15.2 Áhætta og ávöxtun margra eigna
15.2Áhætta og ávöxtun margra eigna
Hæfniviðmið
Í lok þessa hluta átt þú að geta:
Áhættudreifing
Hingað til hefur umfjöllunin beinst að ávöxtun og sveiflum einstakra hlutabréfa. Flestir fjárfestar eiga hins vegar hlutabréf í fleiri en einu fyrirtæki. Slíkt safn eigna nefnist eignasafn. Hér verður skýrt hvers vegna eignasafn hlutabréfa er yfirleitt skynsamlegra en að leggja allt fé í eitt fyrirtæki.
Fjárfesting í DAL skilaði 20,87% meðalársávöxtun en staðalfrávikið var hátt, 51,16%. Árin 2012–2014 gekk fjárfestum í DAL afar vel, en árið 2020 töpuðu þeir nær þriðjungi fjár síns þegar COVID-19 dró verulega úr flugferðum. Fjárfestar verja sig gegn slíkum öfgum með áhættudreifingu, það er með því að eiga hlutabréf í ólíkum fyrirtækjum.
Gerum ráð fyrir að 50.000 dollarar séu til fjárfestingar. Ef öll fjárhæðin færi í DAL réðist ávöxtunin alfarið af einu hlutabréfi. Ef 5.000 dollarar færu í DAL en afgangurinn í níu önnur hlutabréf dreifðist áhættan. Ávöxtun eignasafnsins réðist þá af öllum tíu fjárfestingunum, ekki DAL einu. Þannig er áhættudreifing notuð til áhættustýringar.
Máltækið „Ekki leggja öll eggin í sömu körfu“ lýsir hugmyndinni vel. Brotni ein af mörgum körfum tapast aðeins eggin í henni. Á sama hátt getur fyrirtæki gengið illa eða orðið gjaldþrota án þess að allur sparnaður fjárfestis tapist, svo framarlega sem fénu hefur verið dreift á fleiri fyrirtæki.
Tafla 15.7 sýnir ávöxtun eignasafna þar sem helmingur fjárins er í DAL og hinn helmingurinn í LUV, XOM eða CVS. Staðalfrávik allra þriggja tveggja hlutabréfa safnanna er lægra en staðalfrávik DAL eins og sér.
| Ár | DAL og LUV | DAL og XOM | DAL og CVS | |
|---|---|---|---|---|
| 2011 | −35,79% | −34,86% | −8,56% | −8,43% |
| 2012 | 46,72% | 33,38% | 25,71% | 33,50% |
| 2013 | 132,61% | 109,00% | 76,36% | 91,50% |
| 2014 | 80,53% | 103,50% | 37,24% | 58,83% |
| 2015 | 4,05% | 3,24% | −4,37% | 3,47% |
| 2016 | −1,35% | 7,69% | 9,27% | −9,59% |
| 2017 | 16,23% | 24,32% | 6,21% | 5,24% |
| 2018 | −8,66% | −18,47% | −11,88% | −7,85% |
| 2019 | 20,38% | 19,03% | 13,81% | 18,82% |
| 2020 | −30,77% | −21,90% | −33,49% | −17,95% |
| Meðaltal | 22,40% | 22,49% | 11,03% | 16,75% |
| Staðalfrávik | 51,90% | 49,11% | 30,43% | 35,10% |
Með áhættudreifingu skipta sveiflur eins hlutabréfs minna máli. Bæði DAL og XOM eiga góð og slæm ár, en ekki alltaf á sama tíma. Árið 2014 var ávöxtun DAL yfir 80% en ávöxtun XOM neikvæð; árið 2011 var staðan öfug. Hagnaður af einu hlutabréfi getur því vegið upp tap af öðru og dregið úr sveiflum eignasafnsins.
