2.2 Samband hluthafa og stjórnenda félags
2.2 Samband hluthafa og stjórnenda félags
Hæfniviðmið
Í lok þessa kafla munt þú geta:
Hagsmunaaðilar
Hagsmunaaðili er einstaklingur eða hópur sem hefur hagsmuna að gæta af því hvernig ákvarðanir og aðgerðir fyrirtækis skila sér. Til hagsmunaaðila teljast meðal annars starfsmenn, viðskiptavinir, hluthafar, birgjar, nærsamfélög og stjórnvöld. Ólíkir hagsmunaaðilar hafa ólíkar áherslur og fyrirtæki þurfa oft að gera málamiðlanir til að koma til móts við sem flesta þeirra.
Hlutverk og samsetning hluthafa
Hluthafi getur verið einstaklingur, félag eða stofnun sem á hlutabréf í tilteknu félagi. Hluthafar fá yfirleitt arð ef félaginu gengur vel. Þeir hafa rétt til að greiða atkvæði um tiltekin málefni félagsins og geta verið kjörnir í stjórn þess. Einn kostur hluthafa er að kröfuhafar geta ekki krafið þá persónulega um greiðslu fjárhagslegra skuldbindinga eða skulda félagsins. Hluthafahlutverkinu fylgir þó ábyrgð, svo sem að kjósa stjórnarmenn félagsins, ákveða þóknun þeirra, setja valdi stjórnarmanna mörk og fylgjast með og samþykkja reikningsskil félagsins.
Tegundir hluthafa
Til eru tvær tegundir hluthafa: almennir hluthafar og forgangshluthafar. Almennir hluthafar eiga almenn hlutabréf í félagi. Þeir hafa rétt til að hafa áhrif á stjórnun félagsins og geta höfðað mál ef stjórnendur taka þátt í athöfnum sem gætu skaðað félagið. Forgangshluthafar eiga forgangshlutabréf í félaginu og hafa hvorki atkvæðisrétt né aðkomu að stjórnun þess. Í staðinn fá þeir fasta árlega arðgreiðslu, sem er úthlutað áður en greitt er til almennra hluthafa. Þótt virði hlutabréfa bæði almennra hluthafa og forgangshluthafa hækki þegar félaginu gengur vel, búa almennir hluthafar við meiri sveiflur í söluhagnaði og sölutapi.
Hluthafar og stjórnarmenn eru tveir ólíkir aðilar, þótt stjórnarmaður geti einnig verið hluthafi. Hluthafinn er, eins og áður hefur komið fram, meðeigandi að félaginu. Stjórnarmaður er hins vegar sá sem hluthafar kjósa eða ráða til að sinna eftirliti og veita stjórnendum félagsins stefnumótandi leiðsögn.
Munurinn á hluthafa og hagsmunaaðila
Hugtökin hluthafi og hagsmunaaðili merkja ekki það sama. Hluthafi er eigandi félags vegna hlutabréfanna sem hann á. Hagsmunaaðilar eiga ekki endilega hlut í félaginu, en eru að mörgu leyti jafn háðir árangri þess. Hagsmunir þeirra þurfa þó ekki að vera fjárhagslegir. Hótelkeðja í Bandaríkjunum með þúsundir starfsmanna hefur til dæmis marga flokka hagsmunaaðila, þar á meðal starfsmenn sem reiða sig á félagið vegna starfa sinna og sveitarfélög og ríki sem reiða sig á skatttekjur frá því.
Áður en félag verður skráð á opinberum markaði er það einkafélag sem hópur fólks stofnar, setur á fót og skipuleggur. Þessi hópur kallast stofnendur. Stofnandi er félagsmaður sem er skráður í stofnsamningi félagsins. Jafnvel eftir að félagið verður skráð á markaði eða stofnendur hverfa úr félaginu halda nöfn þeirra áfram að koma fram í opinberri skrá.
Hlutverk stjórnenda
Æðsta stjórn hlutafélags er í höndum stjórnar félagsins (BOD). Stjórnin ber endanlega ábyrgð á eftirliti, stefnumótandi leiðsögn og yfirstjórn félagsins. Í daglegum rekstri byggist stjórnun félagsins á teymi millistjórnenda sem leiða ýmsar deildir þess. Slíkir stjórnendur hafa oft ólík starfssvið innan fyrirtækisins. Meginhlutverk stjórnendahóps eru að setja markmið félagsins, skipuleggja starfsemina, ráða, leiða og hvetja starfsfólk og hafa eftirlit með rekstrinum til að tryggja að markmiðum félagsins sé stöðugt náð.
Einnig er mikilvægt að stjórnendur horfi til langs tíma þegar þeir vinna að vaxtarmarkmiðum og öðrum markmiðum félagsins. Því miður eru mörg dæmi um fyrirtæki þar sem áhersla stjórnenda hefur færst yfir á skammtímamarkmið, svo sem afkomuspár fyrir ársfjórðung eða reikningsár eða núverandi hlutabréfaverð félagsins, vegna persónulegra hvata á borð við hærri bónusa og annan fjárhagslegan ávinning. Slík skammtímahugsun þjónar oft hvorki langtímastöðu og markmiðum fyrirtækja né hagsmunum hluthafa þeirra.