8.1 Fólksflutningar til Ameríku og landnám
8.1 Fólksflutningar til Ameríku og landnám
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta átt þú að geta:
Forverar manna á borð við Homo erectus fluttust frá Afríku fyrir næstum tveimur milljónum ára og dreifðust um Asíu, Austurlönd nær og Evrópu. Enn sem komið er hafa þó engin traust gögn sýnt að þeir hafi komið til Ameríku. Fólksflutningar til Ameríku hófust ekki fyrr en Homo sapiens kom fram. Ekki er ljóst nákvæmlega hvenær það gerðist, en líklega hófust þeir í fyrsta lagi fyrir um átján þúsund árum. Á nokkrum árþúsundum höfðu litlir hópar nútímamanna dreifst um Norður-Ameríku, Mið-Ameríku og Suður-Ameríku. Þar mótuðu þeir eigin landbúnaðarhefðir, óháðar þeim sem urðu til í Austurlöndum nær, Kína og Afríku. Þeir mynduðu einnig fjölbreyttar og sérstæðar menningarhefðir og síðar ýmsar þróaðar siðmenningar sem einkenndust af fáguðum trúariðkunum, stórbrotnum byggingum, fjölmennum borgum og í sumum tilvikum ritkerfum.
Fólksflutningar til Ameríku
Fyrir um átján þúsund árum var síðasta jökulskeið að ná hámarki og sjávarborð um allan heim var mun lægra en það er nú. Líklega var það á þessu tímabili sem fyrstu Homo sapiens-mennirnir komu til Ameríku yfir landbrúna sem þá tengdi saman Alaska nútímans og Rússland og kallaðist Beringía. Síðan hefur hækkandi sjávarborð sökkt Beringíu og hún liggur nú undir Beringssundi. Þá var hún hins vegar láglent svæði með sandöldum og gisnum gróðri. Hugsanlegt er að Homo sapiens hafi búið þar í þúsundir ára áður en þeir héldu inn í Norður-Ameríku, en enn hafa ekki fundist traust gögn sem styðja þá kenningu.
Sama hve lengi menn bjuggu í Beringíu og hvenær þeir fóru yfir landbrúna, tóku þeir að dreifast sunnar um Ameríku þegar jökulísinn hörfaði. Þeir fóru um íslausan gang milli tveggja bráðnandi jökulbreiða og dreifðust í bylgjum um það meginlandssvæði sem nú tilheyrir Bandaríkjunum. Sumir héldu til vesturstrandarinnar. Aðrir fluttust til norðaustur- og suðausturhlutanna. Enn aðrir fóru um miðbik álfunnar til Mexíkó nútímans, Mið-Ameríku og Suður-Ameríku. Fyrir um fimmtán þúsund árum í fyrsta lagi höfðu hópar manna náð allt að suðurodda Suður-Ameríku og bjuggu víðs vegar á vesturhveli jarðar (Mynd 8.4).
Sum atriði fólksflutninganna munum við ef til vill aldrei skilja til fulls, en við getum þó verið nokkuð viss um að þau hafi átt sér stað. Til dæmis er mjög líklegt að sumir hópar hafi farið suður með vesturströndinni, bæði á landi og meðfram ströndinni á flekum eða í kanóum. Enn hafa þó ekki fundist traust gögn um þetta, því á þeim tíma lá strandlengjan mörgum mílum vestar en hún gerir nú. Þegar sjávarborð hækkaði eftir hámark jökulskeiðsins fóru þessar leiðir undir sjó á sama hátt og Beringía. Við höfum þó sannanir fyrir síðari ferðum meðfram ströndinni eftir svipuðum leiðum. Þessir 10,000 ára gömlu minjastaðir, sem fundust á hátt liggjandi stöðum við strendur Alaska og Kanada, hafa sannfært marga um að sambærileg og eldri ummerki kunni nú að liggja á hafsbotni.
