9.2 Sérstakar fjármögnunarleiðir
9.2 Sérstakar fjármögnunarleiðir
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum átt þú að geta:
Mikilvægt er að hafa í huga að sprotafyrirtæki eru ekki öll tæknifyrirtæki í Silicon Valley. Slík fyrirtæki þróa áberandi vörur, svo sem smáforrit og vefi, sem geta þurft mörg ár til að skila hagnaði eða jafnvel tekjum. Mun algengari eru smáfyrirtæki sem frumkvöðlar stofna daglega til að skapa virði í nærsamfélagi sínu. Þá eru sprotafyrirtæki ekki heldur öll stofnuð í hagnaðarskyni.
Góðgerðarsamtök, eða tiltekin félagasamtök án hagnaðarsjónarmiða, eru oft stofnuð í óeigingjörnum tilgangi, svo sem til að efla listir, menntun og vísindi, vernda náttúruna, veita neyðaraðstoð og standa vörð um mannréttindi (tafla 9.2).
| Hlutverk | Dæmi |
|---|---|
| Efla menntun | Teach for America, Khan Academy |
| Vernda náttúruna | Sierra Club, Wildlife Conservation Society |
| Vernda mannréttindi | Amnesty International, Human Rights Watch |
| Veita neyðaraðstoð | American Red Cross |
| Styðja við listir | Metropolitan Museum of Art, Americans for the Arts |
Þessi markmið vega þyngra en hagnaðarsjónarmið hefðbundinna fyrirtækja. Fjármögnunarleiðir slíkra samtaka eru því oft gerólíkar leiðum venjulegra fyrirtækja sem rekin eru í hagnaðarskyni. Án áherslu á hagnað getur reynst erfitt að standa undir kostnaði við áframhaldandi starfsemi. Samtökin þurfa því að móta sjálfbæra stefnu sem viðheldur fjárhagslegum stöðugleika sínum.
Í Bandaríkjunum geta slík samtök fengið skattfrjálsa stöðu. Það merkir að hagnaður af starfseminni er yfirleitt ekki skattlagður. Samtök sem óska eftir undanþágunni þurfa að sækja um skattfrjálsa stöðu hjá bandarísku alríkisskattstofnuninni Internal Revenue Service (IRS) og veita upplýsingar um hlutverk sitt, til dæmis hvort um sé að ræða góðgerðarstarf, vísindastarf eða menntastarf.
Hugsum okkur safn. Hver er tilgangur þess? Hefðbundin fyrirtæki láta viðskiptavinum í té vöru eða þjónustu gegn greiðslu og uppfylla yfirleitt þörf þeirra. Matvöruverslun selur mat vegna þess að fólk þarf að nærast til að lifa. Þótt það sé ekki líkamleg nauðsyn að skoða málverk og höggmyndir, auðgar sú upplifun líf okkar, eykur þekkingu okkar og mótar samfélagið. Þess vegna eru söfn stofnuð. Skoðum upphaflega hlutverkayfirlýsingu Metropolitan Museum of Art í New York, sem almennt er nefnt „Met“ (mynd 9.3).7
Þetta markmið er annað en hjá flestum smáfyrirtækjum, sem láta í té vöru eða þjónustu gegn greiðslu með hagnað að markmiði, og krefst því annarra fjármögnunarleiða, svo sem blöndu tekjuskapandi þjónustu, framlaga og styrkja.
Tekjuskapandi þjónusta
Tekjuskapandi þjónusta er grunnþjónusta sem félagasamtök án hagnaðarsjónarmiða veita gegn greiðslu. Hún skapar tekjur en þær nægja yfirleitt ekki til að standa undir öllum rekstrarkostnaði samtakanna. Þjónustan líkist mest samskiptum hefðbundins fyrirtækis við viðskiptavini: samtökin láta í té vöru eða þjónustu gegn greiðslu viðskiptavinar.
Í dæminu um safnið getur tekjuskapandi þjónusta tekið á sig ýmsar myndir. Í fyrsta lagi innheimtir safnið líklega aðgangseyri fyrir að skoða listaverkin og safngripina. Tekjur safnsins af miðasölu jafngilda miðaverði margfölduðu með fjölda safngesta. Rótgróið safn þekkir nokkuð vel meðalfjölda gesta og getur nýtt upplýsingarnar við gerð fjárhagsáætlunar.
Önnur tekjulind safns af slíkri þjónustu gæti verið verkleg fræðsla eða viðburðir með gestafyrirlesurum eða öðrum gestum sem halda kynningar. Söfn taka oft á móti listafólki úr nærsamfélaginu og starfsfólk þeirra kann að halda listnámskeið eða sérhæfðar leiðsagnir. Yfirleitt er innheimt sérstakt gjald fyrir þessa viðburði og starfsemi til viðbótar við venjulegan aðgangseyri.
