3.6 Uppruni og einkenni hagfræðilegra gagna
3.6 Uppruni og einkenni hagfræðilegra gagna
Markmið kaflans
Að loknum þessum kafla átt þú að geta:
FRED: Federal Reserve Economic Data
Federal Reserve Economic Data (FRED) er einn umfangsmesti gagnagrunnur heims um hagfræðileg gögn. 12 Gagnagrunnurinn er rekinn af Federal Reserve Bank of St. Louis og geymir meira en 765.000 hagfræðilegar tímaraðir. Gögnin koma frá bandaríska seðlabankakerfinu og fjölmörgum öðrum stofnunum, þar á meðal Bureau of Labor Statistics og US Census Bureau.
Í FRED má finna hagtölur um meðal annars atvinnu, verðbólgu, gengi, VLF og vexti. Stór hluti gagnanna lýsir bandarísku efnahagslífi, en þar eru einnig þjóðhagsgögn frá öðrum ríkjum. Gögnin má skoða sem línurit eða texta á vefnum og hlaða niður í Excel til frekari greiningar.
Gildi og prósentubreytingar
Sömu gögn má setja fram á ólíkan hátt. Val á myndriti ræðst af því hvaða eiginleika gagnanna á að draga fram.
Mynd 3.19 sýnir gildi VLF Japans á raunvirði frá 2010 til 2020. Þróunin var almennt upp á við fyrstu tíu árin, en árið 2020 varð snörp lækkun vegna efnahagsáhrifa COVID-19-faraldursins. VLF féll þá hratt niður fyrir öll gildi sem sést höfðu á áratugnum á undan.
Lóðrétti ásinn á mynd 3.19 er í jenum. VLF á raunvirði var á bilinu 500 til 560 billjónir jena á tímabilinu. Fram að COVID-19-faraldrinum var meginstefnan upp á við og japanska hagkerfið óx, þótt vöxturinn væri misjafn milli ára.
Mynd 3.20 byggist á sömu gögnum um VLF Japans á raunvirði frá 2010 til 2020 og mynd 3.19, en sýnir prósentubreytingu hvers ársfjórðungs á lóðrétta ásnum. Slík framsetning dregur skýrt fram hvort hagkerfið vex eða dregst saman á hverjum tíma.
Prósentubreyting milli tveggja ársfjórðunga er reiknuð þannig:
VLF Japans á raunvirði var 522.594,2 milljarðar jena á fyrsta ársfjórðungi 2013 og 527.277,0 milljarðar á öðrum ársfjórðungi. Prósentubreytingin milli ársfjórðunganna var því:
Jákvæð prósentubreyting á mynd 3.20 merkir að VLF á raunvirði hafi aukist og hagkerfið vaxið. Neikvæð breyting merkir samdrátt. Framsetningin sýnir einnig hvort hægir á hagvexti: sé breytingin enn jákvæð en minni en ársfjórðunginn á undan vex hagkerfið áfram, en vaxtarhraðinn lækkar.
Vísitölur
Vísitala mælir þróun tiltekins þáttar í hagkerfinu eða á fjármálamarkaði. Með henni má bera saman gildi hagstærðar á ólíkum tímum. Vísitölur henta einkum þegar þróunin yfir tíma skiptir meira máli en algilt gildi hagstærðarinnar á hverjum tíma.
Fyrr í kaflanum var verðbólga mæld með prósentubreytingu vísitölu neysluverðs (CPI). CPI mælir kostnað við tiltekna vörukörfu. Þegar vísitalan er sett fram skiptir upphaflegur dollarkostnaður körfunnar ekki meginmáli; athyglin beinist að því hve mikið kostnaður sömu körfu breytist milli tímabila.
Til að mæla breytinguna er valið grunnár og kostnaður vörukörfunnar þá fær vísitölugildið 100. Kosti karfan 300 dollara á grunnárinu en 330 dollara ári síðar verður vísitölugildið 110. Tíu prósenta hækkun kostnaðar kemur þannig fram sem tíu prósenta hækkun vísitölunnar. Þetta auðveldar samanburð á verðbólgu milli ólíkra mælikvarða.
Kosti vörukarfa 40.000 jen á grunnárinu og 42.000 jen ári síðar hækkar vísitalan úr 100 í 105, enda hefur kostnaðurinn aukist um 5%. Með því að bera saman þróun vísitölugilda í Japan og Bandaríkjunum má bera saman verðbólguþróun ríkjanna þótt verðlag sé mælt í ólíkum gjaldmiðlum.
Tafla 3.6 sýnir CPI í Bandaríkjunum, Japan og Sviss á tíu ára fresti frá 1970. Grunnárið er 1970 og vísitölugildið því 100 í öllum ríkjunum það ár. Gögnin sýna að verðbólga í Japan hefur verið lítil undanfarna áratugi. Óbreytt vísitölugildi milli ára jafngildir engri verðbólgu, en lækkandi gildi merkir neikvæða verðbólgu, það er verðhjöðnun.
| Ár | Bandaríkin | Sviss | Japan |
|---|---|---|---|
| 1970 | 100.0 | 100.0 | 100.0 |
| 1980 | 212.3 | 162.3 | 232.5 |
| 1990 | 336.5 | 226.4 | 291.2 |
| 2000 | 443.5 | 278.2 | 322.1 |
| 2010 | 561.6 | 304.3 | 313.6 |
| 2020 | 666.6 | 302.3 | 331.8 |
Tafla 3.6. CPI-vísitölugildi í Bandaríkjunum, Sviss og Japan. 15
Vísitölugildin auðvelda samanburð á áhrifum verðbólgu á framfærslukostnað í ríkjunum þremur. Verð hækkaði hraðar í Japan en í Bandaríkjunum og Sviss á áttunda áratugnum, en um miðjan níunda áratuginn dró úr verðhækkunum þar. Í Sviss var verðbólga minni á áttunda áratugnum en verðlag hélt áfram að hækka næstu tvo áratugi. Þrátt fyrir ólíka þróun varð verðlag bæði í Sviss og Japan um þrefalt hærra árið 2020 en 1970. Í Bandaríkjunum hélt verðlag áfram að hækka og var orðið nær sjöfalt hærra en á grunnárinu.