Clovis-fólkið
Fyrir allt að þrettán þúsund árum höfðu hópar veiðimanna og safnara dreifst um Norður-Ameríku sunnan þeirra jökulbreiða sem eftir voru. Clovis-menningin dregur nafn sitt af staðnum Clovis í Nýju-Mexíkó, þar sem fyrstu ummerkin um tilvist hennar fundust. Hún samanstóð af hreyfanlegum flokkum veiðimanna og safnara sem slógu upp búðum á auðlindaríkum stöðum í fremur fámennum hópum. Frá fyrstu uppgötvuninni á 1920-áratugnum hafa fornleifafræðingar fundið marga aðra staði sem rekja má til Clovis-menningarinnar í Texas, Virginíu, Suður-Karólínu, Oregon og Pennsylvaníu. Nýlegar DNA-rannsóknir á líkamsleifum sem fundust í Mið- og Suður-Ameríku benda til þess að Clovis-menningin hafi einnig náð langt suður á bóginn.
Athyglisverðustu forngripirnir sem Clovis-fólkið skildi eftir sig eru hinir fjölmörgu, vandlega unnu steinoddar með grópum sem það gerði. Fólkið gerði þessa svokölluðu Clovis-odda með því að höggva og móta ýmsar gerðir hágæðasteins í skotodda með hvössum brúnum og festa þá á sköft sem líklega voru úr tré (Mynd 8.5). Þegar oddarnir höfðu verið festir á sköft gátu þeir nýst á spjót eða önnur kastvopn til veiða, svo sem fleygspjót. Þessi vopn voru hluti af stærra verkfærasafni Clovis-fólksins sem innihélt handaxir og áhöld úr beini. Smáir og meðfærilegir hlutir voru nauðsynlegir fólki sem var sífellt á ferðinni.
Á ferðum sínum veiddi Clovis-fólkið loðfíla, mastódonta, risavísunda og mörg smádýr. Líklega stundaði það einnig fiskveiðar í strandsjó, vötnum og ám. Á þeim stöðum þar sem fólkið settist að til lengri tíma var yfirleitt öruggur aðgangur að fersku drykkjarvatni, dýrum til veiða og fiskveiða og bergi til að gera hina einkennandi odda. Fornleifafræðingar hafa jafnvel fundið grafreiti sem virðast hafa verið vandlega skipulagðir og skreyttir með rauðri okru, náttúrulegum jarðvegi sem inniheldur járnoxíð. Það bendir til andlegra hugmynda sem kröfðust helgisiðabundinnar greftrunar öðru hverju.
Í heimi Clovis-fólksins var að finna fjölbreytt úrval stórra dýra, svo sem risaletidýra, bjarna, landskjaldbaka, ljóna, úlfa, bjóra, beltisdýra og ýmissa tegunda stórra vísunda. Um það leyti sem fólk tók að ferðast og veiða um Norður-Ameríku dóu allar þessar risavöxnu tegundir út. Sumir hafa haldið því fram að ofveiði Clovis-fólksins hafi líklega valdið útdauðanum. Önnur tilgáta er þó sú að hröð hlýnun við lok síðustu ísaldar hafi verið helsta orsökin. Báðar kenningarnar hafa sína veikleika og umræðan heldur áfram. Að minnsta kosti virðist þó trúlegt að bæði afskipti manna og loftslagsbreytingar hafi átt hlut að máli.
Clovis-menningin, sem breiddist út um Norður-Ameríku fyrir um þrettán þúsund árum, hvarf eftir aðeins fáeinar aldir. Fólkið settist að á ýmsum svæðum og nýir menningarheimar urðu til þegar það lagaðist að umhverfisaðstæðum hvers staðar. Síðar bættust við aðrar bylgjur farandfólks sem dreifðist um Ameríku og settist að á ólíkum svæðum. Á milli 9000 og 2000 BCE, á því sem kallað er arkaíska tímabilið, voru fjölmargar ólíkar menningarhefðir til í Norður-Ameríku og Mexíkó, Mið-Ameríku og Suður-Ameríku. Þær löguðust að margvíslegum landfræðilegum aðstæðum: norðvesturströnd Kyrrahafs, Sléttunum miklu, Austurskóglendinu, suðvesturhlutanum, frumskógum sunnanverðs Mexíkó og Mið-Ameríku og Andesfjallasvæði Suður-Ameríku.
