11.1 Margvíslegar aðferðir við verðmat hlutabréfa

11.1 Margvíslegar aðferðir við verðmat hlutabréfa

Hæfniviðmið

Að loknum kaflahlutanum átt þú að geta:

• skilgreint og reiknað V/H-hlutfall (verð/hagnaður, P/E) út frá gögnum félags.
• metið hvort V/H-hlutfall bendi til hlutfallslegs vanmats eða ofmats.
• skilgreint og reiknað V/I-hlutfall (verð/bókfært virði, P/B) út frá gögnum félags.
• metið hvort V/I-hlutfall bendi til hlutfallslegs vanmats eða ofmats.
• skilgreint og útskýrt aðra verðmatsmargfaldara, þar á meðal V/S-hlutfall, verð/sjóðstreymi-hlutfall og arðsávöxtun.

V/H-hlutfallið (verð/hagnaður, P/E)

Reyndir fjárfestar beita ýmsum aðferðum til að meta félög og almenn hlutabréf þeirra áður en þeir fjárfesta. Algengt er að greina reikningsskil félags og reikna kennitölur sem sýna þróun, draga fram rekstrarárangur og auðvelda samanburð og verðmat.

Ein rótgróin leið við verðmat hlutabréfa er að skoða markaðsvirði útgefandans. Þar er V/H-hlutfallið (verð/hagnaður, P/E) einn mest notaði mælikvarðinn.

V/H-hlutfallið er reiknað þannig:

V/H-hlutfallið endurspeglar væntingar markaðarins. Það sýnir hversu hátt verð fjárfestar greiða fyrir hverja einingu af núverandi eða væntum hagnaði félags.

Hagnaður er grundvallarþáttur í verðmati almennra hlutabréfa. Fjárfestar meta bæði núverandi arðsemi og framtíðarhorfur félags. Haldi hagnaður á hlut (EPS) sér stöðugur má túlka V/H-hlutfallið sem þann árafjölda sem samsvarandi hagnaður þarf til að nema kaupverði hlutarins.

Hlutabréf Cameo Corp. kostar nú $24.00 á hlut og hagnaður á hlut (EPS) er $4.00. V/H-hlutfallið er því:

Niðurstaðan er yfirleitt skrifuð 6$\times$. Fjárfestar greiða þannig sex dali fyrir hvern dal í hagnaði, eða sexfaldan hagnað félagsins.

V/H-hlutfall er oft sett fram á tvo vegu. Sögulegt V/H-hlutfall er á fjármálavefjum gjarnan merkt P/E (ttm), þar sem ttm stendur fyrir trailing 12 months, eða síðustu 12 mánuði. Það byggist á hagnaði sem félagið hefur þegar skilað.

Framvirkt V/H-hlutfall byggist hins vegar á spá um framtíðarhagnað. Það gerir kleift að bera núverandi verð saman við væntan hagnað, að því gefnu að rekstur og reikningsskilaaðferðir breytist ekki verulega.

Í Cameo-dæminu var núverandi EPS notað og hlutfallið er því sögulegt. Hefði áætlaður EPS verið í nefnaranum væri um framvirkt V/H-hlutfall að ræða.

V/H-hlutfall eitt og sér segir lítið. Það verður gagnlegt þegar það er borið saman við fyrri hlutföll sama félags eða hlutföll sambærilegra félaga í sömu atvinnugrein. Slíkur samanburður gerir kleift að meta hlutabréf með ólíkt verð og hagnaðarstig á sameiginlegum grunni.

Án samanburðar eða frekari greiningar er erfitt að segja hvort hlutabréf á 8$\times$ hagnaði séu góð kaup eða hlutabréf á 35$\times$ hagnaði of dýr.

Hátt V/H-hlutfall getur endurspeglað væntingar um mikinn vöxt. Það getur einnig bent til þess að verðið sé hátt miðað við hagnað og hlutabréfið mögulega ofmetið, með hættu á verðlækkun síðar.

