55 Húðkerfið

Lykilhugtök

Lykilhugtök

unglingabólur: húðkvilli vegna sýktra fitukirtla

albínismi: arfgengur kvilli í húð þar sem melanínmyndun er engin

vaxtarfasi: virkt stig í vaxtarferli hárs

apókrín-svitakirtill: gerð svitakirtils sem tengist hársekkjum í holhöndum og á kynfærasvæði

hárreisivöðvi: sléttur vöðvi sem virkjast við ytra áreiti, togar í hársekk og lætur hárið „rísa“

grunnfruma: gerð stofnfrumu í grunnlagi og vaxtarvef hárs sem skiptir sér stöðugt og myndar hyrnisfrumur húðþekjunnar

grunnfrumukrabbamein: krabbamein sem á upptök í grunnfrumum húðþekjunnar

þrýstingssár: sár á húð sem myndast þegar líkamssvæði tekur að drepast vegna stöðugs þrýstings og skerts blóðflæðis; einnig nefnt legusár

sigg: þykknað húðsvæði sem myndast við stöðugan núning

umbreytingarfasi: fasi sem markar lok vaxtarfasans í vaxtarferli hárs

líkþorn: gerð siggs sem dregur heiti sitt af löguninni og sporöskjulaga hreyfingu núningskraftsins

hárbörkur: í hári, annað eða miðlag hyrnisfrumna sem eiga uppruna í vaxtarvef hárs, séð í þverskurði af hárknýði

hreisturlag hárs: í hári, ysta lag hyrnisfrumna sem eiga uppruna í vaxtarvef hárs, séð í þverskurði af hárknýði

leðurhúðartota: (fleirtala: leðurhúðartotur) útskot úr totulagi leðurhúðar sem eykur snertiflöt húðþekju og leðurhúðar

leðurhúð: húðlag milli húðþekju og undirhúðar, aðallega úr bandvef og með æðum, hársekkjum, svitakirtlum og öðrum byggingum

hnoðtengi: bygging sem myndar ógegndræp tengsl milli frumna

ekkrín-svitakirtill: gerð svitakirtils sem er algeng um allt yfirborð húðarinnar og myndar undirþrýstinn svita til hitastjórnunar

exem: húðkvilli vegna ofnæmisviðbragðs sem líkist útbrotum

elastínþræðir: þræðir úr prótíninu elastíni sem auka teygjanleika leðurhúðarinnar

eleidín: glært prótínbundið lípíð í glærlaginu sem myndast úr keratohýalíni og dregur úr vatnstapi

húðþekja: ysta vefjalag húðarinnar

ofanaglhúð: naglfelling sem mætir nærenda naglbolsins og nefnist einnig naglaband

ytra rótarslíður: ytra lag hársekksins, framhald húðþekjunnar sem umlykur hárrótina

fyrsta stigs bruni: yfirborðsbruni sem skaðar aðeins húðþekjuna

fjórða stigs bruni: bruni sem skaðar alla húðþykktina og undirliggjandi vöðva og bein

glerhimna: grunnhimna milli þekjuvefs ytra rótarslíðursins og bandvefsslíðursins

hár: þráður úr keratíni sem vex út úr húðþekjunni

hárknýði: bygging við botn hárrótarinnar sem umlykur leðurtotu hársekksins

hársekkur: hol eða poki sem hár á upptök sín í

vaxtarvefur hárs: lag grunnfrumna sem hár vex úr

leðurtota hársekks: bandvefsmassi með háræðum og taugaendum við botn hársekksins

hárrót: sá hluti hárs sem liggur undir húðþekjunni og er festur í hársekknum

hárleggur: sá hluti hárs sem liggur ofan húðþekjunnar og er ekki festur í hársekknum

undirhúð: bandvefur sem tengir húðkerfið við undirliggjandi bein og vöðva

undirnaglþekja: þykknað hornlag undir lausri brún naglarinnar

húðkerfi: húðin og fylgilíffæri hennar

innra rótarslíður: innsta lag hyrnisfrumna í hársekknum sem umlykur hárrótina upp að hárleggnum

