16.1 Menntun um allan heim

16.1 Menntun um allan heim

Menntun er félagsleg stofnun sem miðlar meðlimum samfélags grunnþekkingu í námsgreinum, námsfærni og menningarlegum viðmiðum. Í öllum ríkjum heims er starfrækt einhvers konar menntakerfi, en kerfin eru mjög ólík. Fjármagn og önnur úrræði sem ríki leggja til menntakerfa sinna ráða miklu um gerð þeirra og getu. Eins og ætla má eru sterk tengsl milli efnahagslegs styrks ríkis og þess fjár sem varið er til menntunar. Ríki þar sem jafnvel grunnþjónustu á borð við rennandi vatn er ábótavant geta ekki haldið uppi öflugu menntakerfi og stundum ekki einu sinni formlegu skólastarfi. Þessi ójöfnuður í menntun á heimsvísu veldur því mörgum ríkjum áhyggjum, þar á meðal Bandaríkjunum.

Munur á menntakerfum landa skýrist ekki aðeins af fjárhag. Sá sess sem menntun skipar, tíminn sem henni er varið og hvernig menntunartækifæri skiptast innan lands ráða þar einnig miklu. Nemendur í Suður-Kóreu eru til dæmis 220 daga á ári í skóla en bandarískir jafnaldrar þeirra 180 daga (Pellissier 2010).

Einnig þarf að huga að því hvernig menntunartækifæri skiptast og breytast innan hvers lands. Alþjóðlegt mat á hæfni nemenda (PISA) er lagt fyrir úrtak fimmtán ára nemenda í löndum um allan heim. Niðurstöður ársins 2010 sýndu að bandarískir nemendur höfðu fallið úr fimmtánda sæti í það tuttugasta og fimmta í náttúrufræði og stærðfræði (National Public Radio 2010). Sama mat sýndi að árið 2018 hafði frammistaða bandarískra nemenda haldist svipuð í stærðfræði og náttúrufræði en batnað í lesskilningi. Árið 2018 tóku um 4.000 nemendur úr um 200 framhaldsskólum í Bandaríkjunum þátt í PISA-könnuninni (OECD 2019).

Greinendur komust að því að ríkin og borgríkin efst á listanum áttu ýmislegt sameiginlegt. Þar voru meðal annars rótgróin menntaviðmið og skýr markmið fyrir alla nemendur. Þau réðu jafnframt kennara úr hópi þeirra 5–10 prósenta háskólanema sem náðu bestum árangri við útskrift á hverju ári, ólíkt því sem tíðkaðist í flestum löndum (National Public Radio 2010).

Loks þarf að líta til félagslegra þátta. Sérfræðingur hjá Efnahags- og framfarastofnuninni (OECD), sem þróaði PISA-könnunina, taldi að rekja mætti 20 prósent af muninum á árangri, svo og lága stöðu Bandaríkjanna, til ólíks félagslegs bakgrunns. Rannsakendur bentu á að menntunarúrræðum, þar á meðal fjármagni og hæfum kennurum, væri ekki skipt með sanngjörnum hætti í Bandaríkjunum. Í löndunum efst á listanum leiddi takmarkaður aðgangur að úrræðum hins vegar ekki endilega til slaks árangurs. Greinendur fjölluðu einnig um „nemendur sem sýna námslega seiglu“, það er nemendur sem ná betri árangri en ætla mætti út frá félagslegum bakgrunni þeirra. Í Sjanghæ og Singapúr er hlutfall slíkra nemenda um 70 prósent en innan við 30 prósent í Bandaríkjunum. Þessar niðurstöður benda til þess að bandaríska menntakerfið kunni að vera á niðurleið og að það geti haft skaðleg áhrif á efnahag og samfélagsgerð landsins (National Public Radio 2010).

Formlegt og óformlegt nám

Eins og áður hefur komið fram snýst menntun ekki aðeins um fræðilega grunnþekkingu sem nemendur öðlast í skólastofunni. Utan skólakerfisins kenna samfélög börnum einnig að takast á við hagnýt viðfangsefni daglegs lífs. Þessar tvær tegundir náms kallast formlegt nám og óformlegt nám.

