15.2 Afríka sunnan Sahara á miðöldum

15.2 Afríka sunnan Sahara á miðöldum

Námsmarkmið

Að þessum kafla loknum átt þú að geta:

• Fjallað um sérstöðu siðmenningar Vestur-Afríku í heiminum fyrir nýöld
• Útskýrt uppsprettu auðs og valda Ganaveldisins og Malíveldisins
• Lýst því hvernig Mapungubwe og Stóra-Simbabve þróuðust í kjölfar fólksflutninga Bantúa

Í nær sjö hundruð ár réðu heimsveldi og konungsríki miðalda efnahagslífi og stjórnmálum Vestur-Afríku og sunnanverðrar Afríku. Auður þessara ríkja og þar með völd þeirra byggðust á yfirráðum yfir verslun með vörur á borð við gull, fílabein, salt, silki, hesta og fólk í þrældómi. Í Vestur-Afríku fluttu Ganaveldið og Malíveldið þessar vörur eftir víðfeðmu verslunarneti sem náði um Norður-Afríku, austur til Eþíópíu og suður að gresjunni. Netið tengdi Vestur-Afríku við Miðjarðarhafsheiminn, Evrópu, Austurlönd nær, Suðvestur-Asíu og enn fjarlægari svæði. Í sunnanverðri Afríku náðu Mapungubwe og síðar Stóra-Simbabve yfirráðum yfir staðbundinni og svæðisbundinni verslun og tengdu efnahagslíf sitt við strandmenningu svahílíþjóðanna um net vatnaleiða sem meðal annars náði til Limpopo- og Sambesífljóts. Þannig tengdu ríkin innsveitir sunnanverðrar Afríku við fjarlægar og samtengdar miðstöðvar sjóverslunar sem tengdu Austur-Afríku við Asíu og Arabíu.

Ganaveldið

Um upphaf níundu aldar slógu arabískir stjórnendur í Marokkó gullmyntir sem nefndust dínarar fyrir hönd íslamska kalífadæmisins. Dínarinn hafði verið opinber gjaldmiðill hins múslimska heims frá lokum sjöundu aldar og var mikilvægur hlekkur sem tengdi saman hið víðfeðma arabíska heimsveldi með miðstöð í Bagdad. Gullið sem notað var í myntsláttuna í Marokkó kom frá konungsríki sunnan Sahara sem nefndist Gana. Arabískur landstjóri Marokkó reyndi án árangurs að leggja ríkið undir sig. Þessu forna ríki má ekki rugla saman við nútímaríkið Gana.

Uppruni Ganaveldisins er hulinn ráðgátu en samkvæmt einni kenningu stofnuðu Soninke-mælandi menn frá Senegal ríkið og nefndu það Wagadu. Gana, nafnið sem utanaðkomandi þekktu það undir, var einn af titlum konungsins. Munnleg hefð Soninke segir að Diabe Cisse, voldugur maður, hafi stofnað ríkið. Faðir hans Dinga var hirðingjadulspekingur sem sagður var hafa sigrað kvenkyns vatnsanda. Dinga gekk síðar að eiga dætur andans. Þeim og Dinga fæddust synir og afkomendur þeirra stofnuðu mikilvægar Soninke-ættir. Koma Cisse, sonar Dingas sem kom aðvífandi, markaði þáttaskil í sögu svæðisins, en árásir hirðingja höfðu þá valdið þar miklum óstöðugleika.

Þegar Sahara þornaði sótti Sanhaja-fólkið í sunnanverðu Marokkó lengra inn á Sahel-svæðið í leit að vatni og árstíðabundnu beitilandi. Á þurrkaárum réðst það með ofbeldi á föst landbúnaðarsamfélög, þar á meðal samfélög Soninke-fólksins. Yfirmenn riddaraliðs Soninke leituðu þá til Cisse. Samkvæmt hefðinni sameinaði hann Soninke-fólkið í lauslegt sambandsríki til að berjast gegn árásarmönnunum og stækka konungsríkið.

