Arðsemiskennitölur og DuPont-aðferðin

6.6 Arðsemiskennitölur og DuPont-aðferðin

Að loknum þessum kafla átt þú að geta:

• Reiknað hagnaðarhlutfall og túlkað hversu stór hluti sölutekna verður eftir sem hagnaður.
• Metið hvernig fyrirtæki nýtir eignir sínar og eigið fé með því að reikna arðsemi heildareigna og arðsemi eigin fjár.
• Greint hvaða þættir ráða arðsemi eigin fjár með DuPont-aðferðinni.

Arðsemi lýsir því hversu vel rekstur fyrirtækis skilar hagnaði. Til að bæta arðsemina þarf fyrirtækið að nýta eignir sínar og aðra rekstrarþætti vel og afla tekna umfram gjöld. Hér verða þrjár arðsemiskennitölur skoðaðar: hagnaðarhlutfall, arðsemi heildareigna og arðsemi eigin fjár.

Hagnaðarhlutfall

Hagnaðarhlutfall sýnir hversu stór hluti sölutekna verður eftir sem hagnaður. Hlutfallið má einnig túlka sem hagnað af hverjum Bandaríkjadal í sölu. Því nær sem það er 1, því stærri hluti teknanna verður eftir þegar gjöld hafa verið greidd. Formúlan er

Hagnaðarhlutfall Clear Lake Sporting Goods á yfirstandandi ári er

Niðurstaðan merkir að 29 sent verða eftir sem hagnaður af hverjum Bandaríkjadal í sölu. Telji Clear Lake Sporting Goods hlutfallið of lágt þarf fyrirtækið að leita leiða til að draga úr gjöldum, auka sölu eða gera hvort tveggja.

Arðsemi heildareigna

Arðsemi heildareigna mælir hversu vel fyrirtæki nýtir eignir sínar til að skila hagnaði. Hærra hlutfall merkir að meiri hagnaður fæst af því fjármagni sem bundið er í eignum. Meðalstaða heildareigna er reiknuð sem meðaltal stöðunnar í upphafi og lok tímabils samkvæmt efnahagsreikningi. Upphafsstaða ársins er lokastaða ársins á undan. Formúlurnar eru

Arðsemi heildareigna Clear Lake Sporting Goods á yfirstandandi ári er

Hærra hlutfall bendir til þess að fyrirtækið nýti eignir sínar betur til hagnaðarsköpunar. Mat á því hvað telst viðunandi arðsemi verður þó að taka mið af atvinnugreininni.

Arðsemi eigin fjár

Arðsemi eigin fjár (ROE) mælir þann hagnað sem fyrirtæki skilar miðað við eigið fé hluthafa. Eigið fé samanstendur af framlögum hluthafa og óráðstöfuðum hagnaði sem fyrirtækið hefur haldið eftir í rekstrinum. Hærra hlutfall bendir almennt til þess að fyrirtækið nýti þetta fjármagn betur til hagnaðarsköpunar. Formúlurnar eru

Meðalstaða eigin fjár hluthafa er meðaltal stöðunnar í upphafi og lok tímabils samkvæmt efnahagsreikningi. Upphafsstaða yfirstandandi árs er lokastaða ársins á undan. Þegar arðsemi eigin fjár almennra hluthafa er reiknuð þarf að draga greiddan forgangsarð frá hreinum hagnaði.

Fyrir Clear Lake Sporting Goods er greiddur forgangsarður dreginn frá hreinum hagnaði. Arðsemi eigin fjár á yfirstandandi ári er því

Hærra hlutfall bendir til þess að fyrirtækið skili meiri hagnaði af eigin fé hluthafa. Eins og áður verður þó að meta niðurstöðuna í ljósi viðmiða í viðkomandi atvinnugrein.

DuPont-aðferðin

Grunnform arðsemi eigin fjár er gagnlegt, en með DuPont-aðferðinni má greina hlutfallið í þrjá áhrifaþætti: rekstrarhagkvæmni, mælda með hagnaðarhlutfalli; nýtingu eigna, mælda með veltuhraða heildareigna; og fjárhagslega vogun, mælda með eiginfjárstuðli. Aðferðin á rætur að rekja til ársins 1919, þegar DuPont tók hana upp við innri árangursmælingar. DuPont-jafnan er

Hagnaðarhlutfall sýnir hversu mikill hagnaður verður eftir af hverjum Bandaríkjadal í sölu:

Veltuhraði heildareigna sýnir hversu miklar sölutekjur myndast fyrir hvern Bandaríkjadal sem bundinn er í eignum. Kennitalan mælir þannig hversu vel fyrirtækið nýtir eignir sínar til tekjuöflunar:

Eiginfjárstuðull mælir fjárhagslega vogun með því að bera meðalstöðu heildareigna saman við meðalstöðu eigin fjár hluthafa:

DuPont-greining skiptir arðsemi eigin fjár í afmarkaða þætti og auðveldar þannig fjárfestum að sjá hvað ræður niðurstöðunni. Hagnaðarhlutfall og veltuhraði heildareigna Clear Lake Sporting Goods hafa þegar verið reiknuð:

Eiginfjárstuðull Clear Lake er reiknaður með meðalstöðu heildareigna og meðalstöðu eigin fjár hluthafa sem fengust hér að framan:

Þegar allir þrír þættirnir liggja fyrir má ljúka DuPont-greiningu Clear Lake Sporting Goods:

Árangursgreining

DuPont-greiningin sýnir samspil allra þriggja þáttanna. Góður rekstur krefst bæði viðunandi hagnaðarhlutfalls og skilvirkrar nýtingar eigna, en fjárhagsleg vogun hefur einnig áhrif á arðsemi eigin fjár. Eins og aðrar kennitölur öðlast ROE fyrst merkingu í samhengi við fyrirtækið, fyrri þróun þess og viðeigandi samanburðarhóp. ROE Clear Lake er 36,4%, samanborið við 12,56% meðaltal fyrirtækja í útivistarvörum sama ár, og virðist fyrirtækið því standa sig vel gagnvart þeim hópi. Flokkurinn er þó breiður og nær til annars konar rekstrar en sérhæfðrar sölu á útivistarbúnaði. Samanburður við beina keppinauta á borð við Cabela’s og Bass Pro Shops gæti því gefið marktækari mynd.

Clear Lake Sporting Goods er jafnframt sérhæfð smásöluverslun. Því er einnig gagnlegt að bera fyrirtækið saman við almenna smásölu og netsmásölu, þar sem meðalarðsemi eigin fjár er 20,64% og 27,05%. Clear Lake stendur enn vel í þeim samanburði, en munurinn er minni en gagnvart fyrirtækjum í útivistarvörum (sjá töflu 6.1).