18.5 Spá um sjóðstreymi og mat á virði vaxtar
18.5 Spá um sjóðstreymi og mat á virði vaxtar
Markmið kaflans
Að þessum hluta loknum getur þú:
Spáður rekstrarreikningur, spáður efnahagsreikningur og þekkt stefna fyrirtækisins um komandi ár eru nú notuð til að gera sjóðstreymisspá og meta niðurstöður hennar.
Gerð sjóðstreymisspár
Sjóðstreymisspá er einföld að uppbyggingu en krefst margra forsendna um framtíðina. Upphafsstöðu handbærs fjár er bætt við vænt sjóðsinnstreymi og vænt sjóðsútstreymi síðan dregið frá. Niðurstaðan sýnir afgang handbærs fjár eða skort í hverjum mánuði.
Á mynd 18.15 hefst janúar hjá Clear Lake Sporting Goods með 42.581 dal í handbæru fé. Sjóðsinnstreymi frá viðskiptavinum er fært þegar greiðslur berast. Þar sem greiðsluskilmálar eru 90 dagar byggist innstreymi hvers mánaðar á sölu þremur mánuðum fyrr. Innheimta í júní, 10.508 dalir, samsvarar því nettósölu mars í spáða rekstrarreikningnum á mynd 18.13.
Sjóðsútstreymi Clear Lake felur meðal annars í sér greiðslur viðskiptaskulda, launa, húsaleigu, veitureikninga, arðs og vaxta. Viðskiptaskuldir eru greiddar innan 30 daga og greiðsla hvers mánaðar er því áætluð út frá kostnaðarverði seldra vara í mánuðinum á undan. Á mynd 18.16 er greiðsla viðskiptaskulda í júní, 8.610 dalir, jöfn kostnaðarverði seldra vara í maí.
Laun og húsaleiga eru greidd mánaðarlega og mynda því reglulegt sjóðsútstreymi. Veitureikningar eru, líkt og viðskiptaskuldir, greiddir innan 30 daga. Útstreymi hvers mánaðar vegna veitna samsvarar því veitukostnaði mánaðarins á undan.
Stjórnendur hyggjast greiða 10.000 dala arð á hverjum ársfjórðungi. Mynd 18.16 sýnir því slíkt útstreymi í mars, júní, september og desember. Vextir af langtímaskuld eru einnig greiddir ársfjórðungslega. Mánaðarleg vaxtagjöld, 167 dalir, safnast því í 500 dala greiðslu í sömu fjórum mánuðum.
Notkun sjóðstreymisspár til að ákvarða viðbótarfjárþörf
Þegar heildarsjóðsútstreymi hefur verið dregið frá heildarsjóðsinnstreymi kemur í ljós hvort mánuðurinn skilar afgangi eða skorti á handbæru fé. Á mynd 18.17 er sjóðsinnstreymi mars 4.800 dalir og útstreymið 17.800 dalir. Skorturinn er því 13.000 dalir.
Stefna Clear Lake er að staða handbærs fjár fari ekki undir 35.000 dali. Þar sem 13.000 dala skortur í mars myndi færa stöðuna niður fyrir þau mörk þarf fyrirtækið 5.000 dali í skammtímafjármögnun. Í apríl myndast afgangur og þá eru 3.000 dalir af láninu endurgreiddir.
Mat á virði vaxtar
Vöxtur er algengt markmið fyrirtækja en stærri rekstur skapar ekki sjálfkrafa meiri hagnað eða virði. Fleiri viðskiptavinir, starfsmenn, starfsstöðvar og meiri sala geta kallað á auknar birgðir, búnað og mannafla. Jafnvel arðbær vöxtur getur því valdið tímabundnum skorti á handbæru fé. Mat á vaxtaráformum þarf að ná til spás um rekstrarreikning, efnahagsreikning og sjóðstreymi svo sjá megi bæði arðsemi og fjármögnunarþörf eftir umfangi og tímasetningu vaxtarins.
