Upprifjun kafla
Upprifjun kafla
5.1 Lög húðarinnar
Húðin er úr tveimur meginlögum: húðþekju á yfirborðinu og dýpri leðurhúð. Húðþekjan er úr nokkrum lögum. Innst og dýpst er grunnlagið (kímlagið), síðan koma þyrnilag, kornalag, glærlag (þar sem það er til staðar) og loks ysta lagið, hornlagið. Hornlagið er úr dauðum frumum sem flagna reglulega af og nýjar frumur sem myndast í grunnlaginu leysa þær smám saman af hólmi. Í grunnlaginu eru einnig sortufrumur, frumur sem mynda melanín, en það er litarefnið sem ræður mestu um húðlit. Melanín er flutt í hyrnisfrumur þyrnilagsins til að verja frumurnar gegn útfjólubláum geislum.
Leðurhúðin tengir húðþekjuna við undirhúðina og veitir styrk og teygjanleika vegna kollagen- og elastínþráða. Hún skiptist aðeins í tvö lög: totulagið með totum sem ganga inn í húðþekjuna og dýpra netlagið sem er úr lausum bandvef. Undirhúðin liggur dýpra en leðurhúðin og er bandvefurinn sem tengir leðurhúðina við undirliggjandi byggingar. Í henni er einnig fituvefur sem geymir fitu og veitir vernd.
5.2 Fylgilíffæri húðar
Til fylgilíffæra húðarinnar teljast hár, neglur, svitakirtlar og fitukirtlar. Hár eru úr dauðum, hyrndum frumum og melanínlitarefni gefa þeim lit. Neglur eru einnig úr dauðum, hyrndum frumum og verja enda fingra og táa gegn vélrænum skemmdum. Svitakirtlar mynda svita og fitukirtlar húðfitu. Báðir vökvarnir eiga þátt í að viðhalda samvægi. Sviti kælir yfirborð líkamans þegar hann ofhitnar og hjálpar til við útskilnað lítils magns efnaskiptaúrgangs. Húðfita er náttúrulegt rakakrem og viðheldur heilbrigðu ástandi hins dauða, flagnandi ytra keratínlags.
5.3 Hlutverk húðkerfisins
Húðin gegnir mikilvægu hlutverki við vernd, skynjun áreita, hitastjórnun og myndun D-vítamíns. Hún er fyrsta varnarlagið gegn ofþornun, sýkingum og áverkum á aðra hluta líkamans. Svitakirtlar í húðinni gera yfirborði hennar kleift að kólna þegar líkaminn ofhitnar. Hitastjórnun fer einnig fram með víkkun eða þrengingu æða í húðinni sem flytja varma. Ónæmisfrumur milli húðlaganna vakta svæðin og hreinsa aðskotaefni. Fituforði í undirhúðinni stuðlar bæði að hitastjórnun og vernd. Að lokum á húðin þátt í myndun D-vítamíns, sem er nauðsynlegt fyrir heilbrigði okkar en fæst ekki auðveldlega úr náttúrulegum matvælum.
5.4 Sjúkdómar, kvillar og áverkar húðkerfisins
Húðkrabbamein stafar af skemmdum á DNA húðfrumna, oft vegna of mikillar útsetningar fyrir útfjólubláum geislum. Grunnfrumukrabbamein og flöguþekjukrabbamein eru auðlæknanleg og eiga upptök í frumum grunnlags og þyrnilags. Sortuæxli er hættulegasta gerð húðkrabbameins. Það leggst á sortufrumur og getur dreifst og myndað meinvörp í öðrum líffærum. Brunar eru húðáverkar af völdum mikils hita, geislunar eða efna. Fyrsta og annars stigs brunar gróa yfirleitt hratt en þriðja stigs brunar geta leitt til dauða vegna þess að þeir ná í gegnum alla húðþykktina. Ör myndast þegar húðskemmdir gróa. Trefjafrumur mynda kollagenríkan örvef með körfulaga mynstri sem er ólíkt eðlilegri húð.
Þrýstingssár og húðslit stafa af of miklum þrýstingi á húð og undirliggjandi vef. Þrýstingssár einkennast af drepi vegna hreyfingarleysis en húðslit myndast við hraðan vöxt. Exem er ofnæmisviðbragð sem birtist sem útbrot og unglingabólur stafa af stífluðum fitukirtlum. Exem og unglingabólur eru yfirleitt langvinnir húðkvillar sem oft er hægt að meðhöndla með góðum árangri þegar þeir eru vægir. Sigg og líkþorn myndast vegna núningsþrýstings á húðina.