Gana stækkaði hægt í fyrstu með því að leggja undir sig sjálfstæð höfðingjadæmi og konungsríki og innlima þau síðan í heimsveldið. Í kjarna þess voru fjögur miðlæg héruð sem Diabe Cisse stofnaði þegar hann sameinaði Soninke-fólkið fyrst. Sigruð lénshöfðingjadæmi og konungsríki voru á jaðri ríkisins. Sum þessara lénsríkja störfuðu nokkuð óháð miðstjórninni og greiddu aðeins lágan skatt en öðrum var að einhverju leyti stjórnað frá höfuðborginni. Þegar konungsríkið stækkaði efldist her þess einnig. Þegar Gana náði hátindi valda sinna snemma á elleftu öld CE hafði konungurinn um 200.000 hermenn undir stjórn sinni.

Viðbrögð Soninke-fólksins við árásum hirðingja voru aðeins einn þeirra þátta sem kunna að hafa ýtt undir sameiningu á fyrstu skeiðum sögu Gana. Sagnfræðingar telja að lega ríkisins gagnvart verslunarleiðum hafi verið annar þáttur. Gana varð voldugt og konungar þess auðguðust á viðskiptum yfir Sahara, sem Soninke-fólkið var í kjörstöðu til að hagnýta sér. Það bjó á vestanverðu Sahel-svæðinu, miðja vegu milli eyðimerkurinnar — helstu uppsprettu salts — og Bambuk-svæðisins, þar sem gullnámur voru við efri hluta Senegalfljóts. Í fyrstu skipti Soninke-fólkið umframgulli sínu fyrir salt sem Taghaza-fólkið í Sahara vann. Flutningar á úlföldum yfir eyðimörkina veittu Norður-Afríkubúum þó fljótlega aðgang að gulli Vestur-Afríku. Þegar eftirspurn eftir gulli í viðskiptum yfir Sahara jókst gat Soninke-fólkið starfað sem milliliðir og flutt salt frá Sahara til gullframleiðenda á skógivöxnu gresjunni í suðri.

Þrátt fyrir sögur sem lofa Gana sem „gulland“ voru yfirráð konunga þess yfir gullnámunum í Bambuk ótrygg. Gullnámurnar lágu langt í suðri, handan Ghiyaru, syðstu verslunarstöðvar konungsríkisins. Höfðingi næsta þorps fór með staðbundin yfirráð yfir námusvæðinu. Stjórnendur Gana gátu framfylgt ströngum einkarétti á gullmolum sem vógu meira en eina únsu. Erfitt var þó að grafa allt að sextíu feta djúp námugöng og flutningurinn til höfuðborgarinnar Koumbi Saleh, í sunnanverðri Máritaníu nútímans, gat tekið meira en átján daga. Yfirráð Gana voru því ótraust. Auður heimsveldisins var þó goðsagnakenndur og orðspor þess barst um alla Norður-Afríku, inn í Evrópu og til múslimskra fræðimanna allt til Bagdad.

Gana auðgaðist einnig á öðrum vörum, þar á meðal kopar, sem konungurinn lagði háan toll á, og föngum. Margir fanganna voru stríðsfangar en aðrir höfðu verið teknir í árásum til að hneppa fólk í þrældóm. Á tólftu öld lýsti marokkóski landfræðingurinn al-Idrisi þrælatökuárás frá Gana á svæði sem nefndist Lamlam: „Íbúar ... Gana fara í leiðangra til Lamlam, hneppa innfædda í ánauð, flytja þá til eigin lands og selja kaupmönnum.“ Al-Zuhri, samtímamaður al-Idrisis, staðfesti athuganir hans. Fræðimenn hafa áætlað að þegar Ganaveldið stóð sem hæst hafi um fimm þúsund fangar verið fluttir á hverju ári yfir Sahara til þrælamarkaða í Norður-Afríku.

