4141 Osmósustjórnun og útskilnaður
Lykilhugtök
- aðfærsluslagæðlingur
- slagæðlingur sem greinist frá barkargeislaslagæð og fer inn í hnoðrann
- ammóníak
- efnasamband úr einu köfnunarefnisatómi og þremur vetnisatómum, NH₃
- ammóníaksskiljandi
- lýsir dýri sem skilur út ammóníak sem helsta úrgangsefni
- angíótensínbreytandi ensím (ACE)
- ensím sem breytir angíótensíni I í angíótensín II
- angíótensín I
- afurð í renín-angíótensín-aldósterón-kerfinu
- angíótensín II
- sameind sem verkar á ýmis líffæri og hækkar blóðþrýsting
- þvagtemprandi hormón (ADH)
- hormón sem kemur í veg fyrir vatnstap
- andoxunarefni
- efni sem kemur í veg fyrir frumuskemmdir af völdum hvarfgjarnra súrefnissameinda
- bogaslagæð
- slagæð sem greinist frá milliblaðaslagæð og myndar boga yfir grunni nýrnastrýta
- uppgangandi armur
- hluti Henle-lykkju sem liggur upp frá nýrnamerg til nýrnabarkar
- þvagefnisnitur í blóði (BUN)
- mat á þvagefni í blóði og mælikvarði á nýrnastarfsemi
- Bowman-hylki
- bygging sem umlykur hnoðrann
- nýrnabikar
- bygging sem tengir nýrnaskjóðu við nýrnamerg; getur vísað til stórs eða lítils nýrnabikars
- börkur
- ytra lag líffæris, til dæmis nýra eða nýrnahettu
- barkarnýrungur
- nýrungur sem liggur í nýrnaberkinum
- barkargeislaslagæð
- slagæð sem geislar frá bogaslagæðum inn í nýrnabörkinn
- gagnstreymisskiptir
- pípluháræðanet sem gerir kleift að skiptast á uppleystum efnum og vatni við nýrnapíplurnar
- gagnstreymismagnari
- osmótískur stigull í nýrnamerg sem sér um þéttingu þvags
- niðurgangandi armur
- hluti Henle-lykkju sem liggur niður frá nýrnaberki inn í nýrnamerg
- fjærpípla (DCT)
- hluti nýrnapíplunnar sem er fjærst hnoðranum
- fráfærsluslagæðlingur
- slagæðlingur sem fer út úr hnoðranum
- rafvaki
- uppleyst efni sem klofnar í jónir þegar það leysist upp í vatni
- logafruma
- útskilnaðarfruma í flatormum; kallast einnig frumnýrungur
- hnoðrasíun
- síun blóðs úr hnoðraháræðaneti inn í hnoðrann
- gaukulsíunarhraði (GFR)
- magn síuvökva sem myndast í hnoðranum á mínútu
- nýrnahnoðri / hnoðri
- hluti nýrnahnoðsins sem inniheldur háræðanetið
- nýrnaport
- svæði við nýrnaskjóðu þar sem blóðæðar, taugar og þvagleiðarar koma saman áður en þau fara inn í eða út úr nýranu
- neðri holæð
- ein helsta bláæð mannslíkamans
- milliblaðaslagæð
- slagæð sem greinist frá geiraslagæð og liggur á milli nýrnablaða
- gauklaskjóðufruma
- fruma í aðfærslu- og fráfærsluslagæðlingum sem bregst við áreiti frá þéttskellu
- mergnándarnýrungur
- nýrungur sem liggur í nýrnaberki nálægt nýrnamerg
- nýra
- líffæri sem sinnir útskilnaði og osmósustjórnun
- nýrnablað
- nýrnastrýta ásamt aðliggjandi barkarsvæði
- Henle-lykkja
- hluti nýrnapíplunnar sem myndar lykkju inn í nýrnamerg
- þéttskella
- frumuhópur sem skynjar breytingar á natríumjónastyrk og er í hlutum nýrnapíplu og safnrása
- Malpighísk pípla
- útskilnaðarpípla sem finnst í liðdýrum
- mergur
- miðlag líffæris, til dæmis nýra eða nýrnahettu
