Mynd 12.131. Póstleið Pony Express lá frá Kaliforníu til Missouri. (mynd: „Map of Pony Express“ eftir Nathan Hughes Hamilton/Flickr, CC BY 2.0)
Námsmarkmið
Eftir að hafa lokið þessum hluta átt þú að geta:
Lýst og greint Euler-slóðir.
Leyst hagnýt verkefni með setningunni um Euler-slóðir.
Greint brýr í neti.
Beitt reikniriti Fleurys.
Metið Euler-slóðir í raunhæfum verkefnum.
Við notuðum Euler-rásir til að leysa verkefni þar sem leið þurfti að hefjast og enda á sama stað. Í mörgum verkefnum þarf leiðin hins vegar ekki að enda þar sem hún hófst. Þá leitum við ekki að rásum heldur slóðum, líkt og gamla Pony Express-leiðin sem lá frá Sacramento í Kaliforníu í vestri til St. Joseph í Missouri í austri án þess að fara sömu leið til baka.
Euler-slóðir
Slóð sem fer um hvern legg nets nefnist Euler-slóð. Þar sem slóð er ganga sem endurtekur enga leggi fer Euler-slóð nákvæmlega einu sinni um hvern legg.
Dæmi 12.29
Euler-slóðir greindar
Notaðu mynd 12.132 til að ákvarða hvort hver hnútarruna tákni slóð, Euler-slóð, hvort tveggja eða hvorugt. Rökstyddu svarið.
Mynd 12.132. Net H
a → b → e → g → f → c → d → e
a → b → e → g → f → c → d → e → b → a → d → g
g → d → a → b → e → d → c → f → g → e
Lausn
Hún er aðeins slóð. Hún er slóð því hún er ganga sem fer ekki tvisvar um neinn legg en ekki Euler-slóð því hún fer ekki um leggina ad eða dg.
Hún er hvorugt. Hún er ekki slóð því hún fer tvisvar um leggina ab og be. Þar sem hún er ekki slóð getur hún ekki verið Euler-slóð.
Hún er hvort tveggja. Hún er slóð því hún fer ekki tvisvar um neinn legg og Euler-slóð því hún fer um alla leggina.
Fimm herbergja þrautin
Rétt eins og Euler ákvarðaði að aðeins net með hnúta af sléttu stigi hefðu Euler-rásir áttaði hann sig á að einu hnútarnir af oddatölustigi í neti með Euler-slóð væru upphafs- og endahnútarnir. Net H á mynd 12.132 hefur til dæmis nákvæmlega tvo hnúta af oddatölustigi, g og e. Athugaðu að Euler-slóðin í 3. lið dæmis 12.29 hófst í g og endaði í e.
Þetta samræmist því sem við lærðum um hnúta af oddatölustigi við athugun Euler-rása. Við sáum að slíkur hnútur gæti ekki verið í Euler-rás, eins og mynd 12.133 sýnir. Ef hann væri upphafshnútur myndum við einhvern tíma fara frá honum án þess að geta snúið aftur án endurtekningar leggs. Ef hann væri ekki upphafshnútur myndum við einhvern tíma koma aftur að honum án þess að geta farið frá honum án endurtekningar leggs. Upphafs- og endahnútur Euler-slóðar eru ekki sami hnúturinn. Frá upphafshnútnum viljum við fara án þess að snúa aftur og að endahnútnum viljum við koma án þess að fara aftur frá honum. Þessir tveir hnútar verða að hafa oddatölustig en hinir mega það ekki.
Mynd 12.133. Hnútur af stigi 3
Notum setninguna um Euler-slóðir til að leysa þraut sem þú getur komið vinum þínum á óvart með. Hún nefnist fimm herbergja þrautin. Gerum ráð fyrir að þú sért í húsi með fimm herbergjum og svæði utan hússins. Dyr eru á öllum sameiginlegum veggjum tveggja herbergja og milli hvers herbergis og útisvæðisins eins og sýnt er á mynd 12.134. Gætirðu fundið leið um húsið sem fer nákvæmlega einu sinni um hverjar dyr?
Mynd 12.134. Fimm herbergja þrautin
Táknum þrautina með neti þar sem hnútarnir eru herbergin eða útisvæðið og leggur táknar dyr milli tveggja rýma, eins og sýnt er á mynd 12.135.
