11.3 Ný-Freudistar: Adler, Erikson, Jung og Horney

11.3 Ný-Freudistar: Adler, Erikson, Jung og Horney

Freud laðaði að sér marga fylgismenn sem breyttu hugmyndum hans til að skapa nýjar kenningar um persónuleika. Þessir kenningasmiðir, sem kallaðir eru ný-Freudistar, voru almennt sammála Freud um að reynsla í bernsku skipti máli, en drógu úr áherslu á kynlíf og beindu sjónum frekar að félagslegu umhverfi og áhrifum menningar á persónuleika. Fjórir þekktir ný-Freudistar eru Alfred Adler, Erik Erikson, Carl Jung (borið fram „Júng“) og Karen Horney (borið fram „HORN-æ“).

Alfred Adler

Alfred Adler, samstarfsmaður Freuds og fyrsti forseti Sálgreiningarfélagsins í Vín (innsti hringur samstarfsmanna Freuds), var fyrsti helsti kenningasmiðurinn sem sleit sig frá Freud (mynd 11.8). Hann stofnaði síðar sálfræðistefnu sem kallast einstaklingssálfræði og beinist að hvöt okkar til að bæta upp minnimáttarkennd. Adler (1937, 1956) setti fram hugtakið minnimáttarkennd. Minnimáttarkennd vísar til þeirrar tilfinningar einstaklings að hann hafi lítið gildi og standist ekki viðmið annarra eða samfélagsins. Hugmyndir Adlers um minnimátt marka stóran mun á hugsun hans og Freuds. Freud taldi að kynferðislegar og árásargjarnar hvatir drifu okkur áfram, en Adler (1930, 1961) taldi að minnimáttarkennd í bernsku drifi fólk til að reyna að öðlast yfirburði og að þessi viðleitni væri aflið að baki öllum hugsunum okkar, tilfinningum og hegðun.

Adler trúði einnig á mikilvægi félagslegra tengsla og leit svo á að þroski í bernsku yrði til í gegnum félagslegan þroska fremur en þau kynferðislegu stig sem Freud lýsti. Adler benti á innbyrðis tengsl mannkyns og þörfina á að vinna saman að bættum hag allra. Hann sagði: „Hamingja mannkyns felst í því að vinna saman, í því að lifa eins og hver einstaklingur hafi sett sér það verkefni að stuðla að almannaheill“ (Adler, 1964, bls. 255), og að meginmarkmið sálfræðinnar væri „að viðurkenna jafnan rétt og jafnrétti annarra“ (Adler, 1961, bls. 691).

Með þessum hugmyndum skilgreindi Adler þrjú grundvallarleg félagsleg verkefni sem við verðum öll að takast á við: atvinnuverkefni (starfsferill), samfélagsverkefni (vinátta) og ástarverkefni (að finna náinn maka til langtímasambands). Í stað þess að einblína á kynferðislegar eða árásargjarnar hvatir hegðunar, eins og Freud gerði, einblíndi Adler á félagslegar hvatir. Hann lagði einnig meiri áherslu á meðvitaða en ómeðvitaða hvöt, þar sem hann taldi að þessi þrjú grundvallarfélagslegu verkefni væru meðvitað þekkt og markvisst sótt. Það þýðir ekki að Adler hafi ekki líka trúað á ómeðvituð ferli - það gerði hann - en hann taldi meðvituð ferli mikilvægari.

Eitt helsta framlag Adlers til persónuleikasálfræði var sú hugmynd að systkinaröð okkar móti persónuleika okkar. Hann lagði til að eldri systkini, sem í upphafi eru miðpunktur athygli foreldra sinna en þurfa að deila þeirri athygli þegar nýtt barn bætist í fjölskylduna, bæti sér það upp með því að verða afreksfólk. Yngstu börnin gætu, samkvæmt Adler, orðið dekruð, sem skilur miðjubarnið eftir með tækifæri til að draga úr neikvæðu samspili yngstu og elstu barnanna. Þrátt fyrir vinsældir þessara hugmynda hafa rannsóknir ekki staðfest tilgátur Adlers um systkinaröð með óyggjandi hætti.