Landnám á norðvesturströnd Kyrrahafs
Hóparnir sem settust að við auðlindaríka norðvesturströnd Kyrrahafs þróuðust í flókin samfélög veiðimanna og safnara sem voru vel aðlöguð að auðugu sjávarlífi svæðisins. Líklega fluttust þeir inn á svæðið með því að fylgja hreindýrum sem þeir veiddu. Eftir að þeir settust að á þéttvöxnu skógarsvæðinu lærðu þeir að lifa á bjórum, wapitidýrum, selum, fuglum, sæljónum, laxi og fjölmörgum öðrum fisktegundum.
Lax var mikilvæg auðlind. Þegar hann gekk upp árnar á haustin til að hrygna var svo mikið af honum að auðvelt var að veiða hann með gildrum, einföldum stíflum eða spjótum. Laxinn var síðan ýmist étinn strax eða þurrkaður til að geyma til síðari tíma. Lúða var önnur mikilvæg fisktegund sem þjóðir norðvesturstrandar Kyrrahafs gerðu að einni af undirstöðum fæðu sinnar.
Landslagið veitti einnig gnótt hráefna til verkfæragerðar. Veiðimennirnir og safnararnir smíðuðu skutla úr beini sem nýttust við veiðar á stórum sjávarspendýrum á borð við hvali. Þeir slípuðu steina af svæðinu og bjuggu til úr þeim trésmíðaverkfæri og notuðu þau til að hola út eintrjáninga úr trjánum sem þar uxu. Þeir fullkomnuðu einnig fágaða tréskurðartækni til listsköpunar, gerðu sérstaka öngla úr beini og tré og notuðu börk tiltekinna trjátegunda til að búa til dúk og körfur.
Vegna mikillar auðlindagnóttar við norðvesturströnd Kyrrahafs gátu hóparnir sem settust þar að safnað auði mun auðveldar en mörg önnur samfélög veiðimanna og safnara. Vitað er að þar þróuðust flókin samfélög þar sem auður og félagsleg staða tengdust. Ummerki úr þeim fáu grafreitum sem fundist hafa og eru frá því um 2000 BCE styðja þá hugmynd að auður hafi þegar þá stuðlað að félagslegri aðgreiningu. Í gröfum hinna auðugustu hafa fornleifafræðingar til dæmis fundið útskorin áhöld úr horni og aðra hluti úr skeljum. Eftir því sem á leið tóku grafir auðugra manna að geyma enn fleiri muni sem gáfu til kynna háa félagslega stöðu þeirra. Einnig eru vísbendingar um mikinn fólksþéttleika á sumum svæðum, sem varð mögulegur vegna gnægðar fæðu og getu fólksins til að safna henni og geyma.
Landnám á Sléttunum miklu
Á víðáttumiklum Sléttunum miklu í miðri Norður-Ameríku veiddi fólkið sem settist þar að stórar vísundahjarðir sem bitu lágvaxið grasið þar. Ólíkt dýrunum sem Clovis-fólkið veiddi gátu vísundarnir lagað sig að hlýnandi loftslagi og dafnað á sléttunum. Hóparnir sem fylgdu þeim og lifðu á þeim voru hálfflakknandi og þurftu því tiltölulega fáar eigur; menning þeirra einkenndist þar af leiðandi af mun minni félagslegri lagskiptingu en menning samfélaganna á norðvesturströnd Kyrrahafs. Vísundaveiðar voru hættulegar og veiðimenn þurftu að halda sig í hæfilegri fjarlægð til að styggja ekki dýrin eða vekja með þeim ósjálfráðan ótta við menn. Fornleifar frá stöðum í miðhluta Kanada, Texas, Montana, Wyoming og Colorado sýna að þegar um 8000 BCE ráku veiðimenn vísundahjarðir fram af klettum til bana. Þegar dýrin höfðu verið drepin eða gerð ófær um að hreyfa sig með þessum hætti, stundum hundruðum saman, gátu veiðimennirnir hlutað skrokkana vandlega niður og nýtt kjöt, bein og húðir. Önnur aðferð fólst í að króa vísundahjarðirnar af þannig að veiðimennirnir gætu nálgast þær með spjótum.