Þrátt fyrir þessa tekjuskapandi starfsemi eiga félagasamtök án hagnaðarsjónarmiða enn erfitt með að standa undir öllum venjulegum rekstrarkostnaði, svo sem launum starfsfólks, húsnæðiskostnaði og auglýsingum. Þau þurfa því margar ólíkar tekjulindir. Til dæmis námu tekjur Met af tekjuskapandi þjónustu árið 2018 aðeins 2.3 prósentum af heildartekjum safnsins það ár.8
Framlög
Einn kostur þess að reka fyrirtæki eða samtök með góðgerðarhlutverk er eðlislægur stuðningur almennings, sem getur ýtt undir þátttöku samfélagsins umfram venjuleg viðskipti. Hjá félagasamtökum án hagnaðarsjónarmiða getur það birst sem vilji til að leggja starfseminni til fé. Framlag er fjárgjöf sem hvorki þarf að endurgreiða né veitir rétt til endurgjalds. Hefðbundið fyrirtæki þarf hins vegar að láta eitthvað verðmætt í té til að viðskipti verði: viðskiptavinir krefjast virðis fyrir féð sem þeir hafa aflað með vinnu sinni.
Velgjörðarfólk góðgerðarsamtaka vill stuðla að framgangi hlutverks þeirra. Slík starfsemi, hvort sem um er að ræða safn, sjúkrahús eða Rauða krossinn, byggist á velvilja stuðningsfólks í samfélaginu. Þar sem svo lítill hluti tekna Met kemur af þjónustu er ljóst að framlög og góðgerðargjafir eru nauðsynleg fyrir fjárhagslegt raunhæfi safnsins.
Styrkir
Styrkir eru önnur fjármögnunarleið félagasamtaka án hagnaðarsjónarmiða. Styrkur er fjárframlag sem opinber stofnun eða góðgerðarstofnun á borð við Bill and Melinda Gates Foundation veitir í tilteknum tilgangi. Eins og framlag þarf styrkur ekki að endurgreiðast. Ólíkt framlögum geta bæði félagasamtök án hagnaðarsjónarmiða og fyrirtæki sem rekin eru í hagnaðarskyni sótt um styrki. Framlög eru yfirleitt veitt án skilyrða til að standa undir almennum rekstrarkostnaði, en styrkveitendur tilgreina gjarnan hvernig nýta skuli styrkféð. Flestir þeirra hafa ákveðin markmið með fjármögnuninni. Bandaríska heilbrigðisrannsóknastofnunin National Institutes of Health (NIH) veitir til dæmis styrki „til að styðja hlutverk NIH við að bæta heilsu, lengja ævi við góða heilsu og draga úr byrði sjúkdóma og fötlunar“.9 Þessi alríkisstofnun leggur árlega meira en 32 milljarða Bandaríkjadala til læknisfræðilegra rannsókna.
Samkeppni um styrki getur verið hörð og umsóknarferlið krefjandi. Yfirleitt sækja mörg samtök um sama styrk og styrkveitandinn velur úr fjölda umsókna. Styrkþegar þurfa jafnan að skila endurskoðuðum reikningsskilum og upplýsa styrkveitandann um framvindu eftir úthlutun svo tryggja megi að féð sé nýtt eins og til var ætlast. NIH úthlutar nærri 50.000 styrkjum á ári og samkeppni er um flesta þeirra. Þótt fjármögnuð verkefni séu gríðarlega mörg voru aðeins 20 prósent umsókna til NIH árið 2018 samþykkt.10 Með öðrum orðum hafnaði NIH fjórum af hverjum fimm umsóknum. Þegar frumkvöðlar finna styrk sem samræmist sérstaklega hlutverki samtaka þeirra þurfa þeir því að meta líkurnar á úthlutun áður en styrkurinn er tekinn inn í fjármögnunaráætlunina.
Til að sjá hvernig styrkir virka í framkvæmd skulum við skoða NIH nánar. Small Grant Program NIH fjármagnar meðal annars þróun nýrrar rannsóknartækni. Úthlutun getur náð til allt að tveggja ára og numið allt að 50.000 Bandaríkjadölum á ári vegna beins kostnaðar. Slíkur styrkur gæti veitt nýjum félagasamtökum án hagnaðarsjónarmiða nauðsynlegan stuðning.