Mynd 12.135. Net fimm herbergja þrautarinnar
Að fara nákvæmlega einu sinni um hverjar dyr merkir að fara nákvæmlega einu sinni um hvern legg netsins. Þar sem ekki er krafist að byrja og enda á sama stað heldur aðeins að fara einu sinni um hvern legg leitum við að Euler-slóð. Skoðum stig hnútanna.
Mynd 12.136. Stig hnúta í fimm herbergja þrautinni
Þar sem fleiri en tveir hnútar hafa oddatölustig, eins og sýnt er á mynd 12.136, hefur net fimm herbergja þrautarinnar enga Euler-slóð. Nú geturðu komið vinum þínum á óvart.
Brýr og staðbundnar brýr
Nú vitum við hvaða net hafa Euler-slóðir og getum skoðað aðferð til að finna þær. Aðferðin byggist á því að greina brýr í neti. Brú er leggur sem fjölgar samhengisþáttum nets þegar hann er fjarlægður. Brýr nefnast einnig skurðleggir. Mynd 12.137 sýnir nokkur dæmi. Athugaðu að leggur sem er ekki hluti rásar er alltaf brú en leggur í rás er aldrei brú.
Mynd 12.137. Net með brúm
Leggirnir bf, cg og dg eru brýr
Netið á mynd 12.137 er tengt og hefur því nákvæmlega einn samhengisþátt. Í hvert sinn sem ein brú er fjarlægð fjölgar samhengisþáttunum um einn, eins og sýnt er á mynd 12.138. Ef allar þrjár eru fjarlægðar hefur netið sem fæst fjóra samhengisþætti.
Mynd 12.138. Samhengisþáttum fjölgar þegar brú er fjarlægð
Í félagsfræði eru brýr mikilvægur þáttur í greiningu félagsneta. Félagsfræðingar rannsaka tvenns konar brýr: staðbundnar brýr og venjulegar brýr. Venjuleg brú er skilgreind eins í félagsfræði og netafræði en er sjaldgæf í stórum félagsnetum því ólíklegt er að hópur einstaklinga hafi aðeins ein tengsl við allt hitt netið. Staðbundnar brýr eru hins vegar algengari. Staðbundin brú er vinátta tveggja einstaklinga sem eiga enga aðra vini sameiginlega. Ef sambandið rofnar er enginn einn einstaklingur sem getur miðlað upplýsingum milli þeirra. Í netafræði er staðbundin brú leggur milli tveggja hnúta sem, þegar hann er fjarlægður, lengir stysta veg milli hnútanna í meira en tvo leggi. Á mynd 12.139 hefur staðbundna brúin milli b og e verið fjarlægð. Stysti vegurinn milli b og e verður þá b → i → j → k → e, sem er fjórir leggir. Ef leggurinn ab væri hins vegar fjarlægður væru enn til tveggja leggja vegir milli a og b, til dæmis a → i → b.
Mynd 12.139. Staðbundin brú fjarlægð
Mikilvægi staðbundinnar brúar í félagsfræði felst í því að hún er stysta samskiptaleið tveggja hópa. Ef brúin er fjarlægð verður erfiðara að miðla upplýsingum milli hópanna. Segjum að hnútur b sé Brielle og hnútur e Ella. Þá eru minni líkur á að Brielle frétti til dæmis af atvinnutækifærum sem Ella veit um. Það hefur líklega áhrif bæði á Brielle og vini hennar.
Dæmi 12.30
Brýr og staðbundnar brýr greindar
Notaðu félagsnetið á mynd 12.140 til að svara hverri spurningu.
Mynd 12.140. Félagsnet
Tilgreindu allar brýr.
Hve marga samhengisþætti hefði netið ef allar brýr væru fjarlægðar?
Tilgreindu eina staðbundna brú.
Tilgreindu stysta veginn milli hnúta staðbundnu brúarinnar úr 3. lið ef brúin væri fjarlægð.
Lausn
Leggirnir ku, gh og hi eru brýr.
Ef allar brýrnar væru fjarlægðar hefðu fjórir samhengisþættir myndast í netinu: {i}, {h}, {u, v, w, x} og {a, b, c, d, e, f, g, j, k, m, n, o, p, q, r, s, t}, eins og sýnt er á mynd 12.141.
Mynd 12.141Félagsnet án brúa
Meðal staðbundinna brúa eru dn, ef og qt.
Ef dn væri fjarlægður væri stysti vegurinn milli d og n: d → e → f → j → o → m → n.