Auk vísunda veiddu sléttubúar einnig antilópur, hjartardýr og smádýr á borð við kanínur og fugla. Við fuglaveiðar þurfti stundum að nota fiðruð fuglagervi sem gerðu veiðimönnum kleift að nálgast fuglana og drepa þá. Húðir sumra dýra, einkum mjúkar húðir dýra á borð við kanínur, mátti nota í fatnað þegar þær höfðu verið saumaðar saman með plöntuþráðum. Meðal ætra plantna voru ýmiss konar fræ, ber, hnetur, akörn og rótarhnýði á borð við yampa og kexrót, sem unnt var að grafa upp með grafprikum. Fólk bar og geymdi þessa fæðu í spíralofnum körfum úr plöntuefni eða pokum úr leðri.
Landnám á Austurskóglendinu
Austan við Slétturnar miklu liggur rakara og gróskumeira Austurskóglendið, sem nær frá vatnasviði Mississippi-fljóts til Atlantshafsstrandarinnar. Hóparnir sem bjuggu þar höfðu aðgang að fjölbreyttu úrvali plantna og dýra sem nýta mátti til matar og annarra þarfa. Fjölmargar ár og stöðuvötn svæðisins veittu ferskvatn og ýttu undir búsetu við bakka sína. Hið sama gilti um hlykkjavötnin, U-laga stöðuvötn sem mynduðust þegar farvegir ánna urðu stöðugri við hlýnandi aðstæður. Þessir staðir voru einnig ágæt veiði- og fiskimið þar sem veiða mátti meðal annars kattfiska, hjartardýr, fugla og kanínur. Meðal ætrar fæðu úr jurtaríkinu voru hnetur af eikar-, kastaníu- og beykitrjám. Nálægt ströndinni gafst færi á að nýta sjávarfang.
Þar var minni þörf á að flytjast milli staða og föst búseta varð því möguleg. Um 6500 BCE tók íbúum jafnframt að fjölga og fólk reisti mikil jarðvirki í Arkansas, Louisiana, Mississippi og Flórída. Elsta jarðvirkið sem fundist hefur, Watson Brake í norðurhluta Louisiana, er frá því um 3900 BCE. Það samanstendur af nokkrum manngerðum jarðhólum sem eru allt að tuttugu og fimm fet á hæð og er raðað í hring. Fornleifafræðingar telja líklegt að veiðimenn og safnarar hafi nýtt staðinn árstíðabundið. Þótt engar grafarleifar hafi fundist þar hafa stórir grafreitir frá þessu tímabili fundist víða annars staðar á skóglendinu, meðal annars í Illinois og Tennessee. Á sumum stöðum eru leifar meira en hundrað einstaklinga og hjá sumum þeirra fundust persónulegir munir á borð við vopn og listmuni. Þetta ber ekki aðeins vott um fólksfjölgun heldur einnig æ fastari búsetu.
