3939 Öndunarkerfið
Lykilhugtök
- P_O₂ í lungnablöðrum
- hlutþrýstingur súrefnis í lungnablöðrum, venjulega um 100 mm Hg
- lungnablöðrugangur
- gangur sem liggur frá endaberklingi að lungnablöðrusekk
- lungnablöðrusekkur
- bygging úr tveimur eða fleiri lungnablöðrum sem deila sameiginlegu opi
- loftun lungnablaðra
- loftmagn sem berst inn í lungnablöðrurnar
- lungnablaðra
- endahluti lungans þar sem loftskipti fara fram; kallast einnig loftsekkur
- líffærafræðilegt dautt rými
- svæði í lunga þar sem loftun eða blóðflæði vantar vegna líffærafræðilegrar hindrunar; kallast einnig líffærafræðileg hjáveita
- bíkarbónat (HCO₃⁻)
- jón sem myndast þegar kolsýra klofnar í H⁺ og HCO₃⁻
- bíkarbónat-búfferkerfi
- kerfi í blóði sem tekur upp koltvíoxíð og stýrir sýrustigi (pH)
- berklingur
- loftvegur sem liggur frá smærri berkjum að lungnablöðrusekkjum
- berkja
- grein úr brjóskkenndum loftvegi sem kvíslast frá barka og leiðir loft til lungnablaðra
- karbamínóblóðrauði
- sameind sem myndast þegar koltvíoxíð binst blóðrauða
- kolsýruanhýdrasi (CA)
- ensím sem hvatar hvarf koltvíoxíðs og vatns yfir í kolsýru
- klóríðskipti
- skipti á klóríðjónum og bíkarbónati inn í eða út úr rauðum blóðkornum
- eftirgefanleiki
- mælikvarði á teygjanleika lungna
- dautt rými
- svæði í lunga þar sem loftun eða blóðflæði nýtist ekki til loftskipta
- þind
- hvelfdur beinagrindarvöðvi undir lungum sem skilur brjósthol frá kviðarholi
- teygjanlegt afturkast
- eiginleiki lungna sem dregur lungnavefinn inn á við
- teygjuvinna
- vinna millirifjavöðva, brjóstveggjar og þindar við að þenja lungun
- útöndunarvararúmmál (ERV)
- viðbótarloft sem hægt er að anda frá sér eftir venjulega útöndun
- FEV₁/FVC-hlutfall
- hlutfall lofts sem blásið er út á fyrstu sekúndu og heildarlofts sem blásið er út með þvingaðri útöndun; notað til að meta lungnastarfsemi
- flæðisviðnámsvinna
- öndunarvinna sem fer í að yfirvinna viðnám í loftvegum og lungnavef
- þvingað útöndunarrúmmál (FEV)
- mælikvarði á loftmagn sem hægt er að blása út frá hámarksinnöndun á tilteknum tíma
- starfræn loftleif (FRC)
- útöndunarvararúmmál að viðbættri loftleif
- þvinguð öndunarrýmd (FVC)
- loftmagn sem hægt er að blása út af krafti eftir dýpstu mögulegu innöndun
- hemhópur
- miðlægur járninnihaldandi hópur í blóðrauða, umkringdur alfa- og beta-undireiningum
- blóðrauði
- sameind í rauðum blóðkornum sem getur bundið súrefni, koltvíoxíð og kolmónoxíð
- innöndunarrýmd (IC)
- öndunarrúmmál að viðbættu innöndunarvararúmmáli
- innöndunarvararúmmál (IRV)
- viðbótarloft sem hægt er að anda að sér eftir venjulega innöndun
- millirifjavöðvi
- vöðvi sem tengist rifjaboga og dregst saman við innöndun
- fleiðruhol
- rými milli laga fleiðrunnar
- barkakýli
- raddbox; stuttur gangur sem tengir kok við barka
- lungnarýmd
- mæling sem sameinar tvö eða fleiri lungnarúmmál
- lungnarúmmál
- mæling á loftmagni í einni starfseiningu lungna, svo sem venjulegri innöndun eða útöndun
- músín
- flókið glýkóprótein í slími
- slím
- seig próteinrík seyting í lungum sem fangar agnir svo hægt sé að fjarlægja þær úr líkamanum