Clear Lake hyggst til dæmis ráðast í 30.000 dala auglýsingaherferð á fyrsta ársfjórðungi til að auka sölu á annatíma. Verslunin hefur hingað til treyst á góða staðsetningu en stjórnendur telja aukna samkeppni kalla á markvissari kynningu. Þar sem spáin sýnir þegar 13.000 dala skort í lok ársfjórðungs myndi fyrirframgreidd herferðin auka fjárþörf verulega. Meta þarf væntanlega söluaukningu bæði á móti auglýsingakostnaðinum og öðrum kostnaði við meiri umsvif. Formúlutengd spá í Excel eða sambærilegum hugbúnaði auðveldar slíka sviðsmyndagreiningu.
Sviðsmyndir í spágerð
Spágerð er ítrunarferli en ekki ein línuleg úrvinnsla. Fyrstu drög byggjast á sögulegum gögnum og eru síðan leiðrétt þegar áhrif fleiri breyta liggja fyrir. Spá í vinnslu nýtist því vel til sviðsmyndagreiningar. Ef reiknilíkanið er byggt á tengdum formúlum berst breyting á einni forsendu sjálfkrafa um rekstrarreikning, efnahagsreikning og sjóðstreymisspá og sýnir heildaráhrifin.
Grunnspá er oft gerð miðað við eðlilegt efnahagsástand. Síðan má útbúa sviðsmyndir fyrir samdrátt, þenslu eða aðrar aðstæður. Samanburðurinn sýnir mögulegar framtíðarniðurstöður og hvernig breytingar á borð við verðbólgu geta hækkað bæði tekjur og gjöld.
Grunnspá Clear Lake gerir ráð fyrir eðlilegu efnahagsástandi. Til að meta verstu sviðsmynd má breyta söluforsendunni þannig að sala í samdrætti verði aðeins 60% af sölu fyrra árs. Formúlurnar uppfæra þá sölu og breytilegan kostnað og mynda nýjan pro forma rekstrarreikning. Á mynd 18.18 verður hreinn hagnaður 16.391 dalur, samanborið við 47.653 dali í grunnspánni á mynd 18.13.
Heildstæð Excel-spá getur verið flókin í uppsetningu en er öflugt greiningartæki. Prófa má áhrif lítillar breytingar, svo sem 1% hækkunar vörukostnaðar, eða stærri ákvarðana á borð við almenna launahækkun, nýja vörulínu eða kaup á framleiðsluvél.
Eftir fyrstu 12 mánaða spána geta stjórnendur Clear Lake prófað leiðir til að ná hagnaðarmarkmiði. Í spáskránni má til dæmis lækka fyrirhugaða launahækkun um eitt prósentustig, breyta kostnaðarverði seldra vara miðað við mögulega samninga við birgja eða bera saman núverandi húsaleigu við annan verslunarstað sem gæti lækkað kostnað eða aukið umferð. Einnig má vista sérstaka sviðsmynd fyrir fjárfestingu í annarri verslun og meta áhrif hennar á heildarspána.
Möguleikarnir eru fjölmargir. Þótt sjóðstreymisáætlanagerð sé meginverkefni fjármálastjóra getur vandað spálíkan einnig metið vaxtarkosti, ný tækifæri og smærri breytingar á rekstrinum.
Næmnigreining í spágerð
Næmnigreining breytir einu undirliggjandi inntaki í senn og mælir áhrif þess á tiltekna niðurstöðu, oft hreinan hagnað. Prófa má til dæmis 10% hærri eða lægri sölu, 10% breytingu á söluverði eða 10% hækkun kostnaðarverðs seldra vara. Greiningin sýnir hvaða forsendur hafa mest áhrif og því þarf að áætla þær af mestri nákvæmni. Takmarkað rannsóknarfé ætti ekki að fara í breytu sem breytir niðurstöðunni lítið, en jafnvel smávægileg breyting á næmri breytu getur skipt verulegu máli.
Pro forma reikningsskil í Excel gera stjórnendum kleift að búa hratt til nýjar sviðsmyndir og sjá áhrif hverrar breytu á heildarniðurstöðu fyrirtækisins.