- örtotur
- frumuútskot sem auka yfirborðsflatarmál frumna
- mólalstyrkur
- fjöldi móla uppleysts efnis í hverju kílógrammi leysis
- mólstyrkur
- fjöldi móla uppleysts efnis í hverjum lítra lausnar
- mól
- magn efnis sem samsvarar mólmassa efnisins í grömmum
- nýrnapíplur
- útskilnaðarbyggingar sem finnast í liðormum
- nýrnapípluop
- op á enda nýrnapíplu
- nýrungur
- starfseining nýrans
- órafvaki
- uppleyst efni sem klofnar ekki í jónir þegar það leysist upp í vatni
- osmósufylgja
- lífvera sem breytir osmósuvirkni líkamsvökva sinna eftir umhverfinu
- osmósustjórnun
- ferli sem heldur styrk vatns og uppleystra efna á æskilegum gildum
- osmósustjóri
- lífvera sem viðheldur eigin osmósuvirkni óháð umhverfinu
- osmósuefnajafnvægi
- jafnvægi milli inn- og útflæðis vatns og salta í líffræðilegu kerfi án þess að raska æskilegum osmótískum þrýstingi og styrk uppleystra efna í hverju hólfi
- osmótískur þrýstingur
- þrýstingur sem verkar á himnu til að jafna styrk uppleystra efna beggja vegna hennar
- nýrnafituhylki
- fitulag sem heldur nýrunum á sínum stað
- pípluháræðanet
- háræðanet sem umlykur nýrnapípluna eftir að fráfærsluslagæðlingur fer út úr hnoðranum
- nærpípla (PCT)
- hluti nýrnapíplunnar sem liggur nálægt hnoðranum
- nýrnaslagæð
- slagæðargrein sem fer inn í nýrað
- nýrnahylki
- lag sem umlykur nýrun
- nýrnasúla
- svæði í nýranu sem milliblaðaslagæðar liggja um þegar þær flytja blóð til nýrnablaða
- nýrnahnoð
- hnoðri og Bowman-hylki saman
- nýrnafell
- bandvefur sem styður við nýrun
- nýrnaskjóða
- svæði í nýranu þar sem nýrnabikarar sameinast þvagleiðaranum
- nýrnastrýta
- keilulaga bygging í nýrnamerg
- nýrnapípla
- pípla nýrungsins sem liggur frá hnoðranum
- nýrnabláæð
- bláæðargrein sem fer út úr nýranu og sameinast neðri holæð
- renín-angíótensín-aldósterón-kerfið
- lífefnafræðileg boðleið sem virkjar angíótensín II og hækkar blóðþrýsting
- geiraslagæð
- slagæð sem greinist frá nýrnaslagæð
- valgegndræp himna
- himna sem hleypir aðeins ákveðnum uppleystum efnum í gegn
- flutningshámark
- hámarksmagn uppleysts efnis sem hægt er að flytja út úr nýrnapíplum við endurupptöku
- endurupptaka í píplum
- endurheimt vatns og uppleystra efna sem síuðust út í hnoðranum
- pípluseyti
- seytun úrgangsefna sem endurupptakast ekki
- þvagefnishringrás
- ferli þar sem ammóníaki er breytt í þvagefni
- þvagefnisskiljandi
- lýsir dýrum sem skilja út þvagefni sem helsta köfnunarefnisúrgang
- þvagleiðari
- rör sem flytur þvag frá nýra til þvagblöðru
- þvagsýra
- aukaafurð efnaskipta ammóníaks í fuglum, skordýrum og skriðdýrum
- þvagblaðra
- bygging sem tekur við þvagi frá þvagleiðurum og geymir það
- þvag
- síuvökvi sem nýrun mynda og líkaminn skilur út
- beinar æðar / vasa recta
- pípluháræðanet sem umlykur Henle-lykkju mergnándarnýrunga
- æðavíkkandi efni
- efnasamband sem eykur þvermál blóðæða
- vasópressín
- annað heiti á þvagtemprandi hormóni