kelóíð: gerð örs sem rís í lögum upp fyrir yfirborð húðarinnar

keratín: gerð byggingarprótíns sem gefur húð, hári og nöglum hörku og vatnsþol

hyrnisfruma: fruma sem myndar keratín og er algengasta frumugerðin í húðþekjunni

keratohýalín: kornótt prótín í kornalagi húðþekjunnar

Langerhans-fruma: sérhæfð griplufruma í þyrnilaginu sem starfar sem stóræta

naglmáni: grunnhluti naglbolsins sem er úr hálfmánalaga lagi þykks þekjuvefs

hármergur: í hári, innsta lag hyrnisfrumna sem eiga uppruna í vaxtarvef hárs

Meissner-korn: (einnig snertikorn) viðtaki í húð sem nemur létta snertingu

melanín: litarefni sem ákvarðar lit hárs og húðar

sortufruma: fruma í grunnlagi húðþekjunnar sem myndar litarefnið melanín

sortuæxli: gerð húðkrabbameins sem á upptök í sortufrumum húðarinnar

melanínkorn (melanósóm): bóla sem flytur melanín milli frumna, úr sortufrumum í hyrnisfrumur húðþekjunnar

Merkel-fruma: viðtakafruma í grunnlagi húðþekjunnar sem bregst við snertingu

meinvarp: dreifing krabbameinsfrumna frá upprunastað til annarra hluta líkamans

naglbeður: húðþekjulag sem naglbolurinn myndast á

naglbolur: meginplata naglarinnar, gerð úr keratíni

naglaband: þekjufelling sem nær yfir naglbeðinn og nefnist einnig ofanaglhúð

naglfelling: þekjufelling sem nær yfir hliðar naglbolsins og heldur honum á sínum stað

naglrót: sá hluti naglarinnar sem liggur djúpt í húðþekjunni og naglinn vex frá

Pacini-korn: (einnig lagkorn) viðtaki í húð sem nemur titring

totulag leðurhúðar: yfirborðslag leðurhúðarinnar, úr lausum netjubandvef

netlag leðurhúðar: dýpra lag leðurhúðarinnar sem hefur netlaga útlit vegna mikils magns kollagen- og elastínþráða

beinkröm: sjúkdómur hjá börnum af völdum D-vítamínskorts sem veikir beinin

ör: kollagenríkur húðvefur sem myndast við sáragræðslu og er frábrugðinn eðlilegri húð

fitukirtill: fitukirtill sem finnst víða í leðurhúð líkamans og smyr og vatnsver húð og hár með seytingu húðfitu

húðfita: olíukennt efni úr blöndu lípíða sem smyr húð og hár

annars stigs bruni: bruni í hluta húðþykktar sem skaðar húðþekjuna og hluta leðurhúðarinnar

flöguþekjukrabbamein: gerð húðkrabbameins sem á upptök í þyrnilagi húðþekjunnar

grunnlag húðþekju: dýpsta lag húðþekjunnar, myndað úr stofnfrumum húðþekjunnar

hornlag húðþekju: ysta lag húðþekjunnar

kornlag húðþekju: lag húðþekjunnar sem liggur grynnra en þyrnilagið

glærlag húðþekju: lag húðþekjunnar milli kornalags og hornlags sem finnst aðeins í þykkri húð á lófum, iljum og fingrum og tám

þyrnilag húðþekju: lag húðþekjunnar sem liggur grynnra en grunnlagið og einkennist af hnoðtengjum

húðslit: för á húð sem myndast við skyndilegan vaxtarkipp og þenslu leðurhúðarinnar út fyrir teygjanleikamörk hennar

svitakirtill: kirtill sem myndar svita

hvíldarfasi: hvíldarstig í vaxtarferli hárs sem tekur við af umbreytingarfasanum og lýkur þegar nýr vaxtarfasi hefst

þriðja stigs bruni: bruni sem nær í gegnum og eyðileggur alla húðþykktina, bæði húðþekju og leðurhúð

D-vítamín: efnasamband sem stuðlar að frásogi kalsíums og fosfats í þörmum og eflir beinheilsu

skjallblettir (vitiligo): húðkvilli þar sem sortufrumur á afmörkuðum svæðum missa getu til að mynda melanín, hugsanlega vegna sjálfsofnæmisviðbragðs sem veldur staðbundnu litleysi