Lágt V/H-hlutfall tengist oft þroskuðum og stöðugum félögum. Það getur einnig bent til þess að verð sé lágt miðað við hagnað og að svigrúm sé til verðhækkunar, en sú túlkun þarf alltaf frekari stuðning.

V/H-hlutföll gagnast við fjárfestingarákvarðanir en krefjast varúðar. Verð getur tímabundið verið úr takti við hagnaðargetu félags og leiðréttast fljótt. Því nota reyndir greiningaraðilar fleiri en eina matsaðferð og byggja ekki niðurstöðu á einni kennitölu.

V/I-hlutfallið (verð/bókfært virði, P/B)

V/I-hlutfallið (verð/bókfært virði, P/B), einnig nefnt markaðsvirði á móti bókfærðu virði (M/B), ber markaðsvirði félags saman við bókfært virði þess.

Markaðsvirði félags er hlutabréfaverð margfaldað með fjölda útistandandi almennra hluta. Bókfært virði er hins vegar eigið fé samkvæmt efnahagsreikningi, það er eignir að frádregnum skuldum.

Bókfært virði fæst úr efnahagsreikningi. V/I-hlutfallið ber markaðsverð hlutabréfs saman við bókfært virði á hlut og er reiknað þannig:

V/I-hlutfallið sýnir hvernig markaðurinn verðmetur eignagrunn félags. Það er sérstaklega algengt við mat á fjármálafyrirtækjum, fasteignafélögum, tryggingafélögum og fjárfestingarsjóðum. Hlutfallið hentar síður félögum þar sem stór hluti verðmætanna felst í óefnislegum eignum, svo sem einkaleyfum, vörumerkjum og höfundarrétti.

Hlutfallið sýnir hversu mikið fjárfestar greiða fyrir hverja einingu bókfærðs eignavirðis. V/I-hlutfallið fæst með því að deila lokaverði hlutabréfs með bókfærðu virði á hlut. Bókfært virði má reikna með annarri hvorri eftirfarandi jöfnu:

Hreint bókfært virði, eða hreinar eignir, jafngildir heildareignum að frádregnum heildarskuldum.

V/I-hlutfall undir 1 er oft túlkað sem merki um vanmat, en getur einnig bent til rekstrarvanda eða lítilla gæða eignanna. Hlutfall yfir 1 getur gefið til kynna ofmat, en einnig að markaðurinn meti arðsemi eða óskráðar verðmætar eignir félagsins mikils.

Túlkun V/I-hlutfalls er því ekki einhlít. Vegna ólíkra aðstæðna félaga er skynsamlegt að skoða aðra verðmatsmælikvarða samhliða því eða í stað þess.

V/I-hlutfallið hjálpar til við að bera markaðsverð saman við hreinar eignir. Eins og V/H-hlutfallið nýtist það best í samanburði við félög í sömu atvinnugrein og ásamt öðrum mælikvörðum og greiningaraðferðum.

Aðrir margfaldarar

Verðmatsmargfaldarar skiptast einkum í eiginfjármargfaldara og margfaldara fyrirtækisvirðis (EV). Tvær algengar greiningaraðferðir eru samanburðargreining félaga (comps) og greining sambærilegra fyrri viðskipta (precedents).

Margfaldarar eru vinsælir vegna þess að þeir styðja raunhæft mat á fyrirtækisvirði, eru tiltölulega einfaldir í notkun og geta dregið fram mikilvægar upplýsingar um fjárhagsstöðu félags.

Einfaldleikinn hefur þó annmarka. Þegar flóknum upplýsingum er þjappað í eina kennitölu geta forsendur misskilist og áhrif mikilvægra þátta horfið úr matinu.

Margfaldari er einnig stöðumynd á tilteknum tíma og sýnir illa hvernig félag vex eða þróast. Hann hentar því betur skammtímasamanburði en mati á langtímaþróun.

