1515 Ríki og samfélög í Afríku sunnan Sahara

Inngangur

Samsett mynd af nokkrum síðum. Í bakgrunni eru sex lóðréttir reitir með afar nákvæmum kortum í sterkum litum sem sýna land, vatn og myndir af fólki, dýrum og stöðum í ýmsum litum og stærðum. Yfir miðju reitanna liggur stór rétthyrnd drapplit síða með appelsínugulum og brúnum línum sem liggja þvers og kruss í allar áttir; hún er stækkuð mynd af neðri hluta fyrsta reitsins til vinstri. Fyrir miðju situr maður, dökkur á hörund, með krosslagða fætur á lágu gylltu hásæti með appelsínugulum púðum. Hann ber gullkórónu, er með svart hrokkið skegg og stutt hrokkið svart hár, klæðist síðum beinhvítum kyrtli og heldur á oddhvössum veldissprota í annarri hendi og kringlóttum gullnum hnetti í hinni. Hann horfir á hnöttinn. Efst til vinstri og hægri á miðreitnum er svart handritað letur. Fyrir ofan höfuð hans er mynd af hvítu húsi með appelsínugulu þaki á lágri, ávalri brúnni hæð. Vinstra megin við manninn er kringlótt bygging með beinhvítum veggjum og appelsínugulu þaki. Upp úr miðju þaksins stendur löng og gild stöng með kúlu efst. Neðan við bygginguna eru stórir appelsínugulir og bláir stafir. Vinstra megin við bygginguna er stór grá og svört trapísulaga mynd með strikum á skáhliðinni og syllu sem skagar út úr sléttu hliðinni; á syllunni liggur gullin kúla. Þar fyrir neðan sést annað kringlótt beinhvítt og appelsínugult mannvirki á gráum steinstalli með tveimur bylgjulínum fyrir ofan. Ferhyrnd hvít bygging með flísalögðu þaki er vinstra megin við fætur mannsins fyrir miðju. Neðan við bygginguna er sporöskjulaga grá og hvít bylgjumynd. Hægra megin við manninn eru tvö beinhvít og appelsínugul mannvirki, annað á grænum hól en hitt stendur eitt og sér. Neðst í hægra horninu er annað beinhvítt og appelsínugult mannvirki með þremur turnum upp úr þakinu og mjög hárri fánastöng með gullinni kúlu efst; svartur og grár fáni er að hluta utan myndrammans. Byggingin stendur á brúnum og svörtum sporöskjulaga hóli með bylgjóttum gráum línum undir. — **Mynd 15.1.** Þessi samsetta mynd úr *Katalónska atlasinum* frá fjórtándu öld sýnir nokkrar kortasíður í bakgrunni. Ofan á þeim er stækkað smáatriði úr síðunni lengst til vinstri sem sýnir Mansa Musa, konung Malí, sitjandi í hásæti. Hann heldur á gylltum veldissprota og ríkisepli og ber gullkórónu sem tákn auðs síns og valds. (Bakgrunnur: breytt útgáfa af verkinu „Katalónski atlasinn“ eftir Bibliothèque Nationale de France/Wikimedia Commons, almenningseign; miðja: breytt útgáfa af verkinu „Smáatriði úr sjötta blaði Katalónska atlasins sem sýnir Mansa Musa“ eftir Gallica Digital Library/Wikimedia Commons, almenningseign)

Efnisyfirlit kafla

Inngangur

„Þessi konungur er mestur allra múslimakonunga í Súdan. Hann ræður yfir víðáttumestu landi, hefur fjölmennasta herinn, er hugrakkastur, ríkastur, gæfusamastur, sigrar óvini sína oftast og er hæfastur til að veita öðrum umbun.“ Þannig skrifaði al-Umari um Mansa Musa, konung Malí á fjórtándu öld. Al-Umari var embættismaður soldánsdæmis mamlúka og samtímamaður Mansa Musa og var því í einstakri aðstöðu til að lýsa hinum mikla konungi Súdan-svæðisins í Vestur-Afríku og goðsagnakenndum auði hans. Ríki Mansa Musa var þá síðasta ríkið sem risið hafði í Vestur-Afríku og nýtt sér mikilvæga legu á verslunarleiðunum yfir Sahara (mynd 15.1).

Tímalína atburða kaflans er sýnd. Á henni stendur „49: Kristið samfélag stofnað í Alexandríu í Egyptalandi“ og „395: Ágústínus skipaður biskup í Hippo“. Við síðari færsluna er föl og slitin mynd af manni í síðum hvítum skikkjum sem situr og les stóra bók á ríkulegum bakgrunni. Næst stendur „642: Múslimar leggja Norður-Afríku undir sig“, „650: Borgin Gao stofnuð“, „700: Dínarinn verður almennur gjaldmiðill í Norður-Afríku“ og „1235: Sundiata treystir yfirráð sín yfir Mande“. Þá stendur „1300–1400: Stóra virkið í Simbabve reist“; þar er mynd af tveimur kringlóttum steinmannvirkjum, sandjörð, brotnum steinum í forgrunni og háum, stórum múrsteinsvegg í bakgrunni. Næst stendur „1312–1337: Mansa Musa ríkir í Malí“; þar er mynd af manni sem situr fyrir miðju með gullkórónu og heldur á veldissprota og gullnum hnetti, umkringdur ýmsum myndum af byggingum, letri og appelsínugulum og brúnum línum þvers og kruss. Að lokum stendur „1464: Sunni Ali verður fyrsti konungur Songhai-veldisins“. — **Mynd 15.2.** (Mynd „395“: breytt útgáfa af verkinu „Ágústínus í Lateran“ eftir óþekktan höfund/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1312–1337“: breytt útgáfa af verkinu „Smáatriði úr sjötta blaði Katalónska atlasins sem sýnir Mansa Musa“ eftir Gallica Digital Library/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1300–1400“: breytt útgáfa af verkinu „Stóra-Simbabve, inngangur að aðalvirkinu“ eftir „damien_farrell“/Flickr, CC BY 2.0)

Heimskort er sýnt þar sem land er auðkennt með hvítum lit og vatn með bláum. Hvít lína liggur um mitt kortið. Afríka er auðkennd með gulum lit ásamt Madagaskar suðaustan við álfuna. — **Mynd 15.3.** (Mynd: breytt útgáfa af verkinu „Auð heimskort með strandlínum“ eftir Maciej Jaros/Wikimedia Commons, almenningseign)

Inngangur

Mynd 15.2. (Mynd „395“: breytt útgáfa af verkinu „Ágústínus í Lateran“ eftir óþekktan höfund/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1312–1337“: breytt útgáfa af verkinu „Smáatriði úr sjötta blaði Katalónska atlasins sem sýnir Mansa Musa“ eftir Gallica Digital Library/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1300–1400“: breytt útgáfa af verkinu „Stóra-Simbabve, inngangur að aðalvirkinu“ eftir „damien_farrell“/Flickr, CC BY 2.0)

Mynd 15.3. (Mynd: breytt útgáfa af verkinu „Auð heimskort með strandlínum“ eftir Maciej Jaros/Wikimedia Commons, almenningseign)