Samantekt kafla
Samantekt kafla
2.1 Þróun frummanna og fólksflutningar
Síðustu um þrjátíu þúsund árin hafa nútímamenn, eða Homo sapiens, verið eina mannategundin á jörðinni. Áður fyrr deildu þó nokkrar ólíkar mannategundir jörðinni. Þær þróuðust af mun eldri og mjög ólíkum forfeðrum sem urðu fyrstir til að leggja upp í fólksflutninga um heiminn eftir leiðum sem nútímamenn fylgdu síðar. Mörgum tugum þúsunda ára síðar, ef ekki enn seinna, tóku Homo sapiens að smíða vandaðar handaxir úr steinkjörnum og náðu tökum á notkun elds til að elda, halda á sér hita, verjast rándýrum og skapa vettvang fyrir félagsleg samskipti. Þeir nýttu mikla hæfni sína til að mynda margvísleg hljóð og sköpuðu tungumál sem gerðu þeim kleift að miðla flóknum hugmyndum og mikilvægum upplýsingum til síðari kynslóða. Þeir sköpuðu list sem talar enn til okkar. Með öllum þessum verkfærum gátu nútímamenn flust um allan heim og skapað fjölbreytta menningarheima, hefðir og lífshætti.
2.2 Fólk á fornsteinöld
Nútímamenn tóku ef til vill að yfirgefa Afríku og flytjast víða um heim þegar fyrir 100,000 árum. Fólksflutningarnir hófust um það leyti sem nýjasta jökulskeið gekk í garð og það bendir til þess að loftslagsbreytingar kunni að hafa verið einn hvatinn að þeim. Með tímanum settust þessir farandhópar að í afar fjölbreyttu umhverfi og urðu að þróa verkfæri og aðferðir sem hæfðu aðstæðum á hverjum stað. Á ísköldum svæðum heimsins smíðuðu þeir til dæmis verkfæri á borð við saumnálar til að búa til vandaðan fatnað sem héldi kuldanum frá.
Í marga tugi þúsunda ára lifðu þessir hópar sem veiðimenn og safnarar og reiddu sig bæði á ætar plöntur og kjöt sem ýmist var hirt af hræjum eða aflað með veiðum. Mataræði þeirra var breytilegt frá einum stað til annars en oft var meðal annars neytt villtra korntegunda, berja, hunangs, kjöts smárra og stórra spendýra, fisks og skelfisks. Það sem við vitum eða ályktum um þessa hópa byggist bæði á fornleifarannsóknum og athugunum á þeim fáu nútímasamfélögum veiðimanna og safnara sem enn eru til.
2.3 Nýsteinaldarbyltingin
Breytingarnar sem fylgdu nýsteinaldarbyltingunni, sem hófst fyrir um tólf þúsund árum, gerbreyttu lífi manna. Upptaka landbúnaðar og tamning dýra gerðu fólksfjölgun, matarforða umfram daglegar þarfir og sérhæfða verkaskiptingu möguleg en drógu jafnframt úr frítíma og breyttu samfélögum, sem áður einkenndust af jöfnuði, í stigskipt samfélög. Leifar nýsteinaldarbyggða gefa okkur hugmynd um lífið á þessum mikilvægu tímamótum í sögu tegundar okkar. Í leifum Çatalhöyük eru herbergi skreytt listaverkum og skipulag byggðarinnar ber þess merki að hún hafi verið hönnuð með varnir í huga. Listin og byggingarlistin þar og á öðrum stöðum á borð við Göbekli Tepe bera vitni um mikla verkkunnáttu og víðtæka samvinnu. Þær sýna einnig nútímamenn á umbreytingarskeiði milli heims veiðimanna og safnara og samfélags sem byggðist alfarið á landbúnaði. Með tímanum hurfu lífshættir veiðimanna og safnara víðast hvar þegar landbúnaðarbyggðir stækkuðu.