Eiginfjármargfaldarar

Eiginfjármargfaldarar henta sérstaklega þegar fjárfestir metur minnihlutaeign í félagi. Hér eru nokkrir algengir slíkir margfaldarar.

V/H-hlutfallið er algengasti eiginfjármargfaldarinn enda einfalt að reikna það og gögnin aðgengileg. V/I-hlutfallið nýtist vel þegar eignir eru helsti drifkraftur hagnaðar; það ber hlutabréfaverð saman við bókfært virði á hlut.

Arðsávöxtun ber arð á hlut saman við hlutabréfaverð og auðveldar samanburð á tekjuávöxtun fjárfestinga. V/S-hlutfallið (verð/sala, P/S) ber hlutabréfaverð saman við sölu eða tekjur á hlut og er oft notað þegar félag skilar tapi.

Verð/sjóðstreymi-hlutfallið (P/CF) ber markaðsvirði félags saman við rekstrarsjóðstreymi, eða verð á hlut við rekstrarsjóðstreymi á hlut. Það getur verið gagnlegt þegar stór gjöld án útstreymis handbærs fjár, svo sem afskriftir og niðurfærslur, valda bókhaldslegu tapi þótt sjóðstreymi sé jákvætt.

Við túlkun eiginfjármargfaldara þarf ávallt að taka mið af sérstöðu rekstrar og aðstæðum hvers félags.

Margfaldarar fyrirtækisvirðis (EV)

Algengir margfaldarar fyrirtækisvirðis eru meðal annars:

Gordon-vaxtarlíkanið er sett fram á eftirfarandi hátt:

Hér eru nokkrir algengir margfaldarar sem notaðir eru við verðmat félaga og hlutabréfa þeirra:

EV/tekjur (EV/R), einnig nefnt EV/sala, ber fyrirtækisvirði saman við árlegar sölutekjur. Hlutfallið sýnir hversu mikið fjárfestar greiða fyrir hverja einingu tekna.

EV/R er grófur en gagnlegur mælikvarði þegar félög beita ólíkum aðferðum við tekjuskráningu. Slíkar reikningsskilaaðferðir geta einnig haft veruleg áhrif á V/H-hlutfall og undirstrika þörfina á fleiri en einum mælikvarða.

EV/R nýtist einnig við mat á sprota- og tæknifélögum sem brenna handbæru fé, skila tapi og eru enn á vaxtarskeiði.

EV/EBIT ber fyrirtækisvirði saman við hagnað fyrir vexti og skatta. EBIT er mælikvarði á rekstrarhagnað áður en áhrif fjármögnunar og skatta eru tekin með.

• EV/EBITDA ber fyrirtækisvirði saman við hagnað fyrir vexti, skatta, afskriftir og niðurfærslur. EBITDA er oft notað sem nálgun á sjóðstreymi og gögnin fást almennt úr reikningsskilum skráðra félaga. Hlutfallið er því algengt í samanburði á virði fyrirtækja.
• EV/EBITDAR bætir leigukostnaði við EBITDA og hentar félögum með mikinn leigu- og rekstrarleigukostnað, svo sem hótelum og flugfélögum. Það auðveldar samanburð milli félaga sem leigja rekstrarfjármuni og þeirra sem eiga þá.

EV/fjármagn í rekstri ber fyrirtækisvirði saman við það fjármagn sem bundið er í rekstrinum. Fjármagnsfrek fyrirtæki hafa að öðru óbreyttu hærra fyrirtækisvirði vegna stórs eignar- og fjármagnsgrunns.

Lokaorð um verðmatshlutföll og margfaldara

Fjölmargir eiginfjár- og EV-margfaldarar eru notaðir við verðmat. Góður skilningur á forsendum hvers þeirra gerir greiningaraðilum kleift að velja rétta mælikvarða og túlka niðurstöður í samhengi. Mat sem byggist á einu hlutfalli getur leitt til rangra ályktana og veikrar fjárfestingarstefnu.