Erik Erikson

Sem brottfallinn nemandi úr listaskóla með óvissa framtíð hitti hinn ungi Erik Erikson dóttur Freuds, Önnu Freud, þegar hann kenndi börnum bandarískra hjóna sem voru í sálgreiningu í Vín. Það var Anna Freud sem hvatti Erikson til að læra sálgreiningu. Erikson fékk prófskírteini sitt frá Sálgreiningarstofnuninni í Vín árið 1933, og þegar nasisminn breiddist út um Evrópu flúði hann land og flutti til Bandaríkjanna sama ár. Eins og þú lærðir þegar þú kynntir þér þroska á lífsleiðinni setti Erikson síðar fram sálfélagslega þroskakenningu, sem gerir ráð fyrir að persónuleiki einstaklings þróist alla ævina - sem víkur frá þeirri skoðun Freuds að persónuleikinn sé fastmótaður snemma á lífsleiðinni. Í kenningu sinni lagði Erikson áherslu á þau félagslegu tengsl sem eru mikilvæg á hverju stigi persónuleikaþroska, öfugt við áherslu Freuds á kynlíf. Erikson skilgreindi átta stig, sem hvert um sig táknar átök eða þroskaverkefni (tafla 11.2). Þróun heilbrigðs persónuleika og hæfnitilfinningar veltur á því að leysa hvert verkefni með árangursríkum hætti.

Carl Jung

Carl Jung (mynd 11.9) var svissneskur geðlæknir og lærisveinn Freuds, sem síðar skildi við Freud og þróaði eigin kenningu sem hann kallaði greinandi sálfræði. Greinandi sálfræði beinist að því að vinna að jafnvægi milli andstæðra afla meðvitaðrar og ómeðvitaðrar hugsunar og reynslu innan persónuleikans. Samkvæmt Jung er þessi vinna samfellt lærdómsferli - sem á sér aðallega stað á seinni hluta ævinnar - þar sem einstaklingurinn verður meðvitaður um ómeðvitaða þætti og samþættir þá meðvitundinni.

Aðskilnaður Jungs frá Freud byggðist á tveimur meginágreiningsefnum. Í fyrsta lagi féllst Jung, líkt og Adler og Erikson, ekki á að kynhvöt væri helsti hvatinn í sálarlífi einstaklings. Í öðru lagi, þótt Jung væri sammála hugmynd Freuds um persónulega dulvitund, taldi hann hana ófullnægjandi. Auk persónulegrar dulvitundar beindi Jung sjónum sínum að sameiginlegri dulvitund.

Sameiginleg dulvitund er algild útgáfa af persónulegri dulvitund og geymir andleg mynstur, eða minnisspor, sem eru sameiginleg okkur öllum (Jung, 1928). Þessar forfeðraminningar, sem Jung kallaði frummyndir, birtast sem algild þemu í ýmsum menningarheimum, til dæmis í bókmenntum, listum og draumum (Jung). Jung sagði að þessi þemu endurspegluðu sameiginlega reynslu fólks um allan heim, svo sem að horfast í augu við dauðann, verða sjálfstæður og sækjast eftir leikni. Jung (1964) taldi að hver einstaklingur fengi sömu þemu í arf í gegnum líffræðina og að sömu tegundir tákna - svo sem hetjan, meyjan, vitringurinn og bragðarefurinn - væru til staðar í þjóðsögum og ævintýrum allra menningarheima. Að mati Jungs er samþætting þessara ómeðvituðu frummyndaþátta sjálfsins hluti af sjálfsbirtingarferlinu á seinni hluta ævinnar. Með þessari áherslu á sjálfsbirtingu skildi Jung leiðir við þá trú Freuds að persónuleikinn ákvarðist eingöngu af liðnum atburðum og sá fyrir sér stefnu fram á við í átt að sjálfsbirtingu.

