Introduction
Efnisyfirlit kafla
Inngangur
Í sögu Bandaríkjanna hefur fólk stofnað hópa til að ná sameiginlegum markmiðum og stuðla að breytingum. Sumir hópar eru lausmótaðir en aðrir hafa formfasta uppbyggingu og skýrt hlutverk. Stundum hafa slíkir hópar veruleg áhrif á menningu, samfélag, efnahagslíf og stjórnvöld.
Árið 2009 efndi fólk sem mótmælti ríkisútgjöldum til röð „teboða“. Nafnið vísaði til teboðsins í Boston, mótmæla gegn skattlagningu í aðdraganda bandaríska frelsisstríðsins. Aðgerðasinnar Teboðshreyfingarinnar voru einnig andvígir miklum umsvifum ríkisins, háum sköttum og spillingu í stjórnmálum en studdu réttinn til vopnaeignar og hefðbundin fjölskyldugildi. Þeir hvöttu til þess „að athygli sé beint að hverju því máli sem ógnar öryggi, fullveldi eða friði okkar ástkæru þjóðar, Bandaríkjanna“ (Tea Party, Inc. 2021). Hreyfingin varð öflugt stjórnmálaafl og deildir hennar voru stofnaðar í nær öllum byggðarlögum landsins.
Árið 2010 höfðu frambjóðendur Teboðshreyfingarinnar náð kjöri til fulltrúadeildar og öldungadeildar Bandaríkjaþings. Þar með varð ljóst hversu mikil pólitísk áhrif hreyfingin og málstaður hennar höfðu. Þegar dró úr grasrótarstarfinu jók hreyfingin áhrif sín innan Repúblikanaflokksins. Margar hugmyndir hennar hafa síðan orðið hluti af meginstraumi íhaldsstefnunnar og stefnuskrá flokksins.
Árið 2016 höfðaði Gretchen Carlson, farsæl þáttastjórnandi hjá Fox News, mál gegn Roger Ailes, stjórnarformanni Fox, vegna kynferðislegrar áreitni. Málið varð til þess að fleiri konur stigu fram og settu fram sambærilegar ásakanir á hendur Ailes og öðrum í afþreyingariðnaðinum. Skömmu síðar birti leikkonan Alyssa Milano eftirfarandi færslu á Twitter: „Ef allar konur sem hafa orðið fyrir kynferðislegri áreitni eða kynferðisofbeldi skrifuðu ‚Me too‘ í stöðuuppfærslu gæti fólk áttað sig á umfangi vandans.“ Baráttukonan Tarana Burke hafði fyrst notað orðasambandið „Me Too“ í þessu samhengi árið 2006 til að styrkja konur sem tilheyra kynþáttaminnihlutahópum. Innan sólarhrings frá birtingu færslu Milano hafði orðasambandið eða myllumerkið „Me Too“ verið notað oftar en 500.000 sinnum á Twitter. Síðar birtist það í meira en 12 milljónum færslna frá 4,7 milljónum notenda á Facebook. Þúsundir manna, þar á meðal margir þekktir einstaklingar, sögðu frá eigin reynslu af kynferðislegri áreitni, misnotkun eða ofbeldi (MeTooMvmt.org 2020). MeToo-hreyfingin var fljótlega efst á baugi í mörgum frétta- og umræðuþáttum. Næstu mánuði knúði hún fram umbætur hjá fyrirtækjum og stjórnvöldum til að vinna gegn kynferðislegri áreitni og styðja konur betur. Hreyfingin hvatti þolendur áreitni og misnotkunar til að stíga fram. Hún leiddi jafnframt til þess að þekktir einstaklingar sem sakaðir voru um endurtekna áreitni eða misnotkun sættu viðurlögum eða misstu stöður sínar í háskólasamfélaginu, fjölmiðlum, stjórnsýslu og öðrum atvinnugreinum.
Teboðshreyfingin þróaðist í skipulagsheild. Úr lauslegu neti staðbundinna deilda urðu til nokkur nátengd félagasamtök sem ekki voru rekin í hagnaðarskyni og skráð voru hjá bandarískum skattayfirvöldum, pólitísk fylking innan Repúblikanaflokksins og þingmannahópur á Bandaríkjaþingi. En hvernig þróaðist MeToo-hreyfingin? Burke hóf starfið árið 2006 og vann að breytingum löngu áður en myllumerkið vakti víðtæka athygli og leiddi til nýrrar stefnumótunar. MeToo hefur leitt fólk saman til sameiginlegra aðgerða en ekki enn þróast í varanlega skipulagsheild.
Varanlegir hópar stuðla að sameiginlegum gildakerfum og eru mikilvægur hluti af formgerð samfélagsins. Þrjú helstu félagsfræðilegu sjónarhornin á hópa eru virknihyggja, átakakenning og táknræn samskiptahyggja. Með því að greina Teboðs- og MeToo-hreyfingarnar út frá þessum sjónarhornum má öðlast betri skilning á hlutverki þeirra og þeim áskorunum sem þeim fylgja.
Sjónarhorn virknihyggjunnar beinist að heildarmynd samfélagsins á þjóðfélagsstigi og að því hvernig ólíkir þættir þess tengjast innbyrðis. Samkvæmt virknihyggju er samfélagið kerfi í jafnvægi þar sem hver hluti er nauðsynlegur heildinni; fræðimenn kanna því hlutverk hvers hluta í kerfinu. Fræðimaður sem beitir virknihyggju gæti kannað hvaða þörfum samfélagsins hvor hreyfing mætir. Fræðimaður í formgerðarvirknihyggju gæti til dæmis spurt hvernig Teboðshreyfingin varð rödd stórs samfélagshóps sem taldi hagsmuni sína ekki njóta nægrar pólitískrar málsvarnar, eða hvernig MeToo vakti athygli á kynferðislegri áreitni og kynjamisrétti. Frá þessu sjónarhorni mætti kanna hvernig hreyfingarnar gerðu fólki kleift að tjá óánægju og stuðluðu þannig að stöðugleika samfélagsins.
Átakakenningin veitir einnig heildarsýn á þjóðfélagsstigi en beinir sjónum að tilurð og aukningu ójöfnuðar. Fræðimaður sem beitir átakakenningu við rannsókn á Teboðshreyfingunni gæti kannað hvernig hún veitti mótvægi við hagsmunaöfl sem höfðu beitt stjórnmálakerfinu í eigin þágu síðustu 30 árin. Frá sama sjónarhorni mætti kanna hvernig MeToo-hreyfingin ögraði skipulagsheildum sem höfðu látið kynferðislega áreitni viðgangast til að vernda valdamikla einstaklinga.
Þriðja sjónarhornið er táknræn samskiptahyggja, einnig kölluð samskiptahyggja. Þar er sjónum beint að daglegum samskiptum innan hópa á einstaklingsstigi fremur en heildarmynd samfélagsins. Fræðimenn sem beita þessari nálgun kanna meðal annars leiðtogastíl og hópvirkni. Við rannsókn á Teboðshreyfingunni gætu þeir til dæmis spurt: „Hvernig er hópvirkni Teboðshreyfingarinnar í New York frábrugðin hópvirkni hennar í Atlanta?“ Í rannsókn á MeToo gætu þeir kannað hver mótar dagskrá og starfshætti hreyfingarinnar.