Á elleftu öld reyndi hins vegar mjög á umburðarlyndi Ganabúa. Þeir tóku múslimskum kaupmönnum vel en róttækir umbótasinnaðir íslamskir trúarhópar í Marokkó ógnuðu friði þeirra og velmegun. Snemma á öldinni hafði konungsríkið stækkað og tekið yfir íslamska bæinn Awdaghost, eyðimerkurvin norðan höfuðborgarinnar. Um svipað leyti varð herská umbótahreyfing Almoravída til meðal Sanhaja-fólksins í sunnanverðri Sahara og stofnaði hún brátt heimsveldi með miðstöð í Marokkó. Árið 1055 náðu Almoravídar Awdaghost á sitt vald og í trúardeilunum og átökum milli trúarhópa sem fylgdu tóku Soninke-Ganabúar íslam. Víðtæk eyðilegging af völdum ofbeldisins hafði veikt viðskiptatengsl Gana svo mjög að við lok tólftu aldar hafði ríkið glatað ráðandi stöðu sinni í verslun svæðisins. Þegar íslam hafði fest sig í sessi í Gana komu þar fram virtir múslimskir fræðimenn, lögspekingar og Kóranlesarar. Margir þeirra fóru til hins íslamska Spánar til náms eða í pílagrímsferð til Mekka.

Ellefta og tólfta öld voru umskiptatími í sögu konungsríkja Vestur-Afríku. Þegar Gana stækkaði og var síðan lagt undir sig voru nýjar gullnámur opnaðar í Bure á skógivöxnu gresjunni sunnan Bambuk, langt utan verslunarsviðs Gana. Farandkaupmenn Soninke fluttu gullið frá Bure til Mið-Nígerhéraðsins eftir nýjum verslunarleiðum yfir Sahara austan Awdaghost. Leiðirnar lágu fram hjá höfuðborg Gana og beindu úlfaldalestum Norður-Afríku til Oualata (Walata). Þessar breytingar gáfu höfðingjadæmum Soninke og Malinke í suðri færi á að lýsa yfir sjálfstæði. Snemma á þrettándu öld náði Sosso, höfðingjadæmi Soninke í suðri, yfirráðum yfir mestöllu fyrrverandi ríki Gana og einnig Malinke-fólkinu. Þar með var lagður grunnur að sjálfstæðisbaráttu Malinke gegn Sosso sem leiddi að lokum til stofnunar súdanska konungsríkisins Malí.

Malíveldið

Á tólftu öld hafði helsta uppspretta gulls í Vestur-Afríku færst frá Bambuk til Bure, sem lá suðaustar á gresjunni. Breytingin batt ekki aðeins enda á yfirráð Gana yfir viðskiptum um Sahara heldur leiddi einnig nýja hópa inn í hið mikla súdanska verslunarnet Vestur-Afríku, einkum Soninke-fólk í suðri og Malinke-mælandi íbúa gresjunnar. Sosso-fólkið, grein Soninke í suðri, varð fyrst til að nýta hinar breyttu aðstæður til fulls. Um árið 1200 braust það undan Gana og stofnaði arftakaríki undir stjórn Soumaoro, galdrakonungs síns. Á stuttum valdatíma hlaut konungsríkið Sosso illt orð fyrir ofbeldi. Það réðst á og lagði undir sig nágrannaríki, drap stjórnendur þeirra og krafði þau um skatt. Á þriðja áratug þrettándu aldar réðst her Sosso á Mande-fólkið í suðri, sem talaði Malinke, og síðan á Soninke-fólkið í norðurhluta Gana. Herinn rændi höfuðborg þess um 1224.

Til að bregðast við árásunum á Mande safnaði Sundiata prins af Keita-ætt, sem hafði lifað af eina árás Soumaoros, saman nokkrum smáríkjum Mande á svæðinu og sameinaði þau gegn innrásarmönnunum. Afrek Sundiata Keita, sem er nær goðsagnakennd persóna í munnlegri hefð Mande, hafa varðveist í munnlegum frásögnum kynslóða sagnaskálda. Um 1235 hófst Sundiata handa við að treysta yfirráð sín yfir kjarnasvæði Mande-fólksins við efri hluta Senegal- og Nígerfljóts. Síðan tók hann að stækka konungsríkið Malí með því að ná yfirráðum yfir öllum Soninke-hópum sem Sosso hafði nýlega lagt undir sig. Landsvæði þeirra náðu yfir stóran hluta hins fyrrverandi konungsríkis Gana og lénsríkja þess sem að nafninu til voru sjálfstæð, þar á meðal Mema og Wagadu. Þessum nýsigruðu svæðum var oft stjórnað óbeint og vinveittar leppstjórnir látnar sitja sem framfylgdu vilja konungs Malí. Þessi stjórnmálastefna vakti gremju meðal sumra lénsríkja Malí, þar á meðal Takrur og Songhai.