Jung lagði einnig til tvö viðhorf eða tvær nálganir til lífsins: úthverfu og innhverfu (Jung, 1923) (tafla 11.3). Þessar hugmyndir eru taldar meðal mikilvægustu framlaga Jungs til persónuleikasálfræðinnar, þar sem næstum öll persónuleikalíkön innihalda nú þessi hugtök. Ef þú ert úthverfur ertu einstaklingur sem fær orku af því að vera opinn og félagslega virkur: Þú sækir orku í að vera innan um aðra. Ef þú ert innhverfur gætirðu verið hljóðlátur og hlédrægur, eða þú gætir verið félagslyndur, en orkan kemur frá innri sálrænni virkni. Jung taldi að jafnvægi milli úthverfu og innhverfu þjónaði best markmiði sjálfsbirtingar.

Annað hugtak sem Jung lagði til var persóna, sem hann lýsti sem grímu sem við setjum upp. Samkvæmt Jung búum við þessa persónu til meðvitað; hún sprettur þó bæði af meðvitaðri reynslu okkar og sameiginlegri dulvitund. Hver er tilgangur persónunnar? Jung taldi að hún væri málamiðlun milli þess hver við erum í raun og veru (okkar sanna sjálf) og þess sem samfélagið ætlast til af okkur. Við felum þá hluta af okkur sjálfum sem samræmast ekki væntingum samfélagsins.

Karen Horney

Karen Horney var ein af fyrstu konunum sem hlutu þjálfun sem sálgreinandi að freudískri hefð. Í kreppunni miklu flutti Horney frá Þýskalandi til Bandaríkjanna og fjarlægðist í kjölfarið kenningar Freuds. Líkt og Jung trúði Horney því að hver einstaklingur hefði möguleika á sjálfsbirtingu og að markmið sálgreiningar ætti að vera að stefna að heilbrigðu sjálfi fremur en að kanna vanvirk mynstur frá frumbernsku. Horney var einnig ósammála þeirri hugmynd Freuds að stúlkur hefðu reðuröfund og öfunduðu líffræðilega eiginleika karla. Samkvæmt Horney er slík öfund líklegast menningarlega mótuð vegna meiri forréttinda sem karlar hafa oft, sem þýðir að munur á persónuleika karla og kvenna er menningarlegur, ekki líffræðilegur. Hún lagði enn fremur til að karlar hefðu legöfund, vegna þess að þeir geta ekki fætt börn.

Kenningar Horney beindust að hlutverki ómeðvitaðs kvíða. Hún lagði til að eðlilegur þroski gæti hindrast af grunnkvíða sem stafar af því að þörfum er ekki mætt, svo sem reynslu í bernsku af einmanaleika og/eða einangrun. Hvernig læra börn að takast á við þennan kvíða? Horney lagði til þrjá bjargráðastíla (tafla 11.4). Fyrsti bjargráðastíllinn, að leita til fólks, byggist á tengslamyndun og ósjálfstæði. Þessi börn verða háð foreldrum sínum og öðrum umönnunaraðilum í viðleitni til að fá athygli og ástúð, sem dregur úr kvíða (Burger, 2008). Þegar þessi börn vaxa úr grasi hafa þau tilhneigingu til að nota sömu bjargráðaaðferð í samböndum og tjá sterka þörf fyrir ást og viðurkenningu (Burger, 2008). Annar bjargráðastíllinn, að snúast gegn fólki, byggist á árásargirni og ákveðni. Börn með þennan bjargráðastíl komast að því að átök eru besta leiðin til að takast á við óhamingjusamar heimilisaðstæður og þau takast á við óöryggi með því að leggja önnur börn í einelti (Burger, 2008). Sem fullorðnir hafa einstaklingar með þennan bjargráðastíl tilhneigingu til að ráðskast með aðra og beita þá yfirgangi. Þriðji bjargráðastíllinn, að fjarlægjast fólk, byggist á aðskilnaði og einangrun. Þessi börn takast á við kvíða sinn með því að draga sig út úr heiminum. Þau þurfa næði og hafa tilhneigingu til að verða einfarar sem fullorðin.

Horney taldi að þessir þrír stílar væru leiðir sem fólk notar venjulega til að takast á við dagleg vandamál; þeir geta hins vegar orðið að taugaveikluðum aðferðum ef þeim er beitt á ósveigjanlegan og áráttukenndan hátt, þannig að einstaklingurinn fjarlægist aðra.