Formlegt nám felst í því að tileinka sér fræðilegar staðreyndir og hugtök samkvæmt formlegri námskrá. Allt frá tímum forngrískra hugsuða hafa fræðimenn rannsakað viðfangsefni með skipulegum námsaðferðum. Fyrr á tímum stóð menntun aðeins yfirstéttum til boða. Fólk úr þeim stéttum hafði aðgang að fræðilegu efni og naut þess munaðar að eiga frítíma til náms. Iðnbyltingin og samfélagsbreytingarnar sem fylgdu henni gerðu menntun aðgengilegri almenningi. Margar fjölskyldur í vaxandi millistétt fengu ný tækifæri til skólagöngu.

Nútímamenntakerfi Bandaríkjanna er afrakstur þessarar þróunar. Nú telst grunnmenntun bæði réttur og skylda allra borgara. Kerfið byggist fyrst og fremst á formlegu námi; námskrár og próf eiga að tryggja að nemendur læri þær staðreyndir og þau hugtök sem samfélagið telur til grunnþekkingar.

Óformlegt nám felst hins vegar í því að fólk tileinki sér menningarleg gildi, viðmið og þá hegðun sem ætlast er til með þátttöku í samfélaginu. Slíkt nám fer bæði fram innan formlegs menntakerfis og á heimilinu. Fyrst lærum við yfirleitt af foreldrum, ættingjum og öðru fólki í nærumhverfinu. Með óformlegu námi tileinkum við okkur mikilvæga færni fyrir daglegt líf og samskipti, svo sem að klæða okkur eftir tilefni, sinna venjubundnum verkum á borð við matarinnkaup og matargerð og gæta hreinlætis. Starfstengd verkefni og staðbundnir siðir lærast einnig með óformlegum hætti.

Menningarmiðlun lýsir því hvernig fólk tileinkar sér gildi, viðhorf og félagsleg viðmið eigin menningar. Bæði formlegt og óformlegt nám fela í sér menningarmiðlun. Nemandi lærir til dæmis um menningarlega þætti nútímasögu í kennslustund um sögu Bandaríkjanna. Í sömu kennslustund gæti nemandinn með miðasendingum og hvíslum tileinkað sér þau óskráðu viðmið sem gilda þegar bekkjarfélaga er boðið á stefnumót.

Aðgengi að menntun

Jafnt aðgengi er annað viðfangsefni menntamála sem veldur áhyggjum um allan heim. Hugtakið vísar til þess að allir hafi jöfn tækifæri til þátttöku í menntakerfinu. Á heimsvísu getur reynst sumum hópum erfiðara að komast í nám vegna stéttar eða kyns, líkt og lengi var raunin í Bandaríkjunum; þar hefur ekki enn tekist að ryðja slíkum hindrunum að fullu úr vegi. Nútímaleg umræða um jafnt aðgengi mótaðist í Bandaríkjunum af baráttu fatlaðs fólks fyrir menntun. Þar tryggja alríkis- og fylkisstjórnir menntun fyrir alla meðal annars með því að standa straum af gjaldfrjálsri opinberri menntun. Hvernig þessu er hagað með fjárveitingum skóla og skattheimtu er þó oft umdeilt á lands-, fylkis- og sveitarstjórnarstigi.

Málið var útkljáð eftir málflutning án þess að til réttarhalda kæmi. Dómarinn Joseph Cornelius Waddy staðfesti rétt nemendanna til menntunar og úrskurðaði að skólaráð Washington skyldi annaðhvort veita þeim þjónustu innan opinbera skólakerfisins eða greiða fyrir einkakennslu þeirra. Hann tók fram:

Enn er rannsakað og rætt hvernig best sé að tryggja þátttöku fatlaðra nemenda í almennum bekkjum. „Skóli án aðgreiningar“ felur í sér fulla þátttöku í almennum bekk, en „samþætting við almennt skólastarf“ (e. mainstreaming) felur í sér að nemandinn verji hluta skólatímans í sérkennslubekk og hluta í almennum bekk. Enn er deilt um hvernig hrinda eigi hugsjóninni um jafnt aðgengi að menntun í framkvæmd.