Samantekt kaflans
Samantekt kaflans
19.1 Líffærafræði hjartans
Hjartað liggur í miðmæti brjóstholsins innan gollurshúspoka. Pokinn er myndaður af ytra trefjagollurshúsi og vegglagi hálagollurshúss. Milli vegg- og iðralags hálagollurshúss er gollurshússhol með litlu magni af hálum vökva sem minnkar núning. Hjartaveggurinn skiptist í ytri hjartaþekju, þykkan hjartavöðva og innra hjartaþel. Gáttirnar tvær taka við blóði og flytja það í sleglana, sem dæla því út úr hjartanu. Hægri gátt tekur við súrefnissnauðu blóði úr meginhringrás og flytur það í hægri slegil, sem dælir því í lungnahringrás. Eftir lofttegundaskipti í lungum berst súrefnisríkt blóð í vinstri gátt, þaðan í vinstri slegil og áfram um ósæð í meginhringrás. Milligátta-, millislegla- og gáttaslegilsskil aðgreina hjartahólfin og styðja innri byggingu hjartans. Í opunum milli gátta og slegla eru gáttaslegilslokur: þríblöðkuloka hægra megin og míturloka vinstra megin. Sinastrengir tengja lokublöðkurnar við totuvöðva og koma í veg fyrir að þær bungist aftur inn í gáttir við slagbil slegla. Lungnaloka liggur við rót lungnaslagæðastofns og ósæðarloka við ósæðarrót. Hægri og vinstri kransslagæð eiga upptök í tveimur ósæðarskútum og greinar þeirra liggja að miklu leyti í yfirborðsskorum hjartans. Flestar stærri hjartabláæðar tæmast í kransstokkinn og þaðan í hægri gátt, en fremri hjartabláæðar opnast beint í gáttina.
19.2 Hjartavöðvi og rafvirkni
Tauga- og hormónaboð stilla hjartastarfsemi en sérhæfðar leiðslufrumur geta sjálfar myndað boðspennu sem ræður takti og dreifist um hjartavöðvann. Samdráttarfrumur bregðast við boðinu og mynda dælukraft. Venjuleg leiðni hefst í sínushnúti (SA-hnúti), dreifist um gáttavöðva og forgangsleiðir, þar á meðal Bachmann-knippi til vinstri gáttar, og berst síðan um gáttaslegilshnút (AV-hnút), gáttaslegilsknippi eða His-knippi, hægri og vinstri knippisgrein og Purkinje-þræði til slegla. Gangráðsspenna leiðslufrumna byggist á samspili gangráðsstraums, þar sem Na+ jónir flytjast nettó inn, T- og L-gerðar Ca2+ göng opnast og K+ útflæði breytist. Boðspenna samdráttarfrumna hefur langt flatarstig og því langt óvirknitímabil sem kemur í veg fyrir stjarfa hjartavöðva. Á hjartalínuriti endurspeglar P-bylgja afskautun gátta, QRS-komplex afskautun slegla og T-bylgja endurskautun slegla.
19.3 Hjartahringurinn
Hjartahringur nær yfir fyllingu, samdrátt og slökun gátta og slegla og tekur um 0.8 sekúndur við 75 slög á mínútu. Þegar öll hólf eru í hlébili flæðir blóð úr bláæðum í gáttir og að mestu óvirkt um opnar gáttaslegilslokur í slegla. Eftir afskautun dragast gáttir saman og ljúka fyllingu slegla. Síðan dragast sleglar saman og sleglaþrýstingur hækkar. Þegar hann verður meiri en gáttaþrýstingur lokast gáttaslegilslokurnar; titringur í lokum, hjartavef og blóðsúlu myndar fyrsta hjartahljóðið, S1. Þegar sleglaþrýstingur verður meiri en þrýstingur í lungnaslagæðastofni og ósæð opnast hálfmánalokurnar og blóð dælist út í útfallsfasa slegla. Eftir endurskautun slakna sleglarnir og þrýstingur lækkar. Stutt bakflæði fyllir lokublöðkur hálfmánalokanna og lokar þeim; þá myndast annað hjartahljóðið, S2, og tvísláttarskora sést á ósæðarþrýstingsferlinum, ekki á hjartalínuriti. Þegar sleglaþrýstingur verður lægri en gáttaþrýstingur opnast gáttaslegilslokurnar og næsti fyllingarfasi hefst. Lokurnar stuðla að einstefnuflæði. Iðuflæði getur myndað hjartaóhljóð, sem getur verið saklaust eða tengst lokugalla, skilagalla eða öðru breyttu flæði.
19.4 Lífeðlisfræði hjartans
Hjartsláttartíðni (HR) og slagrúmmál (SV) ráða saman hjartaútfalli. Sjálfvirk taktvirkni sínushnúts myndar grunntakt en ósjálfráða taugakerfið, hormón, líkamshiti, rafsölt og efnaskiptaástand stilla tíðnina. Hjarta- og æðaviðbrögð hjálpa til við að laga blóðflæði að virkni líkamans. Gáttaviðbragð eða Bainbridge-viðbragð tengir aukið bláæðaflæði og gáttateygju við hraðari takt, en niðurstaðan ræðst af samspili þess við slagæða-háþrýstinemaviðbragð og önnur stjórnskerfi.
Slagrúmmál ræðst einkum af forhleðslu, samdráttarhæfni og eftirhleðslu. Bláæðaflæði mótast meðal annars af blóðrúmmáli, bláæðatón, öndunarhreyfingum og vöðvadælu beinagrindarvöðva og hefur þannig áhrif á fyllingu slegla. Fyllingartími styttist þegar hjartsláttartíðni eykst og getur þá lækkað lokahlébilsrúmmál (EDV) og forhleðslu. Forhleðsla lýsir teygju eða veggspennu við lok hlébils og er ekki samheiti EDV. Samdráttarhæfni ræðst meðal annars af semjuboðum og hormónum og hefur, ásamt eftirhleðslu, mikil áhrif á lokaslagbilsrúmmál (ESV). Hjartaútfall reiknast sem HR SV og slagrúmmál sem EDV − ESV.
19.5 Þroski hjartans
Hjarta- og æðakerfið er fyrsta líffærakerfið sem verður starfhæft í fósturvísinum og styður snemma flutning efna milli fósturvísis og fylgju. Hjartað byrjar að myndast úr miðlagi um 18. eða 19. dag eftir frjóvgun og byrjar yfirleitt að slá og knýja blóð á 21. eða 22. degi. Á hjartamyndunarsvæði nærri höfuðenda myndast tveir hjartamyndunarstrengir. Í þeim koma fram holrúm og þá verða til hjartaþelsrör, sem færast að miðlínu og renna saman í eitt frumhjartarör. Því er skipt í slagæðastofn, hjartakúlu, frumslegil, frumgátt og bláæðastokk, en hvert svæði á þátt í myndun fleiri en einnar fullþroska byggingar. Frumhjartarörið beygist til hægri og myndar hjartalykkju á dögum 23 til 28. Myndun milligátta-, millislegla- og gáttaslegilsskila hefst á fjórðu viku og heldur áfram fram á sjöundu eða áttundu viku. Egglaga opið er opið á fósturskeiði og lokast yfirleitt starfrænt eftir fæðingu, en líffærafræðileg lokun er breytileg. Gáttaslegilslokur mótast einkum á fimmtu til áttundu viku og hálfmánalokur á fimmtu til níundu viku og þroskast áfram síðar.