3.3 Hagsveiflur og efnahagsumsvif

Bandaríska hagkerfið hefur vaxið verulega til langs tíma, eins og mynd 3.12 sýnir. Vöxturinn hefur þó hvorki verið jafn né stöðugur. Á sumum tímabilum hefur hagkerfið vaxið hraðar en að meðaltali en á öðrum hefur það dregist saman.

Mynd 3.13 sýnir hlutfallslega breytingu VLF á raunvirði á hverjum ársfjórðungi. Breytingin er jákvæð þegar VLF vex en neikvæð þegar framleiðsla dregst saman.

Mynd 3.14 sýnir þróun VLF yfir tíma. Þótt langtímaþróunin sé greinilega upp á við er ferillinn ekki bein lína. Tímabil hraðs hagvaxtar skiptast á við hægari vöxt eða samdrátt. Þessar reglubundnu sveiflur í efnahagsumsvifum nefnast hagsveiflur.

Hröð efnahagsþensla getur ekki haldið áfram til lengdar. Fyrr eða síðar hægir á hagvexti og atvinnuleysi eykst; þá tekur samdráttur við af þenslu. Vendipunkturinn milli þenslu og samdráttar nefnist hátindur. Þegar samdrætti lýkur og nýtt þensluskeið hefst er hagsveiflan komin í botn. Lengd hagsveiflu er mæld frá einum botni til þess næsta, eins og mynd 3.15 sýnir.

Samdráttur í hagsveiflunni er oft nefndur samdráttarskeið. Einkarekna rannsóknarstofnunin National Bureau of Economic Research (NBER) tímasetur hagsveiflur í Bandaríkjunum og lýsir því opinberlega yfir hvenær samdráttarskeið hefjast og þeim lýkur. Áður fyrr var samdráttarskeið gjarnan skilgreint sem minnkandi VLF tvo ársfjórðunga í röð. Skilgreining NBER er nú víðari: efnahagsumsvif þurfa að dragast verulega saman í stórum hluta hagkerfisins og samdrátturinn að vara lengur en í nokkra mánuði. 8 Auk VLF á raunvirði metur stofnunin meðal annars rauntekjur, atvinnu, iðnaðarframleiðslu og sölu í heildsölu og smásölu.

NBER hefur tímasett hátinda og botna bandarískra hagsveiflna allt aftur til miðrar 19. aldar. Mynd 3.16 sýnir þessar sveiflur og í hvaða mánuði hver hátindur og botn varð. Mynstrið endurtekur sig í sömu röð: þensla nær hátindi, samdráttarskeið tekur við og nær botni, en síðan hefst nýtt þensluskeið.

Þegar frumtextinn var skrifaður var samdráttarskeið í Bandaríkjunum. 9 Næsti botn þar á undan hafði verið í júní 2009 og bandaríska hagkerfið var á þensluskeiði frá sumrinu 2009 til febrúar 2020. Þenslan náði hátindi í febrúar 2020 þegar samdráttur tengdur COVID-19-faraldrinum hófst. Þetta 128 mánaða þensluskeið var það lengsta í sögu Bandaríkjanna. Aðeins tvö önnur höfðu staðið lengur en 100 mánuði: 120 mánaða þensluskeið á tíunda áratug 20. aldar og 106 mánaða skeið á sjöunda áratugnum. Lengsta skráða samdráttarskeiðið stóð í 65 mánuði á áttunda áratug 19. aldar. Samdrátturinn sem hófst árið 1929 var sá næstlengsti. Hann stóð í 43 mánuði, lauk árið 1933 og var svo djúpur að tímabilið er nefnt kreppan mikla. 10