Sum frumkvöðlaverkefni liggja mitt á milli hreinnar góðgerðarstarfsemi og hefðbundinna smáfyrirtækja; þar beina frumkvöðlar sjónum að samfélagslegri frumkvöðlastarfsemi. Samfélagsfrumkvöðlar þróa vörur og þjónustu sem lausnir við samfélagslegum vandamálum. Skófyrirtækið TOMS mótaði til dæmis viðskiptalíkan þar sem fyrirtækið gaf barni sem býr við skort í öðru landi eitt par af skóm fyrir hvert par sem viðskiptavinur keypti. Þetta varð upphafið að því sem fyrirtækið nefndi „One for One“.11
Á vef fyrirtækisins er sagt frá uppruna bæði þess og viðskiptalíkansins, sem byggist á reynslu stofnandans Blake Mycoskie (mynd 9.4).12
Samfélagsleg frumkvöðlastarfsemi gerir fólki kleift að stuðla að jákvæðum breytingum í heiminum án þess að reiða sig eingöngu á framlög. Hún tengir arðbært og sjálfbært viðskiptalíkan við góðan málstað. Þessi samsetning leiðir oft til jákvæðra persónulegra meðmæla og gefur mögulegum viðskiptavinum góða tilfinningu fyrir vörunni umfram útlit hennar eða notagildi.
Fjármögnunarleiðir án lántöku
Eins og fram hefur komið verða mörg sprotafyrirtæki til með umfangsmikilli skuldsetningu. Lántaka er lögmæt fjármögnunarleið en getur verið áhættusöm, einkum ef frumkvöðullinn ber persónulega ábyrgð á endurgreiðslu. Sumir frumkvöðlar fullnýta í reynd heimildir kreditkorta, taka lán með veði í eigin heimili eða afla annarra persónulegra hávaxtalána. Ef frumkvöðullinn getur ekki endurgreitt lánin kann lánveitandi að taka búnað til baka, gengið að veði í heimilinu og gripið til annarra lagalegra úrræða.
Nú skoðum við fjármögnunarleiðir sem höfða til margra sprotafyrirtækja en krefjast hvorki skuldsetningar né þess að eignarhlutur í fyrirtækinu sé látinn af hendi gegn fjármagni, eins og við skuldafjármögnun og fjármögnun með eigin fé. Hér er um skapandi fjármögnunarleiðir að ræða, þar á meðal hópfjármögnun, vöruskipti og fleiri aðferðir.
Hópfjármögnun
Rifjaðu upp söguna af iBackPack. Verkefnið var upphaflega fjármagnað með framlögum í gegnum Indiegogo og Kickstarter. Þessir vefir bjóða upp á hópfjármögnun, þar sem lágum fjárhæðum er safnað frá mörgum einstaklingum. Þeir sem leggja fram fé eru yfirleitt kallaðir bakhjarlar vegna þess að þeir styðja verkefnið eða viðskiptahugmyndina.
Á hópfjármögnunarvefjum má sjá margs konar verkefni sem leita fjárhagslegs stuðnings, allt frá þróun nýrra borðspila til opnunar kleinuhringjakaffihúsa. Hvert verkefni setur sér tiltekið heildarmarkmið um fjárhæð. Sumir vefir, svo sem Kickstarter, fylgja reglunni „allt eða ekkert“: verkefnið fær ekkert fé nema heildarmarkmiðinu sé náð. Safna má hærri fjárhæð en markmiðið segir til um, en náist það ekki fær verkefnið ekkert. Frumkvöðull sem nýtir þessa leið þarf því að gera raunhæft fjármögnunarmarkmið að kjarna stefnunnar. Markmiðið þarf einnig að hæfa umfangi verkefnisins. Til dæmis gæti markmið um 50.000 Bandaríkjadali verið raunhæft við opnun matarvagns, sem gæti orðið frumgerð að fullbúnum veitingastað. Fjárhæðin væri hins vegar aðeins brot af kostnaði við að byggja veitingastað með borðþjónustu, sem gæti numið nær 750.000 Bandaríkjadölum. Frumkvöðull sem hyggst hasla sér völl í veitingarekstri þarf að meta hvaða markmið sé bæði raunhæfast og líklegast til að styðja skammtíma- og langtímamarkmið. Þá ber að muna að það að fjármögnunarmarkmiði sé náð tryggir ekki velgengni fyrirtækisins, eins og tilvik iBackPack sýndi.