Landnám í Mesóameríku
Sunnan og vestan við Austurskóglendið er loftslag mun þurrara og gróður minni. Þetta eyðimerkurkjarr nær suður eftir miðju Mexíkó að suðurenda miðhásléttu Mexíkó. Sunnan hennar, á svæðinu sem oft er nefnt Mesóameríka, er hlýrra, gróskumeira og rakara. Þjóðir sem áður höfðu veitt stór dýr settust þar að eftir um 8000 BCE þegar veiðidýrunum fækkaði og vísundarnir fylgdu hopandi graslendinu norður á bóginn. Minjar um þjóðir arkaíska tímabilsins á þessu svæði hafa fundist á nokkrum strandstöðum við Mexíkóflóa og Kyrrahafið, svo og í Tehuacán-dalnum sunnan við Mexíkóborg nútímans. Fólkið lifði að mestu í litlum hópum og stundaði veiðar og söfnun á víðáttumiklum svæðum. Á þurrkatímanum reiddi það sig einkum á villt dýr á borð við eðlur, snáka og skordýr og ætar plöntur á borð við agave. Á regntímanum neytti það lárpera, hneta, ýmissa ávaxta og smádýra á borð við kanínur.
Upp úr 8000 BCE tóku sumir hópar veiðimanna og safnara að dvelja öðru hverju á stað sem nefnist El Riego-hellirinn í Tehuacán-dalnum. Við uppgröft þar hafa fundist fjölmörg steinverkfæri, ofnar körfur og ábreiður og jafnvel vandaðir greftrunarstaðir. Grafirnar benda til þess að þar hafi tíðkast flóknir andlegir siðir. Aðrar minjar í Tehuacán-dalnum benda til þess að um 5000 BCE hafi fyrri áhersla landnemanna á villibráð vikið fyrir jurtaríkara fæði sem innihélt baunir, grasker, maís (korn) og flöskugrasker. Um 2600 BCE hafði söfnun villtra plantna dregist verulega saman þegar hóparnir tóku upp landbúnaðarhætti og ræktuðu maís, baunir og grasker.
Landnám á Andesfjallasvæðinu
Andesfjöll liggja meðfram vesturhluta Suður-Ameríku og rísa sums staðar í meira en tuttugu og tvö þúsund feta hæð. Þurrar eyðimerkur og tugir fljóta skerast inn í fjallgarðinn. Óljóst er hvenær fyrsta fólkið kom til Suður-Ameríku. Við Monte Verde í Síle grófu fornleifafræðingar í mófen og fundu leifar skýla, leifar slátraðra dýra og jafnvel pjötlur úr skinnklæðum. Aldursgreiningar benda til að þessar minjar séu frá um 12,000 BCE, löngu áður en Clovis-menningin kom fram í norðri. Óljóst er nákvæmlega hvaða ályktanir má draga af þessum upplýsingum og því er frásögnin af því hvernig Ameríka byggðist enn ófullgerð. Hvenær sem þeir komu virðast fyrstu hópar veiðimanna og safnara þó hafa breiðst hratt suður eftir álfunni, líklega vegna þess að sérstæð landafræði hennar ýtti fremur undir fólksflutninga eftir norður–suðurás en austur–vesturás (Mynd 8.6).
Fyrstu hópar veiðimanna og safnara náðu allt suður til Síle og slógu oft upp búðum nærri lækjum til að veiða lamadýr, gvanakódýr (sem líkjast lamadýrum) og hjartardýr. Um 8000 BCE voru sumir þeirra farnir að dvelja reglulega á ákveðnum stöðum. Einn þeirra er Guitarrero-hellirinn, sem er í 8,500 feta hæð nærri smábænum Mancos í miðhluta Perú. Þar hafa fornleifafræðingar fundið skotodda, unnin bein og horn og vefnaðarvöru. Þeir sem bjuggu í og við Guitarrero-hellinn lifðu líklega á dýraveiðum og söfnun bauna, piparávaxta og ýmissa hnýða. Á mjóum láglendissvæðum meðfram Kyrrahafsströndinni byggði fólk afkomu sína á sjávarfangi á borð við fisk og lindýr. Fiskimenn kunna að hafa nýtt staðinn Quebrada Jaguay á strönd sunnanverðs Perú allt frá 10,000 BCE. Þar hafa fornleifafræðingar fundið það sem talið er vera reipi og fiskinet, auk leifa fiska og annarra sjávarlífvera sem nýttar voru. Enn meiri furðu vekur hrafntinna sem fannst á staðnum en á uppruna sinn í um hundrað mílna fjarlægð. Hún bendir til þess að langdræg viðskipti kunni að hafa átt sér stað á svæðinu fyrir mörgum þúsundum ára.