Euler-slóð fundin með reikniriti Fleurys
Nú þegar við þekkjum brýr getum við notað reiknirit Fleurys. Það er röð skrefa sem finnur Euler-slóð í sérhverju neti með nákvæmlega tvo hnúta af oddatölustigi.
Reiknirit Fleurys er framkvæmt í eftirfarandi skrefum.
Skref 1: Byrjaðu í öðrum hnútnum af oddatölustigi.
Skref 2: Fjarlægðu legg frá hnútnum til einhvers aðlægs hnúts sem er EKKI brú, nema enginn annar kostur sé í boði, og skráðu legginn sem var fjarlægður. Endurtaktu skrefið þar til allir leggir hafa verið fjarlægðir.
Skref 3: Skrifaðu Euler-slóðina með hnútunum og leggjunum í þeirri röð sem fundin var. Ef leggirnir ab, bc, cd, de og ef voru til dæmis fjarlægðir í þessari röð er Euler-slóðin a → b → c → d → e → f.
Mynd 12.142 sýnir skref reiknirits Fleurys við að finna Euler-slóð í neti.
Mynd 12.142. Reiknirit Fleurys notað til að finna Euler-slóð
Euler-slóðin sem fannst á mynd 12.142 er t → v → w → u → t → w → y → x → v.
Dæmi 12.31
Euler-slóð fundin með reikniriti Fleurys
Notaðu reiknirit Fleurys til að finna Euler-slóð í neti J á mynd 12.143.
Mynd 12.143. Net J
Lausn
Skref 1: Veldu annan hnútinn af oddatölustigi, c eða f, sem upphafshnút. Við veljum c.
Skref 2: Fjarlægðu legginn ca, cb eða cd. Enginn þeirra er skurðleggur og því má velja hvern þeirra sem er. Við veljum cb sem fyrsta legginn sem er fjarlægður, eins og sýnt er á mynd 12.144.
Mynd 12.144. Net J eftir að cb hefur verið fjarlægður
Endurtaktu skref 2. Næst má fjarlægja ba, bd eða bf eins og sýnt er á mynd 12.144, en bf kemur ekki til greina því hann er brú. Við veljum ba sem annan legginn sem er fjarlægður, eins og sýnt er á mynd 12.145.
Mynd 12.145. Net J eftir að cb og ba hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2 fyrir þriðja, fjórða, fimmta, sjötta og sjöunda legginn. Eins og sýnt er á mynd 12.145 er aðeins einn kostur í hvert sinn þar til komið er að sjöunda leggnum: ac, cd, db og bf í þessari röð. Fyrir sjöunda legginn þarf að velja milli fe og fg. Hvorugur er brú. Við veljum fe. Mynd 12.146 sýnir að ac, cd, db, bf og fe hafa verið fjarlægðir.
Mynd 12.146. Net J eftir að sjö leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2 fyrir áttunda, níunda, tíunda og ellefta legginn. Eins og sýnt er á mynd 12.146 er aðeins einn kostur fyrir hvern þeirra: eh, hi, ig og gf í þessari röð.
Skref 3: Skrifaðu Euler-slóðina með hnútunum í þeirri röð sem leggirnir voru fjarlægðir. Við fjarlægðum cb, ba, ac, cd, db, bf, fe, eh, hi, ig og gf í þessari röð. Euler-slóðin er c → b → a → c → d → b → f → e → h → i → g → f.
Í fyrri hlutanum fundum við Euler-rásir með reikniriti sem tengdi nokkrar rásir saman í eina stóra rás. Einnig má nota reiknirit Fleurys til að finna Euler-rás í sérhverju neti þar sem allir hnútar hafa slétt stig. Þá má byrja í hvaða hnúti sem er.
Skref 1: Byrjaðu í hvaða hnúti sem er.
Skref 2: Fjarlægðu legg frá hnútnum til einhvers aðlægs hnúts sem er EKKI brú, nema enginn annar kostur sé í boði, og skráðu legginn sem var fjarlægður. Endurtaktu skrefið þar til allir leggir hafa verið fjarlægðir.
Skref 3: Skrifaðu Euler-rásina með hnútunum og leggjunum í þeirri röð sem fundin var. Ef leggirnir ab, bc, cd, de og ea voru til dæmis fjarlægðir í þessari röð er Euler-rásin a → b → c → d → e → a.