Frumkvöðlar sem keppa um hópfjármögnun beita oft svipuðum aðferðum. Í fyrsta lagi birta þeir gjarnan kynningarmyndband sem útskýrir markmið verkefnisins og tiltekið virðistilboð. Kokkur gæti til dæmis leitað eftir 75.000 Bandaríkjadölum til að opna matarvagn sem sérhæfði sig í lítt þekktri matargerð. Í öðru lagi birtir frumkvöðullinn ítarlegri skriflega samantekt um verkefnið og tilgreinir oft kostnaðarliði sem fjármögnunin stendur undir, svo sem 50.000 Bandaríkjadali fyrir bifreið, 10.000 Bandaríkjadali fyrir grafíska hönnun og merkingar á henni og 15.000 Bandaríkjadali fyrir eldhúsbúnað í vagninn. Loks kemur umbunarkerfið, sem laðar gesti vefsins að fjármögnun verkefnisins með ávinningi til viðbótar við áhuga þeirra á því. Umbunarkerfið skilgreinir ólík framlagsþrep og tengir tiltekna umbun við hvert þeirra. Fyrir framlag að fjárhæð 5 Bandaríkjadali gæti kokkurinn til dæmis þakkað bakhjarlinum á samfélagsmiðlum; fyrir 25 Bandaríkjadali fengi bakhjarlinn bol og húfu með merki matarvagnsins; og fyrir 100 Bandaríkjadali fengi bakhjarlinn fimm ókeypis máltíðir þegar vagninn opnaði. Gjöld hópfjármögnunarvefja eru frá 5 upp í 8 prósent. Kickstarter krefst nú áþreifanlegrar vöru eða frumgerðar hjá sumum sprotafyrirtækjum og stutts myndbands sem kynnir og „selur“ vöruna.
Þótt þessi fjármögnunarleið bjóði mikinn sveigjanleika geta fyrirtæki sem nýta hópfjármögnun lent í vanda. Takmarkanir kunna að gilda um sum framlagsþrep og umbun. Umbunarkerfi gæti til dæmis boðið bakhjörlum sem leggja fram 1.000 Bandaríkjadali ferð á opnunarhátíð matarvagnsins, þar á meðal flug og gistingu. Slík umbun á efsta þrepi getur vakið mikla eftirvæntingu, en kostnaður við flug og gistingu víða um land gæti orðið óviðráðanlegur. Ein rannsókn leiddi í ljós að 84 prósent stærstu verkefna Kickstarter afhentu umbun sína of seint.13
Kostur hópfjármögnunar er að fyrirtækið fær handbært fé fyrir fram til að hefja starfsemi. Gallinn er að umbunin felur í sér síðari greiðslu eða afhendingu til bakhjarlanna. Hún getur verið vörumerktur varningur, máltíðir, viðburðir eða ferðalög. Frumkvöðlar þurfa því að leggja hluta fjárins til hliðar til að standa undir umbuninni. Áhættusamt er að reiða sig eingöngu á framtíðarsölu til að fjármagna hana, enda gæti það valdið vonbrigðum hjá sjálfu stuðningsfólkinu sem gerði fyrirtækið mögulegt. Þar sem hópfjármögnun fer fram á netinu fylgir einnig sú áhætta að verkefnið valdi ötulu stuðningsfólki sínu vonbrigðum. Hópfjármögnun veitir sprotafyrirtæki yfirleitt aðeins upphafsskot. Flest fyrirtæki á frumfjármögnunarstigi þurfa því viðbótarfjármagn annars staðar frá áður en fyrsta markaðssetta varan kemur út.
Þótt samfélagsmiðlar geti haft öfug áhrif geta frumkvöðlar einnig nýtt kosti þeirra. Hópfjármögnun getur gert frumkvöðli kleift að byggja upp samfélag um vöru áður en hún er sett í sölu. Fólk með sameiginlegan áhuga á vörunni getur tengst á netinu, í athugasemdahluta vefs eða með sameiginlegum færslum á samfélagsmiðlum. Bakhjarlar verkefnis geta jafnframt orðið ötulir talsmenn þess með því að deila hugmyndinni og áhuga sínum með vinum, fjölskyldu og samstarfsfólki. Markaðssetning með persónulegum meðmælum getur laðað að fleiri bakhjarla eða viðskiptavini eftir að varan kemur á markað.
Tugir hópfjármögnunargátta eru starfræktir, meðal annars WeFunder, SeedInvest, Kickstarter og Crowdcube. Núgildandi viðmið bandarísku verðbréfaeftirlitsstofnunarinnar (SEC)14 um útgáfu- og fjárfestingarmörk hópfjármögnunar samkvæmt III. bálki fela meðal annars í sér:
Vöruskipti
Sprotafyrirtæki hafa oft lítið handbært fé til ráðstöfunar en geta boðið fram eitthvað sem skapar öðrum fyrirtækjum virði. Vöruskipti eru kerfi þar sem vörum eða þjónustu er skipt fyrir aðrar vörur eða þjónustu í stað peninga. Hugsum okkur Shanti, vefhönnuð sem vill stofna fyrirtæki. Hún gæti viljað stofna formlegt hlutafélag eða þurft aðra lögfræðiaðstoð, svo sem yfirferð staðlaðra samninga. Dýrt getur verið að ráða lögfræðing til þessara verka, en hvað ef lögfræðingurinn þarfnaðist einhvers sem vefhönnuður gæti veitt?
