Introduction
Yfirlit kafla
Inngangur
„Hlutverk kennarans er að gera nemendum kleift að verða þeir sjálfir“ (Paulo Freire, Pedagogy of the Oppressed). Í bókinni Social Problems and the Sociological Imagination: A Paradigm for Analysis (1995) lýsir David Simon samfélagsvandamálum sem mótsögnum, það er fullyrðingum, hugmyndum eða þáttum í aðstæðum sem rekast innbyrðis á. Í bandarísku samfélagi er sterk sú vænting að menntun sé forsenda hvers kyns velgengni í lífinu. Háskólagráða er í síauknum mæli talin forsenda velgengni á mörgum sviðum, ekki aðeins leið til að fjölga atvinnutækifærum. Háskólaútskriftum í Bandaríkjunum hefur enda fjölgað hratt.
Mótsögnin felst hins vegar í því að því meiri þýðingu sem háskólagráða hefur fengið, þeim mun erfiðara hefur orðið að ljúka háskólanámi. Kostnaður við námið hefur hækkað verulega frá miðjum 1980-árunum en opinber fjárstuðningur hefur víða lítið aukist.
Afleiðingin er að margt háskólamenntað fólk hefst handa á vinnumarkaði með skuldir. Árið 2009 skuldaði dæmigerður námsmaður um 23.000 Bandaríkjadali í námslán. Tíu árum síðar voru meðalskuldir lántakenda komnar yfir 30.000 Bandaríkjadali. Samkvæmt Seðlabanka Bandaríkjanna fóru samanlagðar námslánaskuldir í landinu yfir 1,6 billjónir dala árið 2020. Hækkandi námskostnaður og sú fjárhagslega áhætta sem skuldunum fylgir hafa leitt til margvíslegra tillagna að lausnum. Sumir vilja afskrifa núverandi námslán og fjölga þeim háskólum sem bjóða nemendum sem uppfylla skilyrði gjaldfrjálst nám. Aðrir tala fyrir markvissara og skilvirkara námi svo fólk geti fyrr öðlast þá hæfni sem störf krefjast. Til að fjölga mögulegum umsækjendum og stuðla að auknum jöfnuði á vinnustað hafa atvinnurekendur í vaxandi mæli leitað leiða til að fella niður óþarfar kröfur um prófgráður. Búi einstaklingur yfir þeirri færni og þekkingu sem starfið krefst ætti hann að hafa greiðari aðgang að því (Kerr 2020).
Borgar sig enn að ljúka háskólanámi? Ævitekjur þeirra sem hafa háskólagráðu eru enn að jafnaði mun hærri en ævitekjur þeirra sem ekki hafa slíka gráðu. Skýrsla Seðlabanka Bandaríkjanna frá 2019 sýndi að árstekjur háskólamenntaðs fólks voru að meðaltali 30.000 Bandaríkjadölum hærri en tekjur fólks án háskólagráðu. Þessi launamunur hafði nær tvöfaldast á 40 árum (Abel 2019).
Er launaávinningurinn nægur til að vega upp á móti hugsanlegum skuldum? Hvað leynist að baki meðaltölunum? Upphæðin 30.000 dalir er meðaltal og segir því ekki alla söguna. Önnur gögn sýna að tekjur eru mjög mismunandi eftir samfélagshópum og námsgreinum. Því kann háskólagráða í grein sem skilar tiltölulega litlum launamun samanborið við þá sem ekki hafa háskólagráðu að virðast ekki „borga sig“.
En er gildi háskólanáms eingöngu fjárhagslegt?
Nemandi sem lýkur tveggja ára háskólagráðu eða bakkalárgráðu tekur yfirleitt fjölbreytt námskeið, þar á meðal mörg utan aðalnámsgreinar sinnar. Í inngangs- og yfirlitsnámskeiðum kynnist nemandinn víðu sviði viðfangsefna, allt frá stærðfræði og raunvísindum til sögu og bókmennta, félagsvísinda, tónlistar og lista. Slík fjölbreytni á að víkka heimsmynd nemandans. Þegar sérhæfing hefst býr hann því yfir víðara sjónarhorni en ella. Þessi aukni „menningarauður“ getur auðgað líf hans enn frekar, aukið hæfni hans til að starfa með reyndu fagfólki og hjálpað honum að umbreyta þekkingu í visku. Fyrir meira en tvö þúsund árum sagði Sókrates: „Órannsakað líf er ekki þess virði að lifa því.“ Raunverulegt gildi menntunar felst því í að efla hæfni okkar til sjálfsskoðunar. Menntun, áhrif hennar og kostnaður skipta ekki aðeins félagsfræðinga máli heldur einnig stefnumótendur, atvinnurekendur og að sjálfsögðu foreldra.