Dæmi 12.32
Euler-rás eða Euler-slóð fundin með reikniriti Fleurys
Notaðu reiknirit Fleurys til að finna annaðhvort Euler-rás eða Euler-slóð í neti G á mynd 12.147.
Mynd 12.147. Net G
Lausn
Allir hnútar nets G hafa slétt stig og því hefur það Euler-rás.
Skref 1: Veldu hvaða hnút sem er. Við veljum hnút j.
Skref 2: Fjarlægðu einn fjögurra leggja sem mætast í hnúti j. Þar sem jn er brú þarf að fjarlægja jh, ji eða jk. Við fjarlægjum ji eins og sýnt er á mynd 12.148.
Mynd 12.148. Net G eftir að einn leggur hefur verið fjarlægður
Endurtaktu skref 2: Þar sem id er brú má næst fjarlægja ih eða ik. Við fjarlægjum ih og þá er aðeins hægt að fjarlægja hj, eins og sýnt er á mynd 12.149.
Mynd 12.149. Net G eftir að þrír leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Þar sem jn er brú verður næsti leggur sem er fjarlægður að vera jk. Þá er aðeins hægt að fjarlægja ki og síðan id, eins og sýnt er á mynd 12.149. Þótt id sé brú má fjarlægja hann því enginn annar kostur er þá í boði. Mynd 12.150 sýnir net G eftir að þessir leggir hafa einnig verið fjarlægðir.
Mynd 12.150. Net G eftir að sex leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Veldu einhvern legginn db, dc eða de. Við fjarlægjum dc eins og sýnt er á mynd 12.151.
Mynd 12.151. Net G eftir að sjö leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Þar sem co er brú skaltu velja cb næst. Við fjarlægjum cb, síðan bd og loks de eins og sýnt er á mynd 12.152.
Mynd 12.152. Net G eftir að tíu leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Fjarlægðu næst ec og co. Veldu síðan einhvern leggjanna op, pn eða om. Við fjarlægjum on eins og sýnt er á mynd 12.153.
Mynd 12.153. Net G eftir að þrettán leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Fjarlægðu næst nm, np eða nj, en nj er brú. Við fjarlægjum því nm eins og sýnt er á mynd 12.154.
Mynd 12.154. Net G eftir að fjórtán leggir hafa verið fjarlægðir
Endurtaktu skref 2: Fjarlægðu næst mo, op, pn og nj. Þá er verkinu lokið.
Skref 3: Athugaðu að reikniritið skilaði okkur aftur í upphafshnútinn og myndaði Euler-rás. Skrifaðu Euler-rásina:
j → i → h → j → k → i → d → c → b → d → e → c → o → n → m → o → p → n → j
Athugaðu skilning þinn
Fylltu í eyðuna svo fullyrðingin verði sönn.
Euler-slóð er slóð sem fer nákvæmlega einu sinni um hvern ___________.
Reiknirit __________ er aðferð til að finna Euler-slóð eða Euler-rás.
Euler-_____ hefst og endar alltaf í sama hnúti en Euler-_____ gerir það ekki.
Þegar brú er fjarlægð úr neti fjölgar ________ um einn.
Þegar __________ er fjarlægð úr neti verður stysti vegurinn milli hnúta hennar lengri en tveir leggir.
Þegar reiknirit Fleurys er notað til að finna Euler-slóð skal aldrei fjarlægja _________ nema það sé eini kosturinn.
Verkefni úr hluta 12.6
Notaðu myndina til að leysa eftirfarandi verkefni. Tilgreindu netið eða netin með tiltekna eiginleika, ef einhver.
1.
Tengt
2.
Allir hnútar af sléttu stigi
3.
Nákvæmlega tveir hnútar af oddatölustigi
4.
Hefur Euler-slóð
5.
Hefur Euler-rás
6.
Hefur hvorki Euler-slóð né Euler-rás
7.
ab er brú
8.
ef er brú
9.
ab er staðbundin brú
10.
ef er staðbundin brú
Notaðu myndina til að leysa eftirfarandi verkefni. Í hverju þeirra eru gefin net og hnútarruna. Ákvarðaðu hvort runan sé Euler-slóð, Euler-rás eða hvorugt í netinu. Útskýrðu hvers vegna ef hún er hvorugt.
11.
Net A, w → x → y → z → w → u → t → s → v → u
12.
Net A, u → v → s → t → u → w → z → y → x → w
13.
Net A, s → t → u → v → u → w → z → y → x → w
14.
