Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

27.1 Skilgreining peninga út frá hlutverkum þeirra

Peningar eru eignir eða kröfur sem samfélag notar almennt til greiðslu og skráningar verðmæta. Án almenns skiptimiðils geta bein vöruskipti krafist tvöfaldrar samsvörunar þarfa, en lán, gjafir og gagnkvæmar skuldbindingar hafa einnig miðlað verðmætum. Fjögur meginhlutverk peninga eru skiptimiðill, reiknieining, verðmætageymir og viðmið fyrir greiðslur síðar. Vörupeningar hafa notagildi utan peningahlutverksins. Fótalaust fé er ekki innleysanlegt í fast magn vöru; notkun þess byggist meðal annars á lögum, skattgreiðslum, greiðslukerfi, trúverðugleika útgefanda og almennri viðurkenningu.

27.2 Mæling peningamagns: reiðufé, M1 og M2

M1 og M2 eru bandarískir, tímasettir mælikvarðar en ekki algildar skilgreiningar. Frá maí 2020 nær M1 yfir mynt og seðla í umferð, veltiinnlán og önnur seljanleg innlán, þar á meðal sparnaðarinnlán. M2 inniheldur allt M1 auk lítilla bundinna innlána og hlutdeildar almennings í peningamarkaðssjóðum. Breytingin 2020 skapaði rof í M1 tímaröðinni. Við samanburð milli ára eða landa þarf því að kanna gildandi skilgreiningu, aðferð og dagsetningu.

27.3 Hlutverk banka

Bankar annast greiðslur og miðla fjármögnun milli sparifjáreigenda og lántaka. Innlán eru skuldir bankans; útlán, verðbréf og bindifé eru eignir. Eigið fé er mismunurinn og tekur fyrst við tapi. Eignatap getur valdið gjaldþroti en skortur á greiðsluhæfu fé sérstökum lausafjárvanda. Lánamat, áhættudreifing, eigið fé, lausafé og virk stýring draga úr áhættu en eyða ekki kerfisáföllum.

27.4 Hvernig bankar skapa peninga

Banki myndar yfirleitt nýja innstæðu og jafnháa útlánseign þegar hann veitir lán; höfuðstólsendurgreiðsla eyðir þessum bankapeningum. Greiðslur flytja innstæður og bindifé milli banka. Jafnan 1/bindihlutfall gefur aðeins fræðilegt efri mark í einföldu líkani með föstu hlutfalli, fullri endurinnlögn og engum öðrum bindandi skorðum. Hún er ekki lýsing á núverandi bandarískri bindiskyldu, sem hefur verið 0% á viðkomandi innlánum frá mars 2020. Í reynd takmarkast útlán af eigin fé, lausafé, fjármögnun, áhættu, vöxtum, reglum og lánshæfri eftirspurn. Peningamagn og lánsfé tengjast því náið, en eru ekki sami hluturinn.