Lögfræðingurinn gæti þurft nýjan vef eða endurhönnun og uppfærslu á eldri vef, hvort sem reksturinn er nýhafinn eða rótgróinn. Slík endurgerð gæti orðið lögfræðingnum kostnaðarsöm. En hvað ef bæði lögfræðingurinn og vefhönnuðurinn gætu fengið það sem þau þyrftu án þess að greiða fé sín á milli? Vöruskipti geta gert það kleift. Þó þarf að hafa í huga að vöruskipti hafa áhrif á reikningshald og skatta og því verður hreinn kostnaður ekki endilega enginn.
Með vöruskiptum gæti Shanti búið til vef fyrir lögfræðinginn og aðeins varið til þess eigin tíma, sem oft er nægari en handbært fé á stofnstigi. Lögfræðingurinn gæti í staðinn séð um félagsstofnun eða yfirferð samninga án þess að fé skipti um hendur. Mörgum frumkvöðlum finnst slík skipti aðlaðandi og þau gera þeim kleift að uppfylla þarfir fyrirtækisins með lægri skynjuðum kostnaði. Þroskaðri fyrirtæki geta einnig nýtt vöruskipti en fórnarkostnaður þeirra er mun meiri. Ef þroskað fyrirtæki getur ekki tekið við nýjum viðskiptavini gegn greiðslu vegna þess að það sinnir of mikilli ógreiddri vöruskiptavinnu kann það að verða af framtíðartekjum, jafnvel verulegum. Sprotafyrirtæki hafa aftur á móti oft vannýtta afkastagetu meðan þau byggja upp viðskiptavinahóp. Vöruskiptaverkefni eru því gjarnan áhættulítil og gagnleg fjármögnunarleið fyrir þau.
Aðrir fjármögnunarkostir án lántöku
Auk hópfjármögnunar og vöruskipta hafa sprotafyrirtæki aðrar leiðir til að komast af stað, svo sem fjármögnunarkeppnir og forpantanir (mynd 9.5). Mörg samtök halda fjármögnunarkeppnir frumkvöðla og veita sigurvegurum peningaverðlaun. Verðlaunaféð má nýta sem frumfjármögnun nýs verkefnis. Almenningsbókasafnið í New York heldur til dæmis árlega viðskiptaáætlunarkeppni sem nefnist New York StartUP! Business Plan Competition.15 Umsækjendur þurfa að ljúka kynningarfundi, sækja vinnustofur sem efla færni í gerð viðskiptaáætlunar og skila fullgerðri áætlun. Fyrstu verðlaun nema 15.000 Bandaríkjadölum og geta verið mikilvægur fyrsti áfangi í að gera frumkvöðlahugmynd að raunverulegu fyrirtæki.
Sprotafyrirtæki geta einnig aflað sér fjárhagslegs brautargengis með forpöntunum. Hugsum okkur útgáfu nýrrar bókar eða tölvuleiks. Verslanir óska oft eftir forpöntunum, það er kaupum á vörunni fyrir útgáfu. Viðskiptavinir greiða þá fyrir vöruna áður en þeir fá aðgang að henni. Frumkvöðullinn Mitchell Harper aflaði til dæmis 248.000 Bandaríkjadala áður en vara hans kom út.16 Þessi leið er ekki bundin við þekkt og rótgróin vörumerki; sprotafyrirtæki geta einnig nýtt hana. Þótt vinsælar bóka- og tölvuleikjaseríur hafi stóran aðdáendahóp og oft mikið auglýsingafé geta sprotafyrirtæki engu að síður fundið árangursríkar leiðir á þessum vettvangi.
Fyrirtæki sem eiga frumgerð eða fyrstu framleiðslulotu vöru geta sýnt nýju vöruna mögulegum viðskiptavinum, sem kunna að hafa nægan áhuga til að panta hana. Fyrirtækið getur notað greiðslur fyrir forpantanir til að fjármagna birgðir. Auk þess að láta sölufólk eiga sölusamtöl geta ný fyrirtæki sótt vörusýningar og kaupstefnur til að vekja áhuga á vörunni. Margar nýjar vörur eru settar á markað með þessum hætti því þannig má ná til margra mögulegra viðskiptavina á einum stað.