Nýsteinaldarbyltingin í Ameríku
Eins og áður hefur komið fram fór Beringía á kaf í sjó þar sem Beringssund er nú fyrir um ellefu þúsund árum og við það einangraðist vesturhvel jarðar í reynd frá öðrum heimshlutum. Af þeim sökum bárust tæknilegar og menningarlegar framfarir í Asíu, Afríku og Evrópu ekki til Ameríku í mörg þúsund ár. Sambærileg þróun í Ameríku barst heldur ekki til austurhvels jarðar. Umskipti til landbúnaðar í Norður- og Suður-Ameríku urðu því með öllu sjálfstætt á þremur aðskildum svæðum sem hvert um sig mótaði eigin landbúnaðarhefðir. Þetta voru Andes-svæðið, Mesóameríka og efri hluti Mississippi-fljótsdalsins í Austurskóglendinu.
Elstu ummerki um umskipti til landbúnaðar, eða nýsteinaldarbyltinguna, í Ameríku hafa fundist á Andes-svæðinu (tafla 8.1). Nytjavæðing plantna og tamning dýra fóru þar fram í áföngum og smám saman, en nákvæmur uppruni þessarar þróunar er ekki að fullu ljós. Á sumum hlutum svæðisins kann tamning kameldýra á borð við lamadýr, gúanakkó og alpaka til kjötnýtingar og síðar ullarnýtingar að hafa hafist þegar um 7400 BCE. Með sama hætti kann tamning naggríssins til matar að hafa hafist þegar um 6200 BCE eða ekki fyrr en 4400 BCE, eftir því hvaða gögn eru lögð til grundvallar. Hvað nytjaplöntur varðar benda sumar uppgötvanir til þess að ræktun graskera og flöskugraskera hafi hafist um 8000 BCE. Dagsetningar sem vísindamenn hafa ákvarðað fyrir nytjavæddar plöntur á borð við kartöfluna eru einnig óvenju snemmbærar. Erfðagreiningar á kartöflunni benda til þess að þetta harðgerða hnýði hafi verið nytjavætt úr villtu afbrigði milli 8000 og 6000 BCE. Kínóa, önnur nytjaplanta frá Andes-svæðinu, kann að hafa verið ræktuð sem dýrafóður um 5000 BCE og síðar nýtt til manneldis.
| 8000 BCE | Nytjavæðing graskera og flöskugraskera |
| 8000–6000 BCE | Nytjavæðing kartöflunnar |
| 7400 BCE | Tamning kameldýra (lamadýra, gúanakkóa, alpaka) |
| 6200–4400 BCE | Tamning naggríssins |
| 5000 BCE | Nytjavæðing kínóa |
Óháð því hvenær eða hvernig ferlið hófst voru að minnsta kosti að hluta til búföst landbúnaðarsamfélög orðin algengari á Andes-svæðinu um 3000 BCE. Líkindi milli fornleifastaða við miðströnd Perú hafa orðið til þess að fornleifafræðingar telja þá tilheyra einum stærri menningarheimi, sem stundum er nefndur Norte Chico eða Caral-siðmenningin. Nokkrir staðanna voru allstórir, svo sem Aspero, El Paraiso og Caral (mynd 8.8). Á hverjum þeirra voru nokkrir haugar og ofan á þeim stóðu byggingasamstæður sem skipað var í U-laga mynstur. Caral er stærstur staðanna þriggja og þar dreifist fjöldi hauga um víðfeðmt svæði. Stærsti haugurinn, eða aðalhofið, er níutíu og tveggja feta hár og nærri fimm hundruð fet á lengd við grunninn. Bygging slíks haugs hefði krafist sérstaks vinnuafls, sem bendir til mjög skipulegs samfélags.