Awdaghost, sem eitt sinn var verslunarmiðstöð yst í vesturhluta viðskiptaleiðanna yfir Sahara, var áfram í höndum hirðingja. Austlægari verslunarmiðstöðin Oualata tók við hlutverki hennar og varð helsta eyðimerkurhöfnin í suðri fyrir viðskipti yfir Sahara. Konungar Malí höfðu meiri áhuga á að ná verslunarbæjum Sahel-svæðisins, sem tengdu hagkerfi svæðisins við hin umfangsmiklu viðskipti yfir Sahara, en að leggja undir sig hin ýmsu smáríki og höfðingjadæmi gresjunnar. Þessir bæir voru eftirsóknarverðustu vinningarnir, þar á meðal Oualata, Gao, Timbúktú og Djenné.

Einn af mörgum þáttum í fjölbreyttu hagkerfi Malí var yfirráð yfir bæjunum og verslunarleiðunum sem þeir tengdu. Aðrir þættir voru aðgangur að gullnámunum í Bure og frjósömum landbúnaðarsvæðum, einkum umhverfis Niani í suðurhluta landsins. Ólíkt Gana var Malí á sunnanverðri gresjunni þar sem úrkoma var meiri og bændur áttu ekki í erfiðleikum með að rækta nægan mat handa íbúunum. Mismunandi svæði heimsveldisins sérhæfðu sig í ólíkum nytjaplöntum. Dúrra og hirsi uxu til dæmis á gresjunni og hrísgrjón döfnuðu í Gambíudal og á flóðsléttum efri hluta Nígerfljóts. Á þurrari gresjum Sahel-svæðisins norðar var hins vegar lögð áhersla á beit úlfalda, sauðfjár og geita.

Yfirráð yfir gullframleiðslusvæðunum gátu reynst stjórnendum Malí erfið. Þegar konungur lagði svæði undir sig og reyndi að breiða út íslam hættu gullframleiðendur sem neituðu að taka trúna námuvinnslu og gullframboð Malí dróst saman. Þetta skapaði alvarlega hættu fyrir hagkerfi heimsveldisins og því leyfðu stjórnendur Malí gullhéruðunum að vera hálfsjálfstæð lénsríki. Atburðir annars staðar í heiminum efldu gullverslun Malí. Þegar efnahagur miðalda batnaði tóku evrópsk konungsríki aftur að slá gullmynt. Til að mæta nýrri eftirspurn leituðust kaupmenn í Suður-Evrópu við að kaupa gull af starfsbræðrum sínum í Norður-Afríku. Um leið voru opnaðar nýjar suðlægar verslunarleiðir inn á gullnámusvæði Akan-skógarins í Gana nútímans. Þaðan fluttu seljendur gull til byggða í Mið-Nígerhéraðinu. Þessi þróun norðan og sunnan Malí gerði gullversluninni yfir Sahara kleift að ná hámarki á fjórtándu öld.

Pílagrímsferð Mansa Musa til Egyptalands og Mekka á árunum 1324–1325 markar gullöld Malíveldisins. Mansa Musa, frægastur konunga Malí og sagður hafa verið ævintýralega auðugur, kom til Kaíró í fararbroddi gríðarstórrar lestar. Samkvæmt frásögnum voru í henni sextíu þúsund hermenn, fimm hundruð fangar og hundrað úlfaldafarmar af gulli. Soldán Egyptalands tók á móti Mansa Musa með mikilli virðingu sem trúbróður. Mansa Musa eyddi fé af miklu örlæti og gaf svo margar gjafir að verð á gulli í Kaíró féll og náði sér ekki aftur í tólf ár.

