66 Þjóðir við Miðjarðarhaf

Inngangur

Sýnd er mynd af málverki sem grænir litir hylja að hluta vinstra megin og neðst. Á myndinni ríður maður brúnum hesti með brúnum, svörtum og rauðum taumum. Maðurinn er í silfurlitri brynju með rauðum bryddingum, með brúnt hár niður að höku, stórt nef og langa barta. Andlit sést á brynjunni yfir brjósti hans. Hann heldur á löngu brúnu spjóti. Aftan við manninn sést höfuð á svörtum hesti og auga manns undir silfurlitum hjálmi með brúnum fjöðrum. Svört tré og gráleitur himinn sjást í bakgrunni. — **Mynd 6.1.** Þessi mynd frá fyrstu öld CE af makedónska konunginum Alexander mikla er hluti af stórri mósaíkmynd sem sýnir orrustuna við Issos (333 BCE) og fannst í húsi sem grafið var upp í Pompeii á Ítalíu. (heimild: aðlögun á verkinu “Alexander and Bucephalus - Battle of Issus mosaic” eftir Museo Archeologico Nazionale – Naples/Wikimedia Commons, Public Domain)

Efnisyfirlit kaflans

Inngangur

Á fyrstu öld CE skreytti auðugur Rómverji í bænum Pompeii á Suður-Ítalíu heimili sitt með vandaðri mósaíkmynd af afgerandi sigri Makedóníumanna, undir forystu Alexanders mikla, á Persaveldi í orrustunni við Issos (í Tyrklandi nútímans) árið 333 BCE (Mynd 6.1). Hvers vegna skyldi Rómverji leggja í svo dýra skreytingu til að minnast þrjú hundruð ára gamals sigurs erlends konungs í fjarlægu landi?

Fyrir um 3,500 árum tóku löndin við Miðjarðarhaf að tengjast æ nánar með viðskiptum og menningarsamskiptum. Þessi tengsl náðu hámarki með tilkomu Rómaveldis, sem hafði sameinað öll þessi svæði á fyrstu öld CE. Grískir landnemar höfðu sest að á Pompeii-svæðinu um sjö hundruð árum áður en mósaíkmyndin var gerð, og Alexander, hetja orrustunnar, var dáð persóna í grískri menningu. Með táknrænum sigri sínum á persnesku „börbörunum“ var hann fulltrúi sameiginlegrar menningararfleifðar Grikkja og Rómverja. Saga hins forna Miðjarðarhafsheims sýnir hvernig þessi sameiginlega menning þróaðist með tímanum.

Sýnd er tímalína atburða úr þessum kafla. 2000 BCE: Uppgangur mínósku menningarinnar á Krít; sýnd er brún stytta með upprétta arma og háan hatt. 1100 BCE: Föníkíska stafrófið þróast. 776 BCE: Ólympíuleikarnir hefjast; sýnd er grá stytta af nöktum manni með kringlulaga skífu í hægri hendi. 753 BCE: Róm stofnuð. 490 BCE, 480-479 BCE: Persastríðin gegn Grikkjum; sýnd er kringlótt, svört og appelsínugul mynd af tveimur stríðsmönnum sem berjast með sverðum, en á milli þeirra sést skjöldur með vængjuðum hesti. 431 BCE – 404 BCE: Pelópsskagastríðið. 334 BCE: Alexander ræðst inn í Persíu; sýndur er hluti myndar af hermanni í brynju á hestbaki. 264 BCE: Fyrra púnverska stríðið hefst; sýnd er mynd í pastellitum af fólki í síðum skikkjum og með stríðshjálma sem ferðast yfir há fjöll á hestum og fílum. 44 BCE: Júlíus Caesar myrtur. 31 BCE: Egyptaland verður rómverskt hérað. — **Mynd 6.2.** (heimild „2000 BCE“: aðlögun á verkinu “Figurine of the Snake Goddess. Archaeological Museum of Herakleion” eftir O.Mustafin/Wikimedia Commons, CC0 1.0; heimild „776 BCE“: aðlögun á verkinu “Discobolus side 2” eftir Ricky Bennison/Wikimedia Commons, CC0 1.0; heimild „490 BCE, 480–479 BCE“: aðlögun á verkinu “Persian Warrior (Left) and Greek Warrior (Right) in a Duel” eftir National Museums Scotland/Wikimedia Commons, Public Domain; heimild „334 BCE“: aðlögun á verkinu “Alexander and Bucephalus - Battle of Issus mosaic” eftir Museo Archeologico Nazionale – Naples/Wikimedia Commons, Public Domain; heimild „264 BCE“: aðlögun á verkinu “Heinrich Leutemann - Hannibals Übergang über die Alpen (cropped)” eftir Musée Dauphinois Grenoble/Wikimeida Commons, Public Domain)

Sýnt er heimskort þar sem land er hvítt og vatn blátt. Hvít lína liggur þvert um mitt kortið. Norðurhluti Afríku (Marokkó, Alsír, Túnis, Líbía og Egyptaland) og löndin Líbanon, Sýrland, Tyrkland, Grikkland, Serbía, Ítalía, Frakkland, England, Spánn og Portúgal eru auðkennd með appelsínugulum lit. — **Mynd 6.3.** (heimild: aðlögun á verkinu “World map blank shorelines” eftir Maciej Jaros/Wikimedia Commons, Public Domain)