9.3 Grunnatriði reikningshalds fyrir frumkvöðla
9.3 Grunnatriði reikningshalds fyrir frumkvöðla
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum átt þú að geta:
Þótt fjármögnun og reikningshald styðji hvort annað og séu innbyrðis háð eru þau aðskilin viðfangsefni. Eins og fram hefur komið felst fjármögnun í öflun fjár. Reikningshald er kerfi til að skrá og flokka fjárhagsleg viðskipti fyrirtækis og taka þau saman og miðla þeim í formi reikningsskila. Í grunninn skráir reikningshald hvað verður um fé eftir að fyrirtæki tekur við því. Upplýsingarnar nýtast síðan við skýrslugjöf til hagsmunaaðila og eftirlitsstofnana og við ákvarðanatöku í rekstri.
Í grunninn þjónar reikningshaldskerfi tveimur markmiðum:
Algengasta reikningshaldsaðferðin í Bandaríkjunum og víða um heim fylgir grunnjöfnunni sem sýnd er á mynd 9.6.
Þessi jafna nefnist grunnjafna reikningshalds. Fyrst skilgreinum við hvern lið og skoðum síðan dæmi um einföld viðskipti sem skráð eru með jöfnunni.
Eignir eru verðmæti sem fyrirtæki á og getur nýtt í framtíðinni, svo sem búnaður, handbært fé, rekstrarvörur, birgðir, kröfur, byggingar og ökutæki. Hugsanlegir fjárfestar vilja vita hvaða fjármuni og aðrar eignir fyrirtækið hefur til ráðstöfunar. Eigendur vilja sjá hvert fé þeirra hefur farið. Snúum aftur að Shanti, vefhönnuðinum sem hefur rekstur sinn með kaupum á nýrri fartölvu. Tölvan er eign sem Shanti hefur aflað fyrirtækinu.
Skuld er fjárhagsleg skuldbinding sem fyrirtæki hefur stofnað til gagnvart öðrum aðila, til dæmis með lántöku hjá banka eða kaupum á aðföngum frá birgi. Fyrirtækið þarf síðar að greiða til að gera skuldina upp. Í reikningshaldi viljum við geta borið saman það sem fyrirtækið á, eignirnar, og það sem það skuldar, skuldirnar. Ef Shanti á til dæmis ekki nægt handbært fé fyrir fartölvunni getur hún látið færa kaupverðið á kreditkortið sitt. Kreditkortafyrirtækið greiðir þá versluninni og fyrirtæki Shanti skuldar kreditkortafyrirtækinu kaupverðið; þar með hefur myndast skuld.
Eigið fé er tilkall eigandans til eigna fyrirtækisins, það er mismunurinn á því sem fyrirtækið á og skuldar. Eigið fé segir eiganda eða fjárfesti í raun hvers virði fyrirtækið er eftir að allar skuldir hafa verið greiddar. Snúum aftur að vefhönnunarfyrirtæki Shanti og berum saman tvö dæmi um stofnkaup til að sjá áhrif þeirra á bókhaldsjöfnuna. Í báðum tilvikum leggur Shanti hluta af eigin fjármunum til fartölvukaupanna.
Í fyrra dæminu, sem sýnt er á mynd 9.7, leggur hún 1.000 Bandaríkjadali til nýja fyrirtækisins.
Hver liður bókhaldsjöfnunnar hefur sinn reikning í reikningshaldskerfi eða hugbúnaði og allar breytingar eru skráðar á viðkomandi reikning. Bókhaldsjafnan þarf að haldast í jafnvægi eftir sérhver viðskipti þannig að eignir jafngildi samtölu skulda og eigin fjár eigenda. Hér er handbært fé skráð á eignareikning og framlag eigandans á eiginfjárreikning. Framlagið að fjárhæð 1.000 Bandaríkjadala er eign í formi handbærs fjár og verður jafnframt að eigin fé sem skráð er sem framlag eigandans. Á þessu stigi á Shanti tilkall til 100 prósenta af eignum fyrirtækisins, sem enn sem komið er felast aðeins í handbæru fé.
Ef hún notar allt handbært fé fyrirtækisins til að kaupa fartölvuna eru viðskiptin skráð í bókhaldsjöfnuna eins og sýnt er á mynd 9.8.
Þegar handbæra fénu er varið lækkar staða sjóðsreikningsins í eignadálkinum í núll og nýr eignareikningur fyrir tölvuna er stofnaður með kaupverði fartölvunnar. Þar sem Shanti skuldar engum öðrum aðila að viðskiptunum loknum helst staða eiginfjárreiknings eigandans óbreytt. Jafnan sýnir að Shanti á enn tilkall til 100 prósenta af eignunum.
Skoðum nú hvernig færa skuli í bókhald tilvik þar sem Shanti hefur ekki umtalsvert handbært fé til að leggja í fyrirtækið. Hún getur aðeins lagt fram 100 Bandaríkjadali og leggur féð inn á bankareikning fyrirtækisins. Sem betur fer hefur hún einnig aðgang að kreditkorti sem hún getur notað til fyrirtækjakaupa; það eykur fjármögnunarkosti hennar.
Upphafsframlagið til fyrirtækisins er skráð á sama hátt en með nýju fjárhæðinni, eins og sýnt er á mynd 9.9.
Fartölvan kostar enn 1.000 Bandaríkjadali en fyrirtækið á aðeins 100 Bandaríkjadali í handbæru fé. Shanti kaupir fartölvuna með kreditkorti og starfsmaður verslunarinnar gengur frá sölunni. Mynd 9.10 sýnir áhrif viðskiptanna á bókhaldsjöfnuna.
Í báðum dæmum skráir Shanti tölvuna sem eign fyrirtækisins á kostnaðarverði, 1.000 Bandaríkjadölum. Í fyrra dæminu skipti hún handbæru fé fyrir tölvuna. Í því síðara greiddi hún lægri fjárhæð í reiðufé og færði afgang kaupverðsins á kreditkort. Við það myndast skuld sem fyrirtæki Shanti þarf að greiða síðar. Jafnan þarf að ganga upp og svo er í báðum dæmum: heildareignir nema 1.000 Bandaríkjadölum og samtala skulda og eigin fjár nemur einnig 1.000 Bandaríkjadölum.