Net A, w → x → y → z → w → v → u → t → s → v
15.
Net B, u → v → w → x → r → u → t → s → y → z → u
16.
Net B, v → w → x → r → u → z → y → s → t → u
17.
Net C, s → t → u → v → w → x → s
18.
Net C, t → u → x → w → u → s → t → v → w
19.
Net D, t → r → s → t → u → v → t → x → v → w → x → y → z → x
20.
Net D, x → v → w → x → y → z → x → t → r → s → t → u → v → t
Notaðu myndina til að leysa eftirfarandi verkefni. Tilgreindu brú í hverju neti ef hún er til. Segðu til ef engin er til. Ef brú er til skaltu tilgreina samhengisþættina sem myndast þegar hún er fjarlægð.
21.
Net A
22.
Net B
23.
Net C
24.
Net D
Notaðu myndina til að leysa eftirfarandi verkefni. Tilgreindu staðbundna brú í hverju neti ef hún er til. Segðu til ef engin er til. Ef staðbundin brú er til skaltu finna stysta veginn milli hnúta hennar eftir að hún er fjarlægð.
25.
Net A
26.
Net B
27.
Net C
28.
Net D
Notaðu netin til að leysa eftirfarandi verkefni. Finndu tvær Euler-slóðir í hverju neti með reikniriti Fleurys.
29.
Net Q
30.
Net R
31.
Net S
32.
Í skák getur riddari færst í hvaða stefnu sem er en þarf að fara tvo reiti, beygja og fara síðan einn reit í viðbót. Myndin sýnir átta mögulegar færslur riddara frá tilteknum reit. Hún sýnir einnig net þar sem hver hnútur táknar reit á fimm sinnum sex reita borði og hver leggur mögulega færslu riddara. Riddaraferð er runa færslna riddara á skákborði af hvaða stærð sem er þar sem riddarinn heimsækir hvern reit nákvæmlega einu sinni. Ef ferðin skilar riddaranum aftur á upphafsreitinn nefnist hún lokuð riddaraferð, annars opin riddaraferð. Ákvarðaðu hvort lokuðu riddaraferðinni á myndinni sé nákvæmast lýst sem slóð, rás, Euler-slóð eða Euler-rás í neti allra mögulegra riddarafærslna. Rökstyddu svarið.
33.
Ákvarðaðu hvort opnu riddaraferðinni á myndinni sé nákvæmast lýst sem slóð, rás, Euler-slóð eða Euler-rás í neti allra mögulegra riddarafærslna á fimm sinnum fimm reita borði. Rökstyddu svarið.
34.
Í hverfinu Pines West mætast þrjár botnlangagötur á gatnamótum eins og myndin sýnir. Póstburðarmaður byrjar á gatnamótunum, heimsækir hvert hús í einni botnlangagötu einu sinni, snýr aftur á gatnamótin, heimsækir hvert hús í næstu götu og svo framvegis og snýr loks aftur á gatnamótin. Lýstu hvernig tákna má leiðina með neti. Ef aldrei er snúið við, það er póstburðarmaðurinn snýr aldrei við stefnu, er leiðinni þá best lýst sem slóð, rás, Euler-slóð eða Euler-rás? Rökstyddu svarið.
35.
Mundu að tákna má brýr Königsberg með fjölneti eins og myndin sýnir. Við höfum séð að engin leið um Königsberg fer nákvæmlega einu sinni yfir hverja brú og snýr aftur á upphafsstaðinn. Er til leið sem fer nákvæmlega einu sinni yfir hverja brú en hefst og endar ekki á sama stað? Rökstyddu svarið.
36.
Myndin sýnir kort af sýningarsvæðum fiskasafns innandyra. Notaðu net þar sem leggirnir tákna ganga og hnútarnir beygjur og gatnamót til að útskýra hvers vegna gestur getur ekki byrjað í einni beygju eða á einum gatnamótum, farið nákvæmlega einu sinni fram hjá hverju sýningarsvæði og endað í annarri beygju eða á öðrum gatnamótum.
37.
Kort af ríkjum Imaginaria er gefið. Notaðu net til að ákvarða hvort hægt sé að byrja í einu ríki, ferðast um Imaginaria, fara nákvæmlega einu sinni yfir landamæri sérhvers ríkjapars og enda í öðru ríki. Finndu slíka leið ef hún er til. Útskýrðu annars hvers vegna ekki.