Hvers vegna sjálfsfjármögnun er erfið en gagnleg
Fjármögnun fyrirtækis af eigin rammleik er yfirleitt kölluð sjálfsfjármögnun, með vísan til gamla enska orðtaksins um að hífa sig upp á stígvélareimunum. Hún er fjármögnunarleið sem miðar að því að nýta persónulegt fé sem best og beita öðrum skapandi aðferðum, svo sem vöruskiptum, til að lágmarka útstreymi handbærs fjár. Á undanförnum árum hafa sjónvarpsþættir á borð við Shark Tank gert þessa stefnu að umfjöllunarefni. Þeir kunna að láta frumkvöðlastarf í sjónvarpi virðast glæsilegt eða upphefja fjárhagslegan stuðning milljóna- og milljarðamæringa. Eins og fram hefur komið fylgja því þó ýmsir gallar fyrir marga frumkvöðla að fá utanaðkomandi fjárfesta að verkefninu. Þar má nefna minni hlutdeild í framtíðarhagnaði og mögulegan missi yfirráða yfir fyrirtækinu. Væntanlegir eigendur þurfa að vega og meta kosti og galla þess að fjármagna draumaverkefnið, bæði til skamms og langs tíma.
Þú hefur kynnst fjármögnunarleiðum sem byggjast á því að finna fúsan fjárfesti eða lánveitanda, en mörg smáfyrirtæki hafa einfaldlega ekki aðgang að miklu fjármagni, jafnvel engu. Þá þurfa væntanlegir eigendur að beita útsjónarsömum rekstraraðferðum sem skila sem mestum ávinningi úr takmörkuðum fjármunum.
Sjálfsfjármögnun krefst þess að frumkvöðlar losi sig við fyrirfram gefnar hugmyndir sem dægurmenningin dregur upp um sprotafyrirtæki. Flest þeirra hafa hvorki nýtískulegar skrifstofur í miðborginni, borðfótboltaborð né einkakokka. Raunveruleikinn líkist frekar löngum kvöldum við að klippa út afsláttarmiða. Skoða þarf sérhver hugsanleg útgjöld gaumgæfilega og meta hvort kostnaðurinn sé í raun fjárfestingarinnar virði. Ferlið getur verið erfitt og lýjandi, en án viðskiptaengla eða efnaðra bakhjarla í fjölskyldunni er sjálfsfjármögnun oft eini kostur frumkvöðuls. Kosturinn er að aðferðin getur skilað verulegum ávinningi til langs tíma.
Undirstöður sjálfsfjármögnunar
Þegar frumkvöðlar leggja ævisparnaðinn að veði þurfa þeir að láta hverja krónu nýtast sem best. Takmarkað fjármagn krefst skapandi aðferða sem koma fyrirtækinu af stað og halda því á floti. Þessi útsjónarsemi nær jafnt til þess að laða að viðskiptavini og skapa sölu og til stjórnunar útgjalda.
Lykilatriði er að skilja viðvarandi kostnað fyrirtækisins. Í viðtali í þætti bandaríska útvarpsmiðilsins NPR, How I Built This, segir Barbara Corcoran, sem er í hópi fjárfestanna í Shark Tank, frá hógværu upphafi sínu í fasteignamiðlun.17 Hún nefnir meðal annars að hafa stöðugt fylgst með hve lengi fjármunirnir myndu endast miðað við mánaðarleg útgjöld. Hún vissi til dæmis að ef hún ætti 10.000 Bandaríkjadali inni á bankareikningi og mánaðarlegur kostnaður við húsaleigu og starfsfólk væri 2.500 Bandaríkjadalir, myndi féð endast í fjóra mánuði. Slík stöðug yfirsýn og árvekni eru nauðsynleg til að sjálfsfjármagna fyrirtæki með góðum árangri.
Starfsmannakostnaður er yfirleitt einn stærsti útgjaldaliður fyrirtækis. Kostnaðarsamt getur verið að ráða hefðbundið starfsfólk í fullt starf og of snemmbærar ráðningar geta reynst afkomu fyrirtækisins banvænar. Skapandi leiðir til að lágmarka launakostnað geta verið afar gagnlegar. Ein leið til að halda honum niðri er að nýta sjálfstæða verktaka, lausráðið fólk og annað starfsfólk í hlutastarfi. Þetta fólk starfar ekki í fullu starfi hjá fyrirtækinu og kann einnig að vinna fyrir önnur fyrirtæki. Laun þess eru yfirleitt lægri en laun fastráðins starfsfólks, meðal annars vegna þess að störfunum fylgja venjulega ekki hlunnindi á borð við sjúkratryggingu eða launað frí. Með slíku vinnuafli má mæta mannaflaþörf og lágmarka kostnað. Þegar reksturinn hefur náð stöðugleika kann að verða bæði mögulegt og æskilegt að bjóða fólkinu fullt starf.
