-Mutasim nokkurt öryggi gagnvart fjandsamlegum aðalsmönnum. Fyrirrennarar al-Mutasims höfðu reynt að viðhalda jafnvægi milli persnesku og arabísku valdastéttanna, en vald hans sjálfs byggðist á hernaðarmætti mamlúkanna. Miklar fjárveitingar til hersins og sérstök hylli við hann, einkum tyrknesku hermennina, grófu hins vegar undan stöðu kalífans meðal hinnar hefðbundnu valdastéttar. Til að leysa vandann flutti al-Mutasim höfuðborg sína frá Bagdad til Samarra í norðurhluta Mesópótamíu og aðskildi þannig tyrknesku hermennina frá öðrum íbúum. Eftir dauða hans studdu mamlúkarnir ólíka arftaka í grimmu borgarastríði sem stóð í nærri tíu ár. Völd þeirra og áhrif voru orðin varanlegur þáttur á kjarnasvæði Abbasída.
Valdhafar Abbasída glímdu einnig við trúarlegan ágreining og gagnrýni, jafnframt því sem heimsborgaralegt eðli kalífadæmisins ýtti undir grósku heimspekilegrar íhugunar og rökhyggju. Heimspekingar á borð við al-Farabi og Ibn Sina kynntu sér til dæmis ítarlega heimspeki Forn-Grikkja, þar á meðal gríska rökfræði og læknisfræði. Þeir mótuðu nýjar heimspekilegar aðferðir og lögðu sitt af mörkum til vísinda, lögfræði og guðfræði sem síðar höfðu áhrif á hugsun kristinna heimspekinga í Evrópu. Þessir íslömsku fræðimenn þýddu forna heimspekitexta á arabísku sem kristnir fræðimenn þýddu síðar á latínu. Þar sem hugsuðirnir tveir voru ekki Arabar og beittu mannlegri skynsemi við að túlka sannindi íslams vöktu þeir andúð trúarlegra íhaldsmanna og ýttu undir óánægju með veraldlega sinnaða kalífa. Menningarleg endurreisn Abbasída var einstakt afrek en ekki fögnuðu allir forystu þeirra.
Meðal mikilvægustu og langlífustu trúarbreytinga á tímum Abbasída var vöxtur þeirrar dulhyggjustefnu innan íslams sem nefnist súfismi. Súfismi var skipulagður í „bræðralög“ sem hvert um sig fylgdi kenningum og siðum stofnenda sinna í leit að einlægri og persónulegri tilbeiðslu á Guði. Súfistar hegðuðu sér líkt og munkar í öðrum trúarbrögðum: þeir höfnuðu sýndarmennsku í trúariðkun, munaði og veraldarhyggju og helguðu líf sitt dulrænum samruna við Guð. Sumir súfistar höfnuðu einnig rökhyggju í trúmálum og gagnrýndu að grísk heimspeki væri felld inn í íslamska guðfræði. Þótt súfismi væri ekki stjórnmálahreyfing veikti leit hans að andlegum hreinleika og höfnun klassískrar heimspeki stöðu Abbasída.
Þegar valdhafar Abbasída börðust við að halda yfirráðum yfir kjarnasvæðunum í Mesópótamíu og Persíu fór pólitísk og menningarleg eining íslamska heimsins að veikjast. Konungsættir sem töldu Abbasída of spillta eða fjarlæga tóku að segja skilið við þá. Á Spáni og í Norður-Afríku losnuðu Idrisídaætt Amazigh-fólksins í Marokkó og Aghlabídar í Alsír smám saman undan yfirráðum Abbasída. Á austurjaðrinum véfengdu persneskar og tyrkneskar konungsættir vald kalífadæmis Abbasída opinberlega án þess að velta því formlega úr sessi. Þessi vaxandi sundrung nefnist pólitísk valddreifing: staðbundin stjórnvöld taka þá við valdi sem áður var í höndum miðstýrðs ríkis.
Veraldlegt eðli menningar Abbasída misbauð trúarlegum íhaldsmönnum. Fræðimaðurinn al-Ghazali gagnrýndi til dæmis að grískri heimspeki og rökhyggju væri beitt við túlkun íslamskrar trúar. Stuðningur kalífanna við persneska menningu og bókmenntir, ásamt því valdi sem persneskum fjölskyldum og fræðimönnum var veitt, gerði arabísku valdastéttina þeim fráhverfa. Rótgróið og valdamikið embættismannakerfi og notkun mamlúkahersveita urðu til þess að stjórn Abbasída virtist spillt og veik. Þyngsta höggið gegn valdi Abbasída var að keppinautar gátu stofnað eigin ríki og gert tilkall til kalífatitilsins og að öflugir tyrkneskir ættbálkar á borð við Seljúka komu til kjarnasvæðis Abbasída.
