5.2 Why Socialization Matters

5.2 Hvers vegna skiptir félagsmótun máli?

Félagsmótun er grundvallaratriði bæði fyrir einstaklinga og samfélögin sem þeir búa í. Hún sýnir hve órjúfanlega fólk er tengt félagslegum veruleika sínum. Samfélag tryggir áframhald sitt með því að miðla menningu sinni til nýrra meðlima. Ef nýjar kynslóðir tileinka sér ekki lifnaðarhætti samfélagsins getur það ekki viðhaldið sér. Því þarf að miðla sérkennum hverrar menningar til þeirra sem ganga inn í hana. Til að bandarísk menning haldist þurfa börn í Bandaríkjunum til dæmis að kynnast þeim menningarlegu gildum sem tengjast lýðræði. Þau þurfa bæði að tileinka sér viðmið um kosningaþátttöku og læra að nota efnislega hluti á borð við kosningavélar. Þetta geta þau lært með því að fylgjast með foreldrum eða forráðamönnum sínum kjósa eða, í sumum skólum, með því að nota alvöru kosningavélar í kosningum til nemendaráðs. Sumir myndu þó segja að í bandarískri menningu væri ekki síður mikilvægt að yngri kynslóðin lærði borðsiði á veitingastöðum og hefðir sem fylgja samkomum á bílastæðum fyrir leiki í amerískum fótbolta. Bandarískt samfélag miðlar börnum þannig ótal hugmyndum og kynnir þeim fjölmarga hluti í von um að lifnaðarhættir þess haldist frá einni kynslóð til annarrar.

Félagsmótun er einstaklingum ekki síður nauðsynleg. Í félagslegum samskiptum lærum við smám saman að sjá okkur með augum annarra, skilja hver við erum og finna stöðu okkar í umhverfinu. Til að geta tekið þátt í samfélaginu þurfum við að tileinka okkur undirstöðuatriði bæði efnislegrar og óefnislegrar menningar: allt frá því að klæða okkur og velja klæðnað eftir tilefni til þess hvenær og á hverju við sofum; frá því hvað þykir við hæfi að borða í kvöldmat til þess hvernig eldavélin er notuð við matargerðina. Mikilvægast er þó að við lærum tungumál, hvort sem það er ráðandi tungumál samfélagsins eða tungumál tiltekins undirmenningarhóps og hvort sem það er talað mál eða táknmál. Tungumálið gerir okkur kleift að eiga samskipti og hugsa. Án félagsmótunar hefði sjálfið bókstaflega ekki orðið til.

Erfðir og umhverfi

Sumir sérfræðingar telja umhverfisáhrif – tengslin og umhyggjuna sem við njótum – ráða því hver við verðum. Aðrir telja erfðirnar ráða öllu. Samkvæmt því sjónarmiði eru skapgerð, áhugamál og hæfileikar ákveðin fyrir fæðingu; hver við verðum ræðst þá af erfðum.

Rannsóknir á tvíburum eru ein leið til að meta áhrif erfða. Sumar þeirra hafa beinst að eineggja tvíburum sem aldir voru upp hvor í sínu lagi. Tvíburarnir hafa sömu erfðasamsetningu en kunna að hafa félagsmótast með ólíkum hætti. Þótt slíkar aðstæður séu sjaldgæfar getur samanburður á eineggja tvíburum sem alast upp aðskildir gefið vísbendingar um hlut erfða annars vegar og félagslegs umhverfis hins vegar í mótun skapgerðar, smekks og hæfni.

Árið 1968 voru eineggja tvíburasystur gefnar til ættleiðingar, aðskildar og aldar upp á sitt hvoru heimilinu. Hvorki kjörforeldrarnir né ungbörnin vissu að stúlkurnar tilheyrðu einu af fimm tvíburapörum sem valin höfðu verið til vísindarannsóknar (Flam 2007).

Konurnar hittust aftur árið 2003, þá þrjátíu og fimm ára. Elyse Schein og Paula Bernstein sátu undrandi hvor andspænis annarri; þeim fannst þær horfa í spegil. Þær voru ekki aðeins líkar í útliti heldur einnig í hegðun og notuðu sömu handahreyfingar og svipbrigði (Spratling 2007). Rannsóknir af þessu tagi benda til þess að erfðir eigi þátt í skapgerð okkar og hegðun.

Erfðir og hormón eiga mikilvægan þátt í hegðun fólks. Félagsfræðingar beina þó fyrst og fremst sjónum að áhrifum samfélagsins, það er umhverfishliðinni í umræðunni um erfðir og umhverfi. Hvaða kynþætti tilheyrðu tvíburarnir? Úr hvaða þjóðfélagsstétt komu foreldrar þeirra? Hvaða áhrif höfðu kyn þeirra og trúarbrögð? Þessir félagslegu þættir höfðu ekki síður áhrif á líf tvíburanna en erfðasamsetning þeirra. Því verður að taka tillit til þeirra þegar líf tvíburanna er greint frá félagsfræðilegu sjónarhorni.

Félagsfræðingar eru sammála um að félagsmótun sé nauðsynleg fyrir heilbrigðan þroska einstaklinga og samfélaga. Hvernig skýra þá þrjú helstu kenningasjónarhornin hlutverk hennar? Formgerðarvirknihyggjufólk telur félagsmótun nauðsynlega fyrir samfélagið: hún kennir meðlimum þess að taka þátt í því og tryggir samfellu menningarinnar með því að miðla henni til nýrra kynslóða. Án hennar hyrfi menning samfélagsins þegar meðlimir þess féllu frá. Átakakenningasinnar leggja fremur áherslu á að félagsmótun viðhaldi ójöfnuði frá einni kynslóð til annarrar með því að miðla fólki ólíkum væntingum og viðmiðum eftir félagslegum einkennum þess. Fólk er til dæmis félagsmótað með ólíkum hætti eftir kyni, þjóðfélagsstétt og kynþætti. Dæmið um Chris Langan sýnir hvernig ólík félagsmótun skapar ólík og ójöfn tækifæri. Samskiptahyggjufólk beinir sjónum að samskiptum augliti til auglitis og táknrænum boðskiptum. Að klæða drengi í blátt og stúlkur í bleikt strax á ungbarnaaldri er ein lítil leið til að senda skilaboð um ólík kynhlutverk.