Fornleifar benda til þess að íbúar Caral hafi fyrst og fremst reitt sig á fisk og bæði villtar og nytjavæddar plöntur, svo sem grasker, baunir, lárperur og kartöflur. Aðeins er hægt að geta sér til um samfélagsskipan Norte Chico, en rannsóknir á grafreitum og líklegu trúarlegu eða helgisiðalegu hlutverki margra rústanna benda til félagslegrar lagskiptingar og skipulagðrar andlegrar eða trúarlegrar iðkunar (mynd 8.9). Með hliðsjón af stórfelldum mannvirkjum og þörfinni fyrir verkafólk er einnig nær öruggt að þar hafi verið öflug forysta og að völd hafi gengið að erfðum. Auk byggingarlegra líkinda milli staðanna benda gögn til þess að tengsl hafi verið á milli þeirra. Minni staðirnir við ströndina virðast til dæmis hafa séð stærri staðnum Caral inni í landi fyrir nauðsynlegu sjávarfangi. Því kann einnig að hafa verið einhvers konar stjórnkerfi sem náði yfir alla staðina, fremur en að staðirnir tengdust aðeins vegna svipaðrar menningar. Engin traust gögn hafa þó enn fundist sem styðja þá niðurstöðu.
Vegna mikillar fjarlægðar og ólíks loftslags á Andes-svæðinu og í Mesóameríku bárust landbúnaðarhefðirnar sem mótuðust í Suður-Ameríku ekki greiðlega norður til Mesóameríku á nýsteinöld. Þó virðist að minnsta kosti ein mikilvæg nytjaplanta frá Mesóameríku hafa borist til Andesfjalla. Það var maís, sem í daglegu tali er kallaður corn í Bandaríkjunum. Maís var nytjavæddur úr villtri ætri grastegund sem nefnist teosinte milli 5000 og 3000 BCE. Þótt enn sé deilt um nákvæmlega hvernig það ferli átti sér stað er almennt viðurkennt að inngrip manna hafi umbreytt grófu villigrasinu í þær stóru og harðgerðu maísplöntur með kólfa sem við þekkjum í dag. Eftir nytjavæðingu varð maís mikilvæg kolvetnarík grunnfæða í Mesóameríku og stuðlaði að fjölgun íbúa. Elsti nytjavæddi maísinn kom fram annaðhvort í Tehuacán-dalnum eða á hálendi Oaxaca og dreifðist þaðan um Mesóameríku og að lokum langt út fyrir hana. Ummerki um maís frá Mesóameríku á Andes-svæðinu ná aftur til um 1600 BCE. Þar var hann einkum notaður til að búa til gerjaðan áfengan drykk og popp, en varð aldrei jafn mikilvægur þáttur í mataræði og í Mesóameríku.
Um 2500 BCE varð loftslag í Mesóameríku svalara og rakara. Sú breyting, ásamt framboði á nytjavæddum maís, varð til þess að nokkur landbúnaðarþorp risu á svæðinu. Íbúar þorpanna héldu að jafnaði áfram veiðum og söfnun en áttuðu sig fljótlega á hinum mikla ávinningi af maísrækt. Með tímanum urðu vinnuþörf ræktunarinnar og hitaeiningagildi maíssins til þess að söfnun dróst jafnt og þétt saman, uns til urðu búföst samfélög sem byggðu eingöngu á landbúnaði. Íbúum fjölgaði og því þurfti meira ræktarland til að rækta enn meiri maís. Þannig breiddist maísrækt út um kjarnasvæði Mesóameríku, þar á meðal suðurhluta Mexíkó og hluta Gvatemala. Um 2000 BCE voru búföst landbúnaðarsamfélög orðin algeng á þessum svæðum. Rétt eins og annars staðar í heiminum, þar sem veiðar og söfnun véku fyrir kyrrsetubúskap, urðu til ný stigveldi í samfélaginu eftir því sem störf urðu sérhæfðari. Þessi stigveldi tengdust bæði auðsöfnun og vaxandi valdi leiðtoga.
Seint á þriðja árþúsundi BCE barst maís loks til þess svæðis sem nú er suðvesturhluti Bandaríkjanna. Þar tóku hópar að nota afbrigði plöntunnar sem hafði verið aðlagað að þurrara umhverfinu. Á þessum tíma var maís aðeins viðbót við aðrar plöntur sem fólk safnaði og því héldu íbúar svæðisins að mestu áfram að flytjast búferlum um skeið. Í margar aldir gerðu þeir tilraunir með maísafbrigði. Þeir fundu leiðir til að rækta maís hátt yfir sjávarmáli og komust að því hvaða svæði gáfu bestan árangur, svo sem flæðilönd sem fengu náttúrulega áveitu.
Á Austurskóglendinu hafði fólk um árþúsundir gert tilraunir með ætar plöntur sem uxu þar villtar, svo sem hélunjóla, sólblóm, flöskugrasker og grasker (mynd 8.10). Notkun flöskugraskera sem íláta var aldagömul hefð á Austurskóglendinu og hugsanlega var farið að hvetja til ræktunar þeirra allt frá 5000 BCE. Á sama hátt virðist nytjavæðing sólblóma, sem voru gagnleg vegna olíuríkra og næringarríkra fræja sinna, hafa hafist um 2300 BCE. Um 2000 BCE tóku hópar á svæðinu hins vegar að gera markvissar tilraunir til að auka fæðuframboð með því að breyta umhverfinu. Þeir ruddu litla landskika til að rækta þessar villtu plöntur með markvissari hætti. Sumir fluttu fræ ákveðinna plantna til annarra svæða þegar þeir færðu sig um set. Árangursríkar aðferðir við að örva vöxt plantnanna bárust frá einni kynslóð til annarrar. Þannig varð ræktun til á Austurskóglendinu óháð landbúnaðarþróun annars staðar.
Þegar þjóðir Austurskóglendisins tóku að rækta innlendar plöntur um 2000 BCE voru þær einnig farnar að búa á skýrt afmörkuðum landsvæðum. Þó voru samskipti og viðskipti milli ólíkra svæða. Ákveðnar steintegundir, kopar og skeljar frá ströndinni gengu milli smárra hópa og gátu þannig borist mörg hundruð mílur. Hópar innan sama afmarkaða svæðis kunna einnig að hafa tekið sameiginlega þátt í ákveðnum helgiathöfnum. Með tímanum leiddu aukið fæðuframboð og kynni af auði í formi verslunarvara til samfélagsbreytinga; meðal annars dró úr því jafnræði sem almennt ríkti meðal veiðimanna og safnara. Grafreitir og sívaxandi fjöldi jarðhóla sem reistir voru á tímabilinu bera þess merki.
Hóparnir á Austurskóglendinu voru áfram fámennir og á flestum stöðum voru þeir líklega ekki fjölmennari en um eitt hundrað manns. Þó voru nokkrar undantekningar, svo sem hinn stóri minjastaður Poverty Point í norðurhluta Louisiana (mynd 8.11). Þar voru frá því um 1000 BCE reistir nokkrir sammiðja U-laga jarðhólar sem mynduðu tilkomumikinn og óvenjulegan helgistað. Hvorki er vitað nákvæmlega hvaða tilgangi staðurinn þjónaði né hvernig samfélag fólksins sem reisti hann var skipulagt. Líklega hafði hann þó einhverja trúarlega þýðingu og þeir sem bjuggu á staðnum og í nágrenni hans öfluðu sér viðurværis með veiðum, söfnun og landbúnaði. Staðurinn var í notkun í um þrjú hundruð ár en var síðan yfirgefinn af óþekktum ástæðum.