Markaðssetning er annað lykilsvið sem nýtt fyrirtæki þarf að fjárfesta í, en auglýsingaskilti, vefauglýsingar og auglýsingar í sjónvarpi og útvarpi geta verið dýrar. Sjónvarps- og útvarpsauglýsingar geta jafnframt skilað litlum árangri ef þær eru birtar á tímum með litla áhorfun eða hlustun, en sprotafyrirtæki með takmarkað fé hafa oft aðeins efni á slíkum birtingartímum. Sem betur fer eru margar ódýrar eða kostnaðarlausar leiðir til markaðssetningar, svo sem persónuleg meðmæli. Vel unnið verk fyrir einn viðskiptavin getur auðveldlega leitt til tilvísana og frekari viðskipta. Sumar aðgerðir á samfélagsmiðlum geta einnig skilað miklum ávinningi með lítilli fjárfestingu, þótt yfirleitt sé nær ómögulegt að meta fyrir fram hugsanleg áhrif eða árangur þeirra.
Nýtt fyrirtæki sem byggist á sjálfsfjármögnun þarf einnig að stýra rekstrarkostnaði vandlega. Við upphaf starfseminnar getur frumkvöðull oft lágmarkað ónauðsynleg útgjöld, jafnvel þótt það þýði að fyrirtækið hafi ekkert sérstakt húsnæði. Heimaskrifstofa eða samvinnurými á borð við WeWork eða Impact Hub getur sparað verulegar fjárhæðir. Leiga á skrifstofu getur kostað hundruð eða þúsundir Bandaríkjadala á mánuði en heimaskrifstofa krefst yfirleitt engrar viðbótarfjárfestingar. Eftir því hvar þau eru geta samvinnurými boðið eitt vinnupláss og aðgang að tækni fyrir aðeins 50 til 100 Bandaríkjadali á mánuði og þannig sparað mikið samanborið við sérstakt skrifstofuhúsnæði. Í stærri borgum eða húsnæði með meiri aðstöðu getur mánaðarkostnaður verið á bilinu 100 til 500 Bandaríkjadalir.
Boston Beer Company, sem nú framleiðir Samuel Adams-bjórinn, er sígilt dæmi um lágmörkun slíks kostnaðar á fyrstu árum. Í upphafi átti fyrirtækið hvorki skrifstofuhúsnæði né brugghús. Það samdi við önnur brugghús um framleiðsluna. Stofnandinn, Jim Koch, varði mestum hluta tíma síns í að selja börum og veitingastöðum og vann úr bílnum sínum og símaklefum. Þetta var á níunda áratugnum. Aðhaldssöm stefna hans var árangursrík beiting sjálfsfjármögnunarhugsunar. Frá hógværu upphafi hefur Boston Beer Company orðið eitt stærsta brugghús í bandarískri eigu og var í öðru sæti miðað við sölumagn árið 2018 samkvæmt Brewers Association.18 Hefðbundin hugsun kann að segja að fyrirtæki þurfi formlega skrifstofu eða höfuðstöðvar, en sjálfsfjármögnunarhugsun metur hvaða not væru af húsnæðinu og hvaða ávinningur og kostnaður fylgdu því.
Erfiðleikar sjálfsfjármögnunar
Sjálfsfjármögnun er ekki auðvelt ferli. Hún einkennist af knöppum fjárhag og fórnum sem geta tekið sinn toll af frumkvöðlinum. Ein einfaldasta leiðin er að hefja reksturinn sem aukastarf, og líta á frumkvöðlaverkefnið sem annað starf. Þá heldur frumkvöðullinn áfram í venjulegu starfi, til dæmis frá kl. 9.00 til 17.00, og ver kvöldum og helgum í vinnu við fyrirtækið. Augljós kostur er að halda stöðugum tekjum en leiðinni fylgja einnig gallar (tafla 9.3). Frumkvöðlar með aukastarf geta ekki varið öllum tíma sínum og orku í nýja fyrirtækið. Tíminn sem þeir geta varið í það kann jafnframt að nýtast verr. Eftir heilan vinnudag í öðru starfi getur fólk verið þreytt eða úrvinda og átt erfitt með að skipta um hlutverk og halda áfram af fullum afköstum.