Ferð Mansa Musa vakti athygli fólks allt frá Spáni til Sýrlands, þar á meðal múslimska landfræðingsins Ibn Battuta. Eftir margra ára ferðalög um Asíu heimsótti Ibn Battuta Malí á valdatíma Mansa Suleyman, bróður Mansa Musa. Frásögn Ibn Battuta er orðin ein helsta heimild okkar um Malí á fjórtándu öld.

Simbabve-hásléttan

Á síðari járnöld (um 900–1600) mynduðu Bantúmenn sem fluttust til sunnanverðrar Afríku nokkur ríki á Simbabve-hásléttunni. Þar á meðal voru konungsríkin Mapungubwe og Stóra-Simbabve. Þótt fræðimenn deili um hvaða þættir þessara samfélaga eigi rætur að rekja til Bantúmanna sýna tungumálaarfleifð svæðisins og fornleifar, svo sem ummerki um járnvinnslu, hringmúra og greftrunarsiði, skýr tengsl við austurgrein Bantúa.

Konungsríkið Mapungubwe

Fornleifarannsóknir á svæðinu hafa leitt í ljós að þar voru stórar nautgripahjarðir frá því um níundu öld. Þar sem nautgripir voru hefðbundin uppspretta auðs og stjórnmálavalds í sunnanverðri Afríku bendir fundurinn til þeirra áhrifa sem fólk Leopard’s Kopje gat haft. Á tíundu öld urðu nokkrar mikilvægar breytingar á efnahagslífinu, meðal annars fjölgaði nautgripum verulega, bómullarrækt og vefnaður þróuðust, eins og fundnar snældur gefa til kynna, og gullvinnsla hófst. Vesturhluti hásléttunnar var ríkur af gullberandi bergi og námumenn síðari járnaldar unnu þar mikið. Þröng göng voru grafin djúpt í jörðu eftir legu æðanna, allt að níutíu fet niður. Bergið var klofið með því að hita það með eldi, kæla það síðan með vatni og losa það að lokum með járnfleygum.

Þótt lítið sé vitað um skipulag og stjórn námuvinnslunnar er líklegt að hún hafi að mestu byggst á nauðungarvinnu. Gullvinnslan leiddi til blómlegrar framleiðslu á vörum, bæði til neyslu yfirstéttarinnar á staðnum og til viðskipta lengra frá. Sérstakar gullskreytingar sem fundist hafa í Mapungubwe (og hvergi annars staðar en í Stóra-Simbabve) eru þunnhamraðar gullplötur. Plöturnar eru skreyttar rúmfræðilegum mynstrum og virðast hafa verið notaðar til að klæða tréhluti, en þeir eru löngu fúnir. Meðal annarra gullmuna sem fundist hafa á staðnum eru perlur, armhringir og dýrastyttur.

Þrátt fyrir legu sína í innsveitum sunnanverðrar Afríku tók Mapungubwe þátt í viðskiptum við fjarlæg svæði. Mikið magn af fílabeinsflísum og dýraskinnum hefur fundist og bendir til þess að þessum vörum hafi verið safnað til viðskipta; mikið var um fíla á svæðinu. Líklegasta verslunarleiðin lá upp Limpopofljót til strandsvæðanna í átt að Sofala, einu syðsta svæði svahílístrandarinnar. Aðrir fundir, þar á meðal glerperlur frá Indlandi, bútar af skærlituðum indverskum vefnaði og kínversk seladónleirker með grænum glerungi, styðja þessi tengsl við svahílíströndina og sjóverslun hennar við Arabíu, Kína og Austur-Asíu. Mapungubwe kann að hafa verið endastöð þessara alþjóðlegu viðskipta en staðurinn var svo sannarlega miðstöð viðskipta milli svæða í sunnanverðri Afríku.

Stóra-Simbabve

Stóra-Simbabve var stofnað af Shona-fólkinu, bantúmælandi járnaldarþjóð sem fluttist fyrst til sunnanverðrar Afríku um aðra öld CE. Líkt og í Leopard’s Kopje og Mapungubwe voru fyrstu landnemarnir búfjárhirðar sem löðuðust að staðnum vegna ríkulegra náttúruauðlinda og legu hans á suðvesturjaðri Simbabve-hásléttunnar. Þar, innan um temprað graslendi sem hentaði vel til árstíðabundinnar beitar, fann Shona-fólkið nægt timbur til eldiviðar og bygginga og frjósaman, vatnsríkan jarðveg til ræktunar. Nokkrar vísbendingar eru um að það hafi tamið geitur, sauðfé og nautgripi þegar á þriðju öld. Shona-fólkið var þó ekki fyrst til að byggja svæðið. Þar höfðu áður búið litlir hópar veiðimanna og safnara sem veiddu villibráð og söfnuðu fæðu á sléttunni öldum saman áður en bantúmælandi fólk kom þangað. Þrátt fyrir yfirburði í járntækni tókst Shona-fólkinu ekki að hrekja þessa veiðimenn og safnara með öllu á brott. Af því spratt spenna og átök sem hafa varað fram á okkar daga.

Á þeim fimm hundruð árum sem liðu milli fjórðu og níundu aldar urðu til bantúsamfélög sem stunduðu landbúnað í dalnum og námu og unnu járn. Fólkið bjó í leirhúsum eða húsum með reyrþökum og er elsti hópur járnaldarlandnema á svæðinu sem fornleifafræðingar hafa enn borið kennsl á. Á þessu tímabili framleiddi Shona-fólkið einföld leirker, leður til fatagerðar, skartgripi úr kopar og gulli og vopn og landbúnaðarverkfæri úr járni. Mörgum þessara vara skipti það við íbúa strandbyggða fyrir varning á borð við salt, glerperlur og skeljar. Á elleftu öld blómstraði samfélagið á Simbabve-hásléttunni og þurrhlaðnar byggingar — það er byggingar úr samtengdum steinum án múrlíms — tóku að rísa. Fólkið hafði komið á fót arðbæru blönduðu landbúnaðarhagkerfi með búfjárrækt og veiðum á hinni ríkulegu villibráð svæðisins.

Verslun var mikilvægasti grundvöllur auðs og valda Stóra-Simbabve. Höfuðborgin lá efst í Sabi-fljótsdalnum og var því á kjörstað til að njóta góðs af viðskiptum milli gullnáma vesturhásléttunnar og Sofala, svahílískrar miðstöðvar sem tengdi verslunarvörur frá Simbabve við eyjuna Kilwa. Gull frá Simbabve gerði Kilwa að auðugasta svahílíska borgríkinu. Í skiptum fyrir gull, kopar og fílabein buðu svahílískir kaupmenn fram framandi munaðarvörur á mörkuðum og kaupstefnum Simbabve-hásléttunnar, svo sem kínverskt postulín frá Ming-tímanum og útskorna faíansmuni frá Persíu.

Bygging stórra steinmannvirkja hófst einhvern tíma á elleftu öld og hélt áfram í um þrjú hundruð ár. Þessi steinmannvirki eru frægustu fornrústir sunnanverðrar Afríku. Elst er Hæðarvirkið. Virkisborgin stendur á um 260 feta hárri náttúrulegri hæð og hefur líklega veitt Shona-fólkinu rými til helgisiða og skjól á óvissutímum. Nákvæmt hlutverk staðarins er þó enn umdeilt. Sumir fræðimenn hafa talið að þar hafi farið fram trúarleg forfeðradýrkun en aðrir að staðurinn hafi verið greftrunarstaður höfðingja eða jafnvel konungshöll. Hver sem tilgangurinn var er staðurinn tilkomumikill og áberandi staða hans tengir hann greinilega við einhvern mikilvægan þátt í menningu Simbabve.

Frá þrettándu til fjórtándu aldar var ráðist í miklar endurbætur á Stóra hringgerðinu, einkum var sporöskjulaga þurrmúr þess reistur. Múrinn hallar lítillega inn á við efst og í honum er aðalinngangur sem snýr yfir dalinn í átt að Hæðarvirkinu. Fleiri dyr á múrnum benda til þess að hann hafi ekki verið varnarvirki. Innan Stóra hringgerðisins myndar minni múr gang og beinir gestum að keilulaga steinturni sem er um sextán fet á breidd og þrjátíu og tvö fet á hæð. Tilgangur Stóra hringgerðisins, sem er alls 820 fet að ummáli, er óþekktur, en stærðin bendir til þess að þar hafi verið konungssetur og að turninn hafi verið korngeymsla (korn var algengt skattgjald til Shona-stjórnenda). Milli staðanna tveggja — Hæðarvirkisins og Stóra hringgerðisins — hafa fornleifafræðingar fundið glæsilegustu og íburðarmestu gripina, meðal annars styttur úr tálgusteini, vandað útskorið fílabein, koparhleifa og armhringi.