Eitt hlutabréf ræður öllum sveiflum eignasafns sem inniheldur aðeins þá eign. Í tveggja hlutabréfa safni hafa sveiflur beggja áhrif, en áhætta safnsins er ekki einfalt meðaltal áhættu þeirra. Hún ræðst einnig af fylgni hlutabréfanna, það er hversu mikið verð þeirra hreyfist í sömu átt.
Fylgnistuðull lýsir samhliða hreyfingum tveggja breyta. Gildið 1 táknar fullkomna jákvæða fylgni en -1 að breyturnar hreyfist í gagnstæðar áttir. Hlutabréf í sömu atvinnugrein eru yfirleitt meira fylgin en hlutabréf úr ólíkum greinum. Árin 2011–2020 var fylgni DAL við LUV 0,87, við XOM 0,35 og við CVS 0,79. Séu hlutabréf ekki fullkomlega jákvætt fylgin dregur samsetning þeirra úr áhættu eignasafns.
Eignasafn DAL og LUV hafði lægra staðalfrávik en DAL eitt og sér, en munurinn var lítill. Fylgnistuðullinn 0,87 er hár enda starfa félögin í sömu atvinnugrein og bregðast við mörgum sömu efnahagsáhrifum. Samsetning þeirra veitir því takmarkaða áhættudreifingu.
DAL og LUV búa við svipuð rekstrarskilyrði. Sterkt hagkerfi, gott veður, lágt eldsneytisverð og mikil ferðalög gagnast báðum, en óveður eða hækkandi eldsneytisverð skaðar bæði. Eign í LUV samhliða DAL getur dregið úr áhættu sem er bundin við DAL, svo sem bilun í bókunarkerfi, en ekki áhættu sem nær til fluggeirans í heild.
Með því að bæta XOM við DAL lækkar staðalfrávikið mun meira. Hækkandi eldsneytisverð getur rýrt hagnað flugfélags en aukið hagnað olíufélags. Því minni sem fylgni fyrirtækjanna er, þeim mun meiri verður að jafnaði ávinningur áhættudreifingar.
Stærð eignasafns og áhætta
Þegar hlutabréfum í eignasafni fjölgar minnka áhrif sveiflna hvers félags. Áhætta sem stafar af atburðum hjá einu fyrirtæki nefnist fyrirtækjasértæk eða ósamkerfisbundin áhætta. Þar undir falla meðal annars vöruábyrgðarmál, nýjar uppfinningar og bókhaldsbrot. Gjaldþrot eins félags eyðir ekki öllum sparnaði í dreifðu eignasafni; aðrar eignir standa eftir. Þannig má draga verulega úr ósamkerfisbundinni áhættu.
Áhætta eignasafns getur þó ekki farið niður fyrir ákveðin mörk, hversu vel sem því er dreift. Sú áhætta sem eftir stendur nefnist kerfisbundin áhætta og fylgir eignarhaldi markaðssafnsins.
Sumir atburðir hafa aðeins áhrif á eitt félag, til dæmis ný tækni eða vöruábyrgðarmál. Aðrir ná til markaðarins alls. Breytingar á peningastefnu og vöxtum bandaríska seðlabankans, landfræðipólitískir atburðir, stórviðri og heimsfaraldrar geta haft áhrif á flest fyrirtæki samtímis. Þessa kerfisbundnu áhættu geta hlutabréfafjárfestar ekki eytt með áhættudreifingu.
Rannsóknir Meirs Statman sýna að staðalfrávik lækkar hratt þegar hlutabréfum fjölgar úr einu í tvö eða þrjú, en jaðarávinningur hvers viðbótarhlutabréfs minnkar eftir því sem safnið stækkar. Engin ein tala skilgreinir fullkomlega dreift eignasafn; fylgni skiptir ekki síður máli en fjöldi. Fimmtán mjög fylgin hlutabréf geta veitt minni dreifingu en tíu lítt fylgin. Safn margra flugfélaga er til dæmis enn samþjappað í einni atvinnugrein. Almennur fjárfestir getur þó myndað allvel dreift safn með um tólf hlutabréfum úr ólíkum greinum.