2323 Eindafræði

Samantekt kafla

23.1 Grundvallarkraftarnir fjórir

Grundvallarkraftarnir fjórir eru þyngdarkraftur, rafsegulkraftur, veiki kjarnakrafturinn og sterki kjarnakrafturinn.
Ýmsir eindahraðlar hafa verið notaðir til að kanna eðli öreinda og prófa spár öreindakenninga.

23.2 Kvarkar

Grundvallareindir eru af þremur gerðum: létteindir, kvarkar og burðareindir.
Kvarkar hafa sex kvarkabrögð og þrjá liti og koma aðeins fyrir í samsetningum sem mynda litlausa heild.
Talið er að sterkeindir séu samsettar úr kvörkum; þungeindir hafa þrjá kvarka og miðeindir hafa kvark og andkvark.
Þekktum eindum má skipta í þrjá meginhópa: létteindir, sterkeindir og burðareindir, það er kvörðunarbóseindir.
Allar efniseindir eiga sér andefnishliðstæðu sem hefur gagnstæða hleðslu og tilteknar aðrar skammtatölur. Þessi efnis- og andefnispör eru annars mjög lík en eyðast þegar þau koma saman.
Sterki krafturinn er borinn af átta tilgátueindum sem kallast límeindir og tengjast náið skammtatölunni lit. Kenningin sem lýsir þessu kallast skammtalitfræði. Saman eru skammtalitfræði og kenning rafveikrar víxlverkunar almennt viðurkenndar sem viðtekna líkanið í öreindafræði.

23.3 Sameining kraftanna

Tilraunir til að sýna fram á sameiningu grundvallarkraftanna fjögurra kallast alsameiningarkenningar og hafa að hluta borið árangur: tengsl rafsegulkraftsins og veika kjarnakraftsins hafa verið staðfest í kenningu rafveikrar víxlverkunar.
Búist er við að sterki kjarnakrafturinn sameinist rafveika kraftinum við svo háa orku að ekki er hægt að prófa það beint. Slík sameining gæti þó haft mælanlegar afleiðingar, til dæmis í róteindasundrun sem enn hefur ekki sést. Þótt almennt sé búist við sameiningu krafta er enn margt óunnið áður en hægt er að sanna gildi hennar.

23.2 Kvarkar

Grundvallareindir eru af þremur gerðum: létteindir, kvarkar og burðareindir.

Kvarkar hafa sex kvarkabrögð og þrjá liti og koma aðeins fyrir í samsetningum sem mynda litlausa heild.

Talið er að sterkeindir séu samsettar úr kvörkum; þungeindir hafa þrjá kvarka og miðeindir hafa kvark og andkvark.

Þekktum eindum má skipta í þrjá meginhópa: létteindir, sterkeindir og burðareindir, það er kvörðunarbóseindir.

Allar efniseindir eiga sér andefnishliðstæðu sem hefur gagnstæða hleðslu og tilteknar aðrar skammtatölur. Þessi efnis- og andefnispör eru annars mjög lík en eyðast þegar þau koma saman.

Sterki krafturinn er borinn af átta tilgátueindum sem kallast límeindir og tengjast náið skammtatölunni lit. Kenningin sem lýsir þessu kallast skammtalitfræði. Saman eru skammtalitfræði og kenning rafveikrar víxlverkunar almennt viðurkenndar sem viðtekna líkanið í öreindafræði.

23.3 Sameining kraftanna

Tilraunir til að sýna fram á sameiningu grundvallarkraftanna fjögurra kallast alsameiningarkenningar og hafa að hluta borið árangur: tengsl rafsegulkraftsins og veika kjarnakraftsins hafa verið staðfest í kenningu rafveikrar víxlverkunar.

Búist er við að sterki kjarnakrafturinn sameinist rafveika kraftinum við svo háa orku að ekki er hægt að prófa það beint. Slík sameining gæti þó haft mælanlegar afleiðingar, til dæmis í róteindasundrun sem enn hefur ekki sést. Þótt almennt sé búist við sameiningu krafta er enn margt óunnið áður en hægt er að sanna gildi hennar.