Auk hins mikla og lýjandi tímaálags getur aukastarf reynt á persónuleg sambönd. Leiðin er auðveldust á æviskeiði þar sem skuldbindingar eru fáar. Hún kann að hafa neikvæð áhrif á vináttu, en á öðrum æviskeiðum geta áhrifin orðið meiri. Hún getur til dæmis dregið úr athygli og tíma sem varið er til maka eða barna og valdið daglegum erfiðleikum við jafnvægi milli vinnu og einkalífs og við heimilishald allra sem málið varðar. Til að laða að alvöru fjárfesta þarf stofnandinn þar að auki einhvern tíma að helga sig verkefninu í fullu starfi.
| Kostir | Gallar |
|---|---|
| Enginn eignarhlutur látinn af hendi Þvingar fram skapandi lausnir Lágur kostnaður ýtir undir vöxt | Hæg byrjun Minna aðlaðandi á yfirborðinu Eigandinn þarf að færa persónulegar fórnir |
Aðrar leiðir við sjálfsfjármögnun fela í sér að semja um greiðslukjör útgjalda. Þegar fyrirtæki selja öðrum fyrirtækjum heimilar seljandinn kaupandanum oft að kaupa gegn greiðslufresti. Þá þarf kaupandinn ekki að greiða við kaupin. Almennir smásöluviðskiptavinir greiða við afgreiðslu en viðskipti milli fyrirtækja geta farið fram með öðrum kjörum, stundum með þrjátíu, sextíu eða níutíu daga greiðslufresti. Viðbótartíminn getur verið fyrirtækjum mjög hagstæður. Þegar fyrirtæki kaupir birgðir gegn greiðslufresti getur það hafið sölu þeirra áður en það greiðir fyrir þær. Fataverslun gæti til dæmis selt vöruna í verslun eða á netinu og fengið greitt áður en hún þyrfti að greiða birgjanum. Þegar handbært fé verður af skornum skammti getur þó komið upp siðferðilegur vandi. Ef fyrirtæki á fleiri ógreidda reikninga en það getur greitt þarf eigandinn að taka erfiðar ákvarðanir. Auðvelt getur verið að gleyma eða leiða hjá sér gjaldfallnar skuldir við birgja, en vandinn magnast þegar hið sama gerist gagnvart sífellt fleirum þeirra. Að lokum kunna birgjar að hætta að selja fyrirtækinu gegn greiðslufresti eða yfirhöfuð. Þegar fyrirtæki getur ekki lengur keypt birgðir til að selja viðskiptavinum líður yfirleitt ekki á löngu þar til rekstrinum lýkur. Siðferðilega ábyrgur frumkvöðull gerir sér grein fyrir þessari hættu og leysir vandann með heiðarlegum viðskiptaákvörðunum.
Ávinningur sjálfsfjármögnunar
Þótt sjálfsfjármögnun geti verið erfið á fyrstu árum fyrirtækis skilar hún eigandanum verulegum ávinningi til langs tíma. Einn eftirsóttasti kosturinn er að stofnandinn getur haldið stjórn fyrirtækisins og yfirleitt átt 100 prósent þess. Auðvelt kann að virðast að láta eignarhlut í hugmynd af hendi þar sem hugmyndir kosta ekkert í sjálfu sér og krefjast engrar fjárhagslegrar fórnar. Frumkvöðlar sem þiggja fjármögnun með eigin fé og láta verulegan eignarhlut af hendi átta sig hins vegar ef til vill ekki á hugsanlegum skaðlegum afleiðingum. Það sem virðist glæsilegt í Shark Tank kann að kosta eigandann meiri yfirráð en hann vildi missa. Þegar eignarhlutur hefur verið látinn af hendi getur verið erfitt eða kostnaðarsamt að endurheimta hann. Eftir að samningur hefur verið samþykktur á fjárfestirinn rétt á samsvarandi hlutfalli hagnaðar á hverju starfsári fyrirtækisins, jafnvel þótt fjárfestirinn leggi aldrei hönd á plóg við reksturinn. Frumkvöðlar gera slíka fjármögnunarsamninga yfirleitt vegna ávinningsins af fénu og tengslaneti fjárfestisins. Ólíklegt er þó að Mark Cuban bretti upp ermarnar og vinni í matarvagninum þínum þegar á móti blæs. Ef þú getur komist hjá utanaðkomandi fjármögnun heldur þú fullri stjórn og fullu eignarhaldi á fyrirtækinu. Þennan ávinning þarf að vega inn í fjármögnunarákvarðanir.
Annar kostur sjálfsfjármögnunar er að komast hjá skuldsetningu. Hvort sem um er að ræða kreditkort eða persónuleg lán getur endurgreiðsla skulda lagst þungt á sérhvert fyrirtæki og verið sérstaklega íþyngjandi fyrir ný fyrirtæki. Sumar leiðir til skuldafjármögnunar sem frumkvöðlum standa til boða bera hærri vexti en almennt gerist og því er síður en svo auðvelt að losna undan fjárhagslegu farginu. Með því að fresta utanaðkomandi fjárfestingu gefst fyrirtækinu jafnframt færi á að auka ekki aðeins tekjur og hagnað heldur einnig markaðsvirði sitt. Þegar hugsanlegir fjárfestar koma að síðar kunna þeir að bjóða hærra framlag fyrir minni eignarhlut.