- nefhol
- op öndunarkerfisins út í ytra umhverfi
- hindrunarsjúkdómur
- sjúkdómur, til dæmis lungnaþemba eða astmi, sem stafar af hindrun í loftvegum; eftirgefanleiki eykst í slíkum sjúkdómum
- súrefnissundrunarkúrfa
- kúrfa sem sýnir sækni súrefnis í blóðrauða
- súrefnisflutningsgeta
- magn súrefnis sem blóð getur flutt
- hlutþrýstingur
- þrýstingur sem ein lofttegund leggur til í blöndu lofttegunda
- agnir
- smáar loftbornar einingar, svo sem ryk, óhreinindi, veiruagnir og bakteríur
- kok
- háls; rör sem hefst við innri nasir og liggur niður hluta hálsins þar sem það opnast í vélinda og barkakýli
- lífeðlisfræðilegt dautt rými
- svæði í lunga þar sem loftun eða blóðflæði vantar vegna lífeðlisfræðilegrar breytingar, svo sem bólgu eða bjúgs; kallast einnig lífeðlisfræðileg hjáveita
- fleiðra
- vefjalag sem umlykur lungun og klæðir innra yfirborð brjósthols
- fleiðrubólga
- sársaukafull bólga í lögum fleiðrunnar
- meginberkja
- loftvegur innan lungans sem tengist barka og kvíslast til hvors lunga áður en hann greinist í annars stigs berkjur
- opnun lungnablaðra
- ferli þar sem loftvegir eða lungnablöðrur sem venjulega eru lokaðar opnast þegar hjartaútfall eykst
- loftleif (RV)
- loftmagn sem eftir er í lungum eftir hámarksútöndun
- viðnám
- mælikvarði á hindrun í lungum eða loftvegum
- öndunarberklingur
- endahluti berkjutrésins sem tengist endaberklingum, lungnablöðrugöngum, lungnablöðrusekkjum og lungnablöðrum
- öndunarerfiðleikaheilkenni
- sjúkdómur sem stafar af skorti á yfirborðsvirku efni
- öndunarhlutfall (RQ)
- hlutfall koltvíoxíðframleiðslu á móti hverri súrefnissameind sem er notuð
- öndunartíðni
- fjöldi andardrátta á mínútu
- herpusjúkdómur
- sjúkdómur sem veldur skertri þenslu og minni eftirgefanleika lungnablaðra; öndunarerfiðleikaheilkenni og lungnatrefjun eru dæmi
- sigðfrumublóðleysi
- erfðasjúkdómur sem hefur áhrif á lögun rauðra blóðkorna, súrefnisflutning þeirra og ferð þeirra um háræðar
- öndunarmæling
- aðferð til að mæla lungnarúmmál og greina lungnasjúkdóma
- yfirborðsvirkt efni
- vökvi í loftvegum sem líkist hreinsiefni og lækkar yfirborðsspennu lungnablaðra svo þær geti þanist út
- endaberklingur
- svæði berklings sem tengist öndunarberklingum
- þalassemía
- sjaldgæfur erfðasjúkdómur sem stafar af stökkbreytingu í alfa- eða beta-undireiningum blóðrauða og myndar minni rauð blóðkorn með minna af blóðrauða
- öndunarrúmmál (TV)
- loftmagn sem andað er að sér og frá sér við venjulega öndun
- heildarlungnarýmd (TLC)
- summa loftleifar, útöndunarvararúmmáls, öndunarrúmmáls og innöndunarvararúmmáls
- barki
- brjóskrör sem flytur loft frá barkakýli til meginberkja
- P_CO₂ í bláæðablóði
- hlutþrýstingur koltvíoxíðs í bláæðum, um 40 mm Hg í lungnabláæðum
- P_O₂ í bláæðablóði
- hlutþrýstingur súrefnis í bláæðum, um 100 mm Hg í lungnabláæðum
- loftunar-/gegnflæðismisræmi (V/Q-misræmi)
- svæði í lunga þar sem loftun lungnablaðra (V) og/eða slagæðablóðflæði (Q) er ófullnægjandi
- öndunarrýmd (VC)
- summa útöndunarvararúmmáls, öndunarrúmmáls og innöndunarvararúmmáls