Kalífadæmi Fatímída og soldánsdæmi Seljúka
Abbasídar höfðu steypt Úmajödum af stóli með stuðningi annarra en Araba, sem töldu sig hafa farið á mis við herfang landvinninganna, og sjía-múslima, sem voru andvígir Úmajödum af trúarlegum og pólitískum ástæðum. Abbasídar reyndu síðan að bregðast við óánægju ólíkra hópa í íslömsku samfélagi. Þrátt fyrir ítrustu viðleitni þeirra drógu stærð og margbreytileiki heimsveldisins, ásamt margvíslegri pólitískri, þjóðernislegri og trúarlegri spennu innan þess, úr getu kalífanna til að stjórna. Völd voru oft í höndum héraðsstjóra sem nýttu sér spennu eða veikleika í héruðunum til að stofna eigin konungsættir og jafnvel eigin kalífadæmi í samkeppni við kalífann, eins og í Al-Andalus. Í Persíu og á austurlandamærunum ógnuðu konungsættir í nágrenni Bagdad sjálfum Abbasídunum.
Þessi pólitíska valddreifing réð miklu um uppgang keppinauta sem sölsuðu undir sig landsvæði Abbasída. Fylkingar múslima reyndu einnig að hrifsa völdin af kalífunum eða leysa þá alfarið af hólmi. Tveir helstu keppinautarnir um völd voru Fatímídar og Seljúka-Tyrkir.
Kalífadæmi Fatímída
Abu Muhammad Abdullah, leiðtogi sjía snemma á tíundu öld, færði sér í nyt erfiðleika Abbasída á austurlandamærunum og velgengni kalífadæmis Úmajada á Spáni. Hann lýsti því yfir að hann væri réttmætur leiðtogi sjía og arftaki Alis, tengdasonar Múhameðs. Ekki voru allir sjía-múslimar sammála; vafasamt var að Abdullah væri afkomandi Alis. Leiðtogahæfileikar hans og persónutöfrar, ásamt stuðningi dyggra Amazigh-hermanna, hjálpuðu honum þó að stofna árið 910 fyrsta og eina kalífadæmi sjía í Norður-Afríku. Það ógnaði bæði pólitísku valdi og trúarlegum áhrifum Abbasída.
Ríkið sem Abu Muhammad Abdullah stofnaði er kallað kalífadæmi Fatímída vegna þess að konungsætt hans sagðist vera komin af Fatímu, eiginkonu Alis og dóttur Múhameðs, spámanns íslams. Kalífar Fatímída sögðust einnig vera ímamar, það er leiðtogar sjía með andlegt vald yfir múslimum. Þeir byggðu tilkallið ýmist á því að vera afkomendur Alis eða að vera birtingarmynd vilja Guðs á jörðu. Árið 969 lögðu Fatímídar Egyptaland undir sig og það varð miðstöð öflugs ríkis sem réð yfir stærstum hluta Norður-Afríku. Síðan tóku þeir Sýrland og hluta Arabíuskagans, þar á meðal hina helgu borg Mekka, og tóku þannig að ógna kjarnasvæði Abbasída (Mynd 13.12).
Sjía-múslimar töldu kalífa sína ekki aðeins fara með veraldlegt vald heldur einnig búa yfir andlegum mætti og innsæi vegna stöðu sinnar sem ímamar. Þessi hugmynd var frábrugðin viðhorfi Abbasída, samkvæmt því átti kalífinn að leiða hina trúuðu en var ekki andlegur leiðtogi. Í kalífadæmi Fatímída gat trúarsýn valdhafans því leitt til stjórnar sem einkenndist af geðþótta eða sérvisku. Abu Muhammad Abdallah styrkti til dæmis hugmynd Fatímída um kalífann með því að taka sér titilinn al-Mahdi, sem vísaði til heimsendafrelsara er myndi sigra hið illa og boða endalok tímans. Kalífinn al-Hakim bi-Amr Allah herti róðurinn gegn súnní-múslimum og setti trúarlífi kristinna manna og Gyðinga skorður. Orðrómur um að hann teldi sig guðlegan hélst á lofti og skyndilegt hvarf hans, þrjátíu og fimm ára gamals, jók á trúarlega dulúð hans. Þrátt fyrir þessa trú á andlegt vald kalífans sýndu sjía-múslimar öðrum trúarbrögðum umburðarlyndi og kristnir menn og Gyðingar gegndu mikilvægum embættum í stjórnsýslunni (Mynd 13.13).
Kalífadæmi Fatímída var öflugt ríki og trúarlegur keppinautur sem ógnaði sjálfri tilvist Abbasída. Þegar emír Úmajada í Al-Andalus sá hve lítils Abbasídar máttu sín við að hindra missi Norður-Afríku lýsti hann því yfir að hann væri kalífi þriðja kalífadæmisins, kalífadæmisins í Kordóba.
Seljúkaveldið
Rýrnun valds Abbasída birtist skýrt í uppgangi Fatímída og Úmajada í Kordóba. Báðar konungsættir tefldu fram keppinautum um kalífatitilinn og Fatímídar stofnuðu ríki sem ógnaði súnní-íslam. Upplausn miðstjórnarvaldsins náði þó ekki aðeins til fjarlægra héraða. Seint á níundu öld leyfðu Abbasídar, eða neyddust til að sætta sig við, að emírar færu með sjálfstæð völd innan yfirráðasvæðis þeirra. Konungsætt Samanída réð héruðum austurhluta Persíu sem nefndust Khorasan og Transoxiana, en Bújídaættin náði snemma á tíundu öld yfirráðum yfir landsvæðum Abbasída í Persíu og Mesópótamíu. Þótt þessar ættir gerðu ekki sjálfar tilkall til kalífatitilsins virtu þær ríki Abbasída aðeins að litlu leyti og neyddu valdhafa þess til að viðurkenna sjálfstæð völd sín. Sá hópur utan veldisins sem naut mests ávinnings af óreiðunni voru Seljúkar.
Seljúka-Tyrkir voru grein Oghuz-Tyrkja, sem mynduðu samband tyrkneskra ættflokka. Þessir hálfflakknandi ættflokkar gátu myndað stærri sambönd eða yfirgefið þau að vild. Skipulag þeirra minnti mjög á skipulag Mongóla. Oghuz-fólkið hafði flust frá Mið-Asíu eftir átök við önnur tyrknesk ættbálkasambönd á áttundu öld og hrakið ýmsa kvikfjárhirðingjahópa af landi sínu. Eins og margar steppuþjóðir aðhylltist það fjölgyðistrú með stigveldi guða og anda undir forystu himinguðsins Tengri. Talið var að trúarsérfræðingar, nefndir sjamanar, gætu miðlað málum við þessi goð og aflað fólki náðar og gæfu.
Fyrstu samskipti Oghuz-fólksins og hins íslamska heims voru ekki friðsamleg. Gagnkvæmar ránsferðir urðu uppspretta manna sem voru hnepptir í þrældóm og þjónuðu Abbasídum sem mamlúkar. Seljúkaættin er kennd við ættflokksleiðtogann Saljuq, sem fluttist suður frá ríki Oghuz á tíundu öld og lenti oft í ofbeldisfullum átökum við aðrar tyrkneskar þjóðir og emíra Abbasída. Leiðtogar Seljúka gengu til íslams; það kann að hafa valdið átökum við Oghuz-fólkið en dró þá inn á áhrifasvæði Abbasída. Undir leiðtogum á borð við Tughril tóku þeir á elleftu öld að stofna eigið ríki innan og utan yfirráðasvæða Abbasída. Þeir hröktu aðrar tyrkneskar þjóðir frá Afganistan í átt til Indlands. Þeir börðust með góðum árangri gegn Býsanska ríkinu og sumum lénsríkjum þess, einkum konungsríkinu Georgíu. Undir stjórn Alp Arslan tóku þeir Anatólíu af Býsansmönnum og stefndu Konstantínópel í bráða hættu. Um miðja elleftu öld höfðu Seljúkar með landvinningum skapað heimsveldi sem náði frá Indlandi til Miðjarðarhafs (Mynd 13.14).
Leiðtogar Seljúka tóku ekki kalífatitilinn af Abbasídum heldur tóku sér heitið soldán, sem merkir „valdið“. Þar sem þeir voru nýgengnir til íslams og hvorki Arabar né tengdir fjölskyldu Múhameðs kom kalífatitillinn ekki til greina. Þeir viðurkenndu stöðu kalífans en raunveruleg völd voru í höndum þeirra sjálfra. Seljúkar vildu sýna trúarákafa sinn með baráttu gegn kristnum mönnum og Fatímídum og réðu nú yfir kjarnasvæði íslamskrar siðmenningar og verulegum landsvæðum Býsanska ríkisins.
Seljúkar treystu lögmæti sitt með því að verja súnní-íslam og veita fé til menningar- og listastarfsemi. Þeir reistu moskur og studdu starf trúarfræðinga og trúboða. Hinn frægi heimspekingur al-Ghazali starfaði við hirðir soldána Seljúka. Þótt hann væri andvígur því hvernig Ibn Sina, þekktur á Vesturlöndum sem Avicenna, hafði beitt grískri rökfræði í trúmálum vann hann engu að síður að náttúruvísindum og stærðfræði. Líkt og Abbasídar á undan þeim studdu Seljúkar listir og reistu moskur, madrösur og hallir. Þeir studdu starf fræðimanna á borð við stærðfræðinginn og skáldið Omar Khayyam. Líkt og arabísku landvinningamennirnir á undan tóku þeir einnig upp persnesku sem bókmenntamál og settust að í borgum.
Seljúkar tóku þátt í menningarskiptum og hirðir aðalsins, moskur og madrösur urðu miðstöðvar íslamsks menningarstarfs. Þeir lögðu einnig sérstaka rækt við karavanseraj, gistihús við verslunarleiðir sem lengi höfðu veitt langferðamönnum öruggan dvalarstað.
Soldánarnir voru strangtrúaðir súnní-múslimar og hröktu sjía-Fatímída til baka, náðu yfirráðum yfir Jerúsalem og loks Mekka. Þótt þeir sýndu öðrum trúarbrögðum, svo sem gyðingdómi og kristni, almennt umburðarlyndi tryggðu þeir ráðandi stöðu súnní-islams með því að krefja samfélög annarra en múslima reglulega um greiðslur og meina sjía-múslimum að gegna háum embættum. Árangur Seljúka í baráttu gegn kristnum ríkjum ýtti undir ásakanir um trúarlega kúgun í Vestur-Evrópu.
Koma tyrknesku þjóðanna og sú staðreynd að þær tóku íslam stuðluðu á margan hátt að viðgangi súnní-islams og eflingu baráttunnar gegn kristnum ríkjum. Þrátt fyrir sigra leiðtoga á borð við Alp Arslan voru deilur um ríkiserfðir farnar að segja til sín undir lok elleftu aldar. Meðlimir konungsættarinnar tóku að berjast innbyrðis og skipta heimsveldinu í smærri ríki. Eitt mikilvægasta arftakaríkið var stofnað í Anatólíu, nærri Býsanska ríkinu, og nefndist soldánsdæmi Seljúka í Rúm. Heitið vísar til þess að svæðið hafði fyrst tilheyrt Rómaveldi og síðar Býsanska ríkinu.
Innbyrðis átök Seljúka, deilur þeirra við Fatímída og keppinautakalífadæmið á Spáni sundruðu íslamska heiminum. Tilraunir Abbasída til að ná raunverulegum yfirráðum yfir heimsveldi sínu flæktu stjórn Seljúka enn frekar. Völdum Fatímída stafaði ógn af innri óstöðugleika þegar kalífarnir tóku tyrkneskt riddaralið í þjónustu sína og vöktu þannig óánægju hefðbundins riddaraliðs Amazigh-fólksins. Íslamski heimurinn hélt áfram að ala af sér afburðafræðimenn og skáld sem unnu úr persneskum, forngrískum og indverskum hugmyndum. Á stjórnmálasviðinu voru íslömsku konungsríkin þó sundruð og veik. Vegna þessarar sundrungar gátu kristnir menn frá Vestur-Evrópu stofnað eigin nýlendur í íslamska heiminum í krossferðunum.
Orrustan við Manzikert og ákallið að austan
Á sama tíma og vald Abbasída í hinum íslamska heimi færðist í auknum mæli til héraðanna gat Býsanska ríkið ekki nýtt sér veikleika íslamska heimsins. Býsansmenn höfðu áður notið tímabils menningarlegra og hernaðarlegra yfirburða undir hinni voldugu makedónsku keisaraætt (867–1025). Herkeisarar hennar höfðu getað hrundið múslimum í austri og slavneskum þjóðum í vestri. Stöðugleikinn sem af þessu leiddi hafði stuðlað að menningarlegri sköpun og nýsköpun á tímabili sem stundum er nefnt makedónska endurreisnin. Listaverk þessa tímabils höfðu síðar áhrif á ítalska list og voru fyrirboði þróunar ítölsku endurreisnarinnar (Mynd 13.15).
Við lok makedónska tímabilsins dró úr getu býsanska keisarans til að takast á við efnahags- og hernaðarástandið. Óhæfir valdhafar og átök um arftaka makedónsku keisaraættarinnar drógu úr hernaðargetu veldisins. Býsansmenn misstu einnig yfirráð yfir handanhafshéruðum sínum, einkum Suður-Ítalíu og Sikiley, sem höfðu verið uppspretta viðskipta og tekna. Íslamskir og ítalskir flotar tóku að drottna yfir viðskiptum á Miðjarðarhafi. Þegar bein viðskipti milli hins kristna Vesturlands og hins íslamska heims jukust versnaði efnahagsstaða Býsanska ríkisins sem milliliðs. Býsanskir valdhafar reyndu að stofna til hjúskaparbandalaga við slavneska valdhafa og jafnvel normanska ævintýramenn sem létu að sér kveða á Sikiley og Suður-Ítalíu. Þótt slíkir bandamenn vildu ólmir tengjast vegsemd Býsanska ríkisins voru þeir engu síður líklegir til að öðlast slíka vegsemd með því að ráðast á veldið og stofna þar eigið ríki. Býsanskeisararnir sáu hvervetna hverflynda bandamenn og grimma óvini.
Áskoranir Býsanska ríkisins einskorðuðust ekki við erlenda keppinauta. Valdhafar þess glímdu við sama vanda og kalífar Abbasída: volduga aðila innan eigin veldis sem reyndu að notfæra sér veikleika valdhafanna til að auðga fjölskyldur sínar. Makedónskir keisarar á borð við Basileios II höfðu sett lög til að draga úr valdi þessarar yfirstéttar, sem nefndist dynatoi, með því að leggja á hana þunga skatta og skipta víðáttumiklum landeignum hennar upp og úthluta þeim til bænda sem þjónuðu í hernum. Eftir daga Basileiosar tóku við óhæfari keisarar sem voru ótryggari í sessi. Þeir neyddust til að reiða sig á stuðning dynatoi og sneru stefnu hans við. Þetta veikti bændurna sem voru hryggjarstykki hersins og efldi yfirstéttina, sem launaði verndarvæng keisaranna með því að leggja á ráðin um að ná yfirráðum yfir þeim eða koma í þeirra stað. Líkt og Abbasídar þurftu valdhafarnir því að takast samtímis á við ógnir utan ríkisins og áskoranir innan þess í flókinni leit að stöðugleika.
Einn af dynatoi varð Rómanos IV keisari árið 1068. Rómanos var hæfur herforingi sem vildi vinna aftur þau landsvæði sem veldið hafði misst til Seljúka. Vanræksla fyrri keisara á hernum varð til þess að hann þurfti að reiða sig á erlenda málaliða sem áttu illa saman og rændu á býsönsku yfirráðasvæði ef þeim voru ekki greidd laun á réttum tíma. Rómanos hafði áður unnið nokkra sigra gegn Seljúkum, en ránsferðir þeirra undir forystu Alp Arslan voru orðnar blóðugar og harðvítugar. Hann vonaðist til að endurheimta hernaðarlega mikilvæg svæði í austanverðu Anatólíu meðan Alp Arslan barðist við Fatímída.
Alp Arslan var þó ekki eins fjarri og Rómanos hafði vonað og herirnir mættust nærri bænum Manzikert. Nokkrir af málaliðum Rómanosar yfirgáfu hann fyrir orrustuna og á úrslitastundu brugðust keppinautar hans úr röðum aðalsins honum og vörðu ekki herinn á undanhaldinu. Seljúkar tóku Rómanos þá höndum. Í stað þess að taka hann af lífi, eins og algengt var um hættulega óvini, auðmýkti Alp Arslan hann með því að þyrma lífi keisarans og sleppa honum lausum eftir að hann samþykkti að láta af hendi landsvæði og greiða há lausnargjöld.
Ósigurinn á vígvellinum hefði ef til vill ekki þurft að verða hörmulegur en vandamál innan veldisins juku tjónið. Aðallinn steypti Rómanosi af stóli og drap hann og næstu tuttugu árin tókst býsönskum valdhöfum ekki að koma aftur á reglu í veldinu. Einn af eftirmönnum Rómanosar, Alexíos I, leitaði til páfans eftir aðstoð gegn Seljúkum. Hann vænti liðs málaliða en Úrbanus II páfi túlkaði átökin milli Býsansmanna og Seljúka sem baráttu milli trúarbragða. Sú túlkun varð kveikjan að krossferðahreyfingunni.