Fjölmargar aðrar steinbyggingar standa í dalnum milli Hæðarvirkisins og Stóra hringgerðisins. Rústirnar eru umluktar háum steinmúrum og þar eru einnig leifar tilkomumikilla hringlaga leirhúsa sem eru um þrjátíu og tvö fet í þvermál og nær tuttugu fet á hæð. Dalrústirnar benda til þess að byggðin á dalbotninum hafi stækkað verulega þegar Stóra-Simbabve blómstraði. Staðirnir þrír þekja saman um 1.700 ekrur og skipulag mannvirkjanna gefur til kynna stigskipt samfélag um átján þúsund manna, undir stjórn yfirstéttar eða einhvers konar miðlægs valds.

Stóra-Simbabve blómstraði frá þrettándu öld til þeirrar sextándu. Eins og um marga aðra þætti siðmenningarinnar er nákvæm gerð stjórnkerfisins og samfélagsins óljós. Fræðimenn hafa haldið því fram að karlar hafi verið ráðandi og að karlkyns fjölskylduhöfðingjar hafi keppt um völd og áhrif eftir stærð nautgripahjarða sinna. Stærð hjarðar tengdist einnig fjölda eiginkvenna og þar með því vinnuafli sem karlmaður hafði yfir að ráða. Ætlast var til að konur í samfélaginu önnuðust ræktun og uppskeru, matargerð og vatnsöflun. Ókvæntir karlar veiddu, smöluðu búfé og bjuggu til fatnað. Eignalausir karlar urðu oft háðir auðugri körlum samfélagsins.

Höfðingi eða konungur fór með pólitíska forystu í samfélagi Simbabve og var hann líklega jafnframt auðugasti einstaklingurinn. Samkvæmt hefð Shona-fólksins var staðan þó arfgeng og því þurfti höfðingjatign ekki að bera vitni um mikinn auð. Að höfðinginn hafði engan her bendir til þess að hann hafi þurft að stjórna með því að ná samstöðu við helstu karlkyns áhrifamenn samfélagsins og þá undirhöfðingja sem kunna að hafa verið til staðar. Allt eru þetta getgátur en hin tilkomumiklu steinmannvirki gefa til kynna að einhvers konar pólitískt vald hafi verið fyrir hendi — að minnsta kosti vald sem gat skipulagt og stýrt auðlindum og vinnuafli.

Samfélög miðalda í Vestur-Afríku og sunnanverðri Afríku þróuðust með svipuðum hætti. Frá sjöttu öld tóku vaxandi og sífellt flóknari stjórnmálaheildir að rísa á svæðum þar sem áður höfðu búið litlir hópar búfjárhirða. Nýjungar í landbúnaði og málmvinnslu studdu samfélög við Nígerfljót í Vestur-Afríku og Limpopofljót í Suður-Afríku. Vöxtur þessara byggða tengdist auknum viðskiptum og nýtingu þeirra. Í fyrstu tengdu staðbundnir hlutar verslunarleiða saman viðskiptamiðstöðvar en að lokum náðu ríkin yfirráðum yfir víðfeðmum landsvæðum. Þótt sum þessara konungsríkja hafi verið skammlíf — Mapungubwe stóð til dæmis aðeins í um áttatíu ár — voru þau afar mikilvæg fyrir þróun Afríku á miðöldum og tengdu álfuna við þjóðir, staði og menningarheima í þúsunda mílna fjarlægð. Að lokum tengdu þessi konungsríki staðbundin og svæðisbundin hagkerfi Afríku við net viðskipta og verslunar sem náði til Evrópu, Asíu og Arabíu.