Samantekt kafla

Samantekt kafla

12.1 Heimur Indlandshafs á ármiðöldum

Hin nýja trú, íslam, barst til Indlands með hverri innrásaröldunni á fætur annarri, bæði með tyrkneskumælandi þjóðum frá Mið-Asíu og Aröbum úr fjarlægum vestri. Með komu tyrknesku þjóðanna fjölgaði múslimum í norðausturhluta Indlands og áhrif íslamskrar menningar jukust. Í Delí var stofnað íslamskt ríki, Delí-soldánsdæmið, sem stóð í meira en þrjú hundruð ár og varð miðstöð íslams á Indlandi. Múslimsku valdhafarnir voru í minnihluta og knúðu ekki fram menningarlega einsleitni. Innrásirnar juku því enn þann menningarlega fjölbreytileika sem fyrir var og einkenndi samfélagsskipan Indlands. Múslimar hófu skömmu eftir komu sína til Norður-Indlands þátttöku í versluninni á Indlandshafi og miðluðu vörum og hugmyndum um allan Indlandsskaga. Suðurhlutinn hélt þó fast í hindúskar trúar- og hugmyndahefðir.

Öll þessi verslun hafði áhrif á Austur-Asíu, einkum Kína. Búddismi tók einnig að festa rætur meðfram landleiðum silkiveganna, sér í lagi þeim sem tengdu Indland við Kína. Sui-ættin tók ekki aðeins upp búddisma heldur jók og efldi einnig verslun um Mið-Asíu. Hún færðist þó of mikið í fang og Tang-ættin tók við. Tang-ættin styrkti verslunarleiðirnar enn frekar og efldi tengsl sín við búddisma. Uppreisn An Lushan veikti hins vegar Tang-ættina og að lokum leið hún undir lok.

12.2 Samskipti austurs og vesturs á ármiðöldum

Silkivegirnir áttu rætur að rekja til viðskipta Han-ættarinnar við hirðingjaþjóðir á Innri-Asíusteppunni og urðu að víðfeðmu neti sem lá þvers og kruss um stóran hluta Mið-Asíu og tengdi Kína við Vesturlönd. Auk hins augljósa efnahagslega ávinnings greiddi verslun eftir silkivegunum einnig fyrir menningarsamskiptum, svo sem útbreiðslu búddisma frá Indlandi til Kína og áfram þaðan. Frá sjöundu öld leiddi útþensla Araba til þess að þeir lögðu undir sig þá hluta leiðarinnar sem Sasanídar réðu. Íslamskt kalífadæmi sameinaði stóran hluta Suðvestur-Asíu og færði þannig drjúgan hluta verslunarnetsins undir eitt heimsveldi. Í austri tryggði hin öfluga Tang-ætt öryggi verslunar á silkivegunum. Árið 751 tókust heimsveldi Tang-ættarinnar og Abbasída hins vegar á við Talasfljót og þar með lauk útþenslu beggja í Mið-Asíu. Hindúismi og íslam efldust engu að síður bæði í Suðaustur-Asíu á síðmiðöldum og gegndu mikilvægu hlutverki í versluninni á Indlandshafi.

Austur-Afríka tengdi verslunarnet Mið-Austurlanda á Indlandshafi við Kína, Indland og Suðaustur-Asíu. Frá sjöundu öld gegndu múslimskir arabískir kaupmenn lykilhlutverki í að tengja svæðisbundna verslun Aksum í Austur-Afríku við hið víðfeðma sjóviðskiptanet Indlandshafsins. Tengslin lágu um Rauðahaf og Adenflóa og áfram þaðan. Á sjöundu öld blómstraði svahílímenning við strönd Austur-Afríku. Arabískir kaupmenn frá Norður-Afríku og Íran blönduðust Bantúmönnum á svæðinu og byggðu upp blómlegt verslunarsamfélag meðfram ströndinni milli Mogadishu, þar sem nú er Sómalía, og Sofala í Mósambík. Borgríkin þar efldu viðskiptatengsl við Mið-Austurlönd, Austur-Asíu og Suðaustur-Asíu. Þannig bárust menningarstraumar og vörur alla leið frá Kína inn í Afríku en gull, fílabein og sjaldgæf dýr frá sunnanverðri Afríku voru flutt til Kína.

12.3 Jaðarríki: Sogdiana, Kórea og Japan

Frá fjórðu öld CE gegndi Sogdiana lykilhlutverki í starfsemi silkiveganna. Á um fjögur hundruð ára tímabili urðu sogdísk borgríki á borð við Samarkand og Panjikent að mikilvægum mörkuðum og sogdísk kaupmannasamfélög festu rætur í Kína. Þegar Sogdiana stóð sem hæst var það auðugasta svæði Mið-Asíu.

Líkt og mörg önnur ríki í Austur-Asíu mótaðist Kórea mjög af kínverskri siðmenningu. Kóreskir nemendur hlutu menntun í konfúsíanískum skólum og kóreskt samfélag varð feðraveldislegra og tók upp hefðir sem konfúsíanismi boðaði. Kínverska embættismannakerfið, sem byggðist á verðleikum, var fellt inn í kóreska stjórnkerfið og Silla-ættin lét reisa kóresku höfuðborgina Geumseong að fyrirmynd Chang’an